سُورَةُ الأنعام

คำอธิบายความหมายของพระดำรัสที่ว่า: "ผู้ทรงบังเกิดชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ไฉนจะมีพระบุตรแก่พระองค์ ทั้งๆ ที่พระองค์ไม่มีพระชายา" (ซูเราะฮ์อัลอันอาม: 101)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่งซึ่งการรำลึกถึงพระองค์ ตรัสว่า: อัลลอฮ์ผู้ทรงทำให้พวกปฏิเสธศรัทธาเหล่านี้ตั้งภาคีขึ้นสำหรับพระองค์ คือพวกญิน และพวกเขากล่าวอ้างให้พระองค์มีบุตรชายและบุตรสาวโดยปราศจากความรู้ – พระองค์คือ "ผู้ทรงบังเกิดชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน" หมายถึง ผู้ทรงริเริ่มสร้าง ผู้ทรงทำให้เกิดขึ้นใหม่ และผู้ทรงให้บังเกิดมันทั้งสองหลังจากที่มันมิได้มีมาก่อน ดังที่:

- 13693 – ยูนุสได้รายงานแก่ข้าพเจ้า โดยกล่าวว่า: อิบนุ วะฮ์บได้แจ้งแก่เรา โดยกล่าวว่า: อิบนุ ซัยด์ได้กล่าวในความหมายของพระดำรัสที่ว่า "ผู้ทรงบังเกิดชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน" ว่า: พระองค์คือผู้ทรงริเริ่มสร้างสิ่งถูกสร้างทั้งสองของมัน (ชั้นฟ้าและแผ่นดิน) ผู้ทรงเกรียงไกร ผู้ทรงสูงส่ง ดังนั้นพระองค์ทรงสร้างมันทั้งสองโดยที่มันทั้งสองมิได้เป็นสิ่งใดมาก่อนพระองค์

***

"ไฉนจะมีพระบุตรแก่พระองค์ ทั้งๆ ที่พระองค์ไม่มีพระชายา" และแท้จริงบุตรนั้นย่อมเกิดจากชายและหญิง และไม่อาจเป็นไปได้ที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งจะทรงมีพระชายา แล้วพระองค์จะมีพระบุตร ทั้งนี้เพราะพระองค์คือผู้ทรงสร้างทุกสิ่ง พระองค์ตรัสว่า: ดังนั้นเมื่อไม่มีสิ่งใดเว้นแต่อัลลอฮ์ทรงสร้างมัน แล้วไฉนอัลลอฮ์จึงจะมีพระบุตร ทั้งๆ ที่พระองค์ไม่มีพระชายา ซึ่งพระองค์จะทรงมีพระบุตรจากนาง?

คำอธิบายความหมายของพระดำรัสที่ว่า: "และทรงสร้างทุกสิ่ง และพระองค์ทรงรอบรู้ทุกสิ่ง" (ซูเราะฮ์อัลอันอาม: 101)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่งซึ่งการรำลึกถึงพระองค์ ตรัสว่า: และอัลลอฮ์ทรงสร้างทุกสิ่ง และไม่มีผู้สร้างอื่นใดนอกจากพระองค์ และทุกสิ่งที่พวกเจ้า – โอ้บรรดาผู้ตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ – อ้างขึ้นจากเจว็ดอื่นจากพระองค์ มันคือสิ่งถูกสร้างของพระองค์และบ่าวของพระองค์ ซึ่งเป็นกรรมสิทธิ์ของพระองค์ ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่พวกเจ้าเรียกร้องเชิญชวนให้เป็นพระเจ้าองค์อื่น และพวกเจ้าอ้างว่ามันมีบุตรสำหรับพระองค์ หรือจะเป็นญินหรือมนุษย์ – "และพระองค์ทรงรอบรู้ทุกสิ่ง" พระองค์ตรัสว่า: และอัลลอฮ์ผู้ทรงสร้างทุกสิ่งนั้น ไม่มีสิ่งใดที่พระองค์ทรงสร้างหรือส่วนหนึ่งส่วนใดจากมันจะเร้นลับต่อพระองค์ และไม่มีแม้เพียงน้ำหนักของอะตอมในแผ่นดินหรือในชั้นฟ้าจะรอดพ้นไปจากพระองค์ได้ พระองค์ทรงรอบรู้จำนวนของพวกเจ้าและการงานของพวกเจ้า และการงานของสิ่งที่พวกเจ้าเรียกร้องเชิญชวนให้เป็นพระเจ้าองค์อื่นหรือสิ่งที่พวกเจ้าอ้างว่าเป็นบุตรของอัลลอฮ์ และพระองค์ทรงนับรวมมันไว้สำหรับพวกเจ้าและสำหรับพวกมัน จนกระทั่งพระองค์จะทรงตอบแทนแต่ละฝ่ายตามการงานของพวกเขา (60)

***

เชิงอรรถ:
(59) ดูคำอธิบาย ((ผู้ทรงบังเกิด)) ที่ผ่านมาแล้ว 2 : 540
(60) ดูคำอธิบาย ((ทรงรอบรู้)) ที่ผ่านมาแล้วในดัชนีภาษา (รอบรู้)

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงสุดที่ว่า: "นั่นคืออัลลอฮฺ พระเจ้าของพวกเจ้า ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงสร้างทุกสิ่ง ดังนั้นจงเคารพภักดีต่อพระองค์ และพระองค์เป็นผู้ทรงดูแลทุกสิ่ง" (อัลกุรอาน 102)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงสุดผู้ทรงได้รับการกล่าวขาน ตรัสว่า: ผู้ทรงสร้างทุกสิ่งและพระองค์ทรงรอบรู้ทุกสิ่งนั้น คืออัลลอฮฺ พระเจ้าของพวกเจ้า โอ้บรรดาผู้ตั้งภาคีต่ออัลลอฮฺด้วยเจว็ดและรูปปั้น และผู้ทำให้ญินเป็นภาคีต่อพระองค์ และบรรดาพระเจ้าของพวกเจ้าที่ไม่มีอำนาจให้คุณหรือให้โทษ ไม่สามารถทำความดีหรือความชั่วได้ "ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์" และนี่คือการปฏิเสธจากอัลลอฮฺ ผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญ ต่อบรรดาผู้ที่อ้างว่าญินเป็นภาคีของอัลลอฮฺ พระผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญตรัสกับพวกเขาว่า: โอ้บรรดาผู้ไม่รู้ แท้จริงไม่มีสิ่งใดที่สมควรได้รับการอิบาดะฮฺ (การเคารพภักดี) นอกจากผู้ทรงสร้างทุกสิ่ง และพระองค์ทรงรอบรู้ทุกสิ่ง ดังนั้น การอิบาดะฮฺของพวกเจ้าและการอิบาดะฮฺของทุกสิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้น ไม่ควรเป็นอื่นนอกจากเพื่อพระองค์อย่างบริสุทธิ์ โดยไม่มีภาคีใดที่พวกเจ้าให้ร่วมในการนั้น เพราะแท้จริงพระองค์คือผู้สร้างทุกสิ่ง ผู้บังเกิด และผู้ทรงทำ ดังนั้น สิ่งถูกสร้างจึงควรให้การอิบาดะฮฺเฉพาะต่อผู้สร้างของมัน "ดังนั้นจงเคารพภักดีต่อพระองค์" หมายถึง จงถ่อมตนต่อพระองค์ด้วยการเชื่อฟัง การอิบาดะฮฺ และการรับใช้ และจงนอบน้อมต่อพระองค์ด้วยสิ่งนั้น (1)

"และพระองค์เป็นผู้ทรงดูแลทุกสิ่ง" หมายถึง และอัลลอฮฺนั้นทรงเป็นผู้เฝ้ามองและผู้รักษาเหนือทุกสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง ทรงจัดปัจจัยยังชีพทั้งหมด อาหาร การดูแล การบริหาร และการจัดการด้วยอำนาจของพระองค์ (2)

----------------------
เชิงอรรถ:
(1) ดูคำอธิบายของ "อัล-อิบาดะฮฺ" (การเคารพภักดี) ในดัชนีภาษาที่ผ่านมา (อับดะ)
(2) ดูคำอธิบายของ "วะกีล" (ผู้ดูแล) ในสิ่งที่ผ่านมา 11:434 หมายเหตุ: 1 โปรดดูที่นั่น

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "สายตาทั้งหลายย่อมไม่บรรลุถึงพระองค์ และพระองค์ทรงบรรลุถึงสายตาทั้งหลาย และพระองค์คือผู้ทรงละเอียดอ่อน ผู้ทรงรอบรู้" (อายะฮ์ 103)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: บรรดาผู้รู้ด้านตัฟซีรมีความเห็นต่างกันในความหมายของพระดำรัสที่ว่า "สายตาทั้งหลายย่อมไม่บรรลุถึงพระองค์ และพระองค์ทรงบรรลุถึงสายตาทั้งหลาย"

บางกลุ่มกล่าวว่า: ความหมายคือ สายตาทั้งหลายไม่อาจล้อมรอบพระองค์ได้ แต่พระองค์ทรงล้อมรอบสายตานั้นๆ ได้

* การระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
13694- มุฮัมมัด บิน ซะอัดได้รายงานแก่ฉันว่า: บิดาของฉันได้รายงานแก่ฉันว่า: ลุงของฉันได้รายงานแก่ฉันว่า: บิดาของฉันได้รายงานแก่ฉัน จากบิดาของเขา จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสที่ว่า "สายตาทั้งหลายย่อมไม่บรรลุถึงพระองค์ และพระองค์ทรงบรรลุถึงสายตาทั้งหลาย" เขากล่าวว่า: สายตาของผู้ใดก็ตามไม่อาจล้อมรอบพระผู้เป็นเจ้าได้
13695- บิชร์ได้รายงานแก่เรา: ยะซีดได้รายงานแก่เรา: ซะอีดได้รายงานแก่เรา จากก็อตาดะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสที่ว่า "สายตาทั้งหลายย่อมไม่บรรลุถึงพระองค์ และพระองค์ทรงบรรลุถึงสายตาทั้งหลาย" และพระองค์ทรงยิ่งใหญ่เกินกว่าที่สายตาทั้งหลายจะบรรลุถึง
13696- ซะอ์ด บิน อับดุลลอฮ์ บิน อับดุลฮะกัมได้รายงานแก่ฉันว่า: คอลิด บิน อับดิรเราะฮ์มานได้รายงานแก่เรา: อบู อุรฟะญะฮ์ได้รายงานแก่เรา จากอัตติยะฮ์ อัล-เอาฟี เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "ใบหน้าในวันนั้นจะผ่องใส มองดูพระเจ้าของมัน" (ซูเราะฮ์อัลกิยามะฮ์: 22-23) เขากล่าวว่า: พวกเขากำลังมองดูอัลลอฮ์ สายตาของพวกเขาไม่อาจล้อมรอบพระองค์ได้เนื่องจากความยิ่งใหญ่ของพระองค์ และสายพระเนตรของพระองค์ทรงล้อมรอบพวกเขา นั่นคือความหมายของพระดำรัสที่ว่า "สายตาทั้งหลายย่อมไม่บรรลุถึงพระองค์" เป็นต้น

* * *

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: และผู้ที่กล่าวความเห็นนี้ได้ให้เหตุผลสนับสนุนคำพูดของพวกเขา โดยกล่าวว่า: แท้จริงอัลลอฮ์ได้ตรัสว่า "จนกระทั่งเมื่อการจมน้ำได้บรรลุถึงเขา (ฟิรเอาน์) เขากล่าวว่า ฉันศรัทธาแล้ว" (ซูเราะฮ์ยูนุส: 90) พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้นอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งได้ทรงบรรยายการจมน้ำว่ามันได้บรรลุถึงฟิรเอาน์ และไม่ต้องสงสัยเลยว่าการจมน้ำนั้นไม่ถูกบรรยายว่ามันได้เห็นเขา และมันก็ไม่ใช่สิ่งที่สามารถบรรยายได้ว่ามันเห็นสิ่งใด พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้นความหมายของพระดำรัสที่ว่า "สายตาทั้งหลายย่อมไม่บรรลุถึงพระองค์" ในความหมายว่า "สายตาทั้งหลายไม่เห็นพระองค์" นั้นเป็นสิ่งที่ห่างไกล เพราะสิ่งหนึ่งอาจบรรลุถึงอีกสิ่งหนึ่งโดยไม่ได้เห็นมัน ดังเช่นที่พระองค์ผู้ทรงสูงส่งได้ตรัสเล่าเกี่ยวกับคำพูดของกลุ่มชนของมูซา (ความศานติจงมีแด่ท่าน) ต่อมูซา เมื่อกลุ่มชนของฟิรเอาน์เข้าใกล้พวกเขาว่า "เมื่อทั้งสองกลุ่มได้เห็นกัน กลุ่มชนของมูซากล่าวว่า แท้จริงพวกเรากำลังจะถูกตามทัน" (ซูเราะฮ์อัชชุอะรออ์: 61) เพราะอัลลอฮ์ได้ทรงสัญญาแก่นบีของพระองค์มูซา (ความศานติจงมีแด่ท่าน) ว่าพวกเขาจะไม่ถูกตามทัน ตามพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "และโดยแน่นอน เราได้วะฮียฺแก่มูซาว่า จงเดินทางในเวลากลางคืนพร้อมด้วยปวงบ่าวของข้า และจงทำทางให้แก่พวกเขาในทะเลเป็นทางแห้ง เจ้าอย่ากลัวว่าจะถูกตามทัน และอย่ากลัว" (ซูเราะฮ์ฏอฮา: 77)

พวกเขากล่าวว่า: หากสิ่งหนึ่งอาจเห็นอีกสิ่งหนึ่งโดยไม่บรรลุถึงมัน และบรรลุถึงมันโดยไม่เห็นมัน ดังนั้นจึงเป็นที่ทราบแน่ชัดจากสิ่งนั้นว่าพระดำรัสที่ว่า "สายตาทั้งหลายย่อมไม่บรรลุถึงพระองค์" นั้น ไม่ได้มีความหมายว่า "สายตาทั้งหลายไม่เห็นพระองค์" แต่ความหมายของมันคือ สายตาทั้งหลายไม่อาจล้อมรอบพระองค์ได้ เพราะการล้อมรอบพระองค์นั้นเป็นสิ่งที่ไม่เป็นไปได้

พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้นผู้ศรัทธาและชาวสวรรค์จะได้เห็นพระเจ้าของพวกเขาด้วยสายตาของพวกเขา และสายตาของพวกเขาจะไม่อาจบรรลุถึงพระองค์ โดยหมายความว่า: สายตานั้นไม่อาจล้อมรอบพระองค์ได้ เนื่องจากไม่อาจอนุญาตให้บรรยายลักษณะของอัลลอฮ์ได้ว่ามีสิ่งใดล้อมรอบพระองค์ พวกเขากล่าวว่า: และสิ่งที่คล้ายคลึงกับการอนุญาตให้บรรยายลักษณะของพระองค์ว่าทรงถูกมองเห็นแต่ไม่อาจบรรลุถึงได้นั้น ก็คือการอนุญาตให้บรรยายลักษณะของพระองค์ว่าทรงรอบรู้แต่ไม่อาจถูกล้อมรอบด้วยความรู้ของพระองค์ได้ ดังที่พระผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญตรัสว่า: "และพวกเขาจะไม่สามารถล้อมรอบสิ่งใดจากความรู้ของพระองค์ได้ นอกจากสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์" (ซูเราะฮ์อัลบะกะเราะฮ์: 255) พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้นพระผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญทรงปฏิเสธจากปวงบ่าวของพระองค์ว่า พวกเขาจะสามารถล้อมรอบสิ่งใดจากความรู้ของพระองค์ได้ นอกจากสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์ พวกเขากล่าวว่า: และความหมายของ "ความรู้" ในที่นี้หมายถึงสิ่งที่ถูกรู้ พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้นการที่พระองค์ทรงปฏิเสธจากปวงบ่าวของพระองค์ว่า พวกเขาจะสามารถล้อมรอบสิ่งใดจากความรู้ของพระองค์ได้ นอกจากสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์นั้น มิใช่การปฏิเสธว่าพวกเขาจะรู้สิ่งนั้น พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้นเมื่อการปฏิเสธการล้อมรอบสิ่งใดด้วยความรู้มิใช่การปฏิเสธการรู้สิ่งนั้น การปฏิเสธว่าสายตาจะไม่อาจบรรลุถึงอัลลอฮ์ก็ย่อมมิใช่การปฏิเสธว่าสายตาจะมองเห็นพระองค์เช่นกัน พวกเขากล่าวว่า: และเช่นเดียวกับที่อนุญาตให้ปวงบ่าวรู้สิ่งต่าง ๆ โดยไม่อาจล้อมรอบสิ่งนั้นด้วยความรู้ได้ เช่นเดียวกันก็อนุญาตได้ที่พวกเขาจะมองเห็นพระเจ้าของพวกเขาด้วยสายตาของพวกเขา โดยสายตาของพวกเขาจะไม่อาจบรรลุถึงพระองค์ เนื่องจากความหมายของ "การมองเห็น" นั้นไม่ใช่ความหมายของ "การบรรลุถึง" และความหมายของ "การบรรลุถึง" นั้นไม่ใช่ความหมายของ "การมองเห็น" และแท้จริงความหมายของ "การบรรลุถึง" นั้นคือการล้อมรอบ ดังที่อิบนุ อับบาสได้กล่าวไว้ในคำรายงานที่เราได้กล่าวมาก่อนหน้านี้ พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้นหากมีผู้กล่าวแก่เราว่า: และท่านทั้งหลายปฏิเสธสิ่งใดที่ทำให้ความหมายของพระดำรัสที่ว่า "สายตาทั้งหลายจะไม่อาจบรรลุถึงพระองค์" หมายถึง สายตาทั้งหลายจะไม่เห็นพระองค์? เรากล่าวแก่เขาว่า: เราปฏิเสธสิ่งนั้น เพราะอัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญทรงแจ้งในคัมภีร์ของพระองค์ว่า บางใบหน้าในวันกิยามะฮ์จะเพ่งมองไปยังพระองค์ และท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้แจ้งแก่อุมมะฮ์ของท่านว่า พวกเขาจะได้เห็นพระเจ้าของพวกเขาในวันกิยามะฮ์ ดังที่พวกเขาเห็นดวงจันทร์ในคืนวันเพ็ญ และดังที่พวกเจ้าเห็นดวงอาทิตย์โดยไม่มีเมฆบดบัง พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้นเมื่ออัลลอฮ์ทรงแจ้งในคัมภีร์ของพระองค์ตามที่ทรงแจ้งไว้ และคำรายงานของท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้ยืนยันตามที่เราได้กล่าวมาจากท่าน คือคำกล่าวของท่าน ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ว่า: แท้จริงการตีความ (ตัอ์วีล) พระดำรัสที่ว่า "ใบหน้าในวันนั้นจะผ่องใส * เพ่งมองไปยังพระเจ้าของมัน" (ซูเราะฮ์อัลกิยามะฮ์: 22-23) นั้น คือการที่ดวงตาทั้งหลายจะมองไปยังอัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและทรงความยิ่งใหญ่ และคัมภีร์ของอัลลอฮ์นั้นย่อมยืนยันซึ่งกันและกัน และนอกจากนั้นยังไม่อาจอนุญาตได้ว่าคำแจ้งหนึ่งในสองคำแจ้งนี้จะเป็นการยกเลิกอีกคำแจ้งหนึ่ง เนื่องจากไม่อาจอนุญาตได้ในบรรดาคำรายงาน – ตามที่เราได้ชี้แจงไว้ในหนังสือของเราคือ "หนังสือละฏีฟุลบัยาน อันอุศูลิลอะฮ์กาม" และอื่นๆ – ให้รู้ว่า ความหมายของพระดำรัสที่ว่า "สายตาทั้งหลายจะไม่อาจบรรลุถึงพระองค์" นั้น ไม่ใช่ความหมายของพระดำรัสที่ว่า "ใบหน้าในวันนั้นจะผ่องใส * เพ่งมองไปยังพระเจ้าของมัน" ดังนั้นชาวสวรรค์จะมองด้วยสายตาของพวกเขาในวันกิยามะฮ์ไปยังอัลลอฮ์ และพวกเขาจะไม่อาจบรรลุถึงพระองค์ด้วยสายตานั้น เพื่อเป็นการยืนยันคำแจ้งทั้งสองของอัลลอฮ์ และเป็นการยอมรับตามที่พระดำรัสที่ถูกประทานลงมาได้นำมาในทั้งสองซูเราะฮ์

* * *
และผู้กล่าวอื่น ๆ ได้กล่าวว่า: ความหมายของโองการนั้นคือ ดวงตาไม่อาจเห็นพระองค์ แต่พระองค์ทรงเห็นดวงตาทั้งหลาย
* ระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
13697 – มุฮัมมัด อิบนุล ฮุซัยนฺได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อะหมัด อิบนุล มุฟัฎฎ็อลได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อัสบาฏได้รายงานแก่เรา จากอัส-ซุดดียฺ (ว่า): "ลาตุดริกุฮุล อับศอร" (ดวงตาไม่อาจบรรจุพระองค์) – ไม่มีสิ่งใดจะเห็นพระองค์ได้ แต่พระองค์ทรงเห็นปวงสรรพสิ่งทั้งหลาย
13698 – ฮันนาดได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: วะกีอฺได้รายงานแก่เรา จากอิสมาอีล อิบนุ อะบี คอลิด จาก 'อามิร จาก มัสรูก จาก 'อาอิชะฮฺ (ร.ฎ.) นางกล่าวว่า: "ผู้ใดบอกท่านว่า รอซูลุลลอฮฺ (ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม) ได้เห็นพระเจ้าของเขา เขาก็ได้กล่าวเท็จ! (เพราะอัลลอฮฺตรัสว่า) 'ดวงตาไม่อาจบรรจุพระองค์ และพระองค์ทรงบรรจุดวงตา' และ 'ไม่มีมนุษย์คนใดที่อัลลอฮฺจะตรัสกับเขา เว้นแต่ด้วยวะฮียฺ หรือจากเบื้องหลังม่าน' (ซูเราะฮฺ อัช-ชูรอ: 51) แต่ทว่า ท่านได้เห็นญิบรีลในรูปลักษณ์อันแท้จริงของเขาสองครั้ง"
13699 – อิบนุ วะกีอฺได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้รายงานแก่เรา จากอิสมาอีล อิบนุ อะบี คอลิด จาก 'อามิร จาก มัสรูก เขากล่าวว่า: ฉันได้ถาม 'อาอิชะฮฺว่า: "โอ้ มารดาของบรรดาผู้ศรัทธา มุฮัมมัดได้เห็นพระเจ้าของเขาหรือไม่?" นางจึงกล่าวว่า: "มหาบริสุทธิ์ยิ่งแด่อัลลอฮฺ! ขนบนร่างกายของฉันแทบจะลุกชันเพราะสิ่งที่ท่านพูด!" แล้วนางก็อ่าน (โองการ) ว่า: "ดวงตาไม่อาจบรรจุพระองค์ และพระองค์ทรงบรรจุดวงตา และพระองค์คือผู้ทรงละเอียดอ่อน ผู้ทรงตระหนักรู้" (อัล-อันอาม: 103)
13700 – อิบนุ วะกีอฺได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อับดุลอะอฺลา และอิบนุ อุลัยยะฮฺได้รายงานแก่เรา จากดาวูด จากอัช-ชะอฺบี จาก มัสรูก จาก 'อาอิชะฮฺ ในทำนองเดียวกัน
13701 – อิบนุ ฮุมัยด์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: ญะรีรได้รายงานแก่เรา จาก มุฆีเราะฮฺ จากอัช-ชะอฺบี เขากล่าวว่า: 'อาอิชะฮฺกล่าวว่า: "ผู้ใดกล่าวว่า มีผู้ใดผู้หนึ่งได้เห็นพระเจ้าของเขา เขาก็ได้กล่าวร้ายอันใหญ่หลวงต่ออัลลอฮฺ! อัลลอฮฺตรัสว่า: 'ดวงตาไม่อาจบรรจุพระองค์ และพระองค์ทรงบรรจุดวงตา'"
* * *
ดังนั้น ผู้กล่าวถ้อยคำนี้ (กลุ่มนี้) จึงกล่าวว่า: ความหมายของ "อัล-อิดราก" (การบรรจุ/การหยั่งถึง) ในที่นี้คือ การเห็น – และพวกเขาได้ปฏิเสธว่าอัลลอฮฺจะถูกเห็นด้วยดวงตา ทั้งในโลกดุนยาและโลกอาคิเราะฮฺ – และพวกเขาได้ตีความ (ตัอฺวีล) พระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "ใบหน้าทั้งหลายในวันนั้นจะผ่องใส * มองดู (นาซิเราะฮฺ) ยังพระเจ้าของมัน" (อัล-กิยามะฮฺ: 22-23) ว่า หมายถึง การรอคอยความเมตตาและรางวัลของอัลลอฮฺ
* * *
อบูญะอฺฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: และบางส่วนจากพวกเขาได้ตีความ (ตัอฺวีล) อัลหะดีษต่าง ๆ ที่ถูกรายงานจากรอซูลุลลอฮฺ (ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม) ซึ่งยืนยันความถูกต้องของคำกล่าวที่ว่าชาวสวรรค์จะได้เห็นพระเจ้าของพวกเขาในวันกิยามะฮฺ ด้วยการตีความต่าง ๆ นานา และบางส่วนจากพวกเขาได้ปฏิเสธการมีมาของหะดีษเหล่านั้น และพวกเขาได้โต้แย้งว่าสิ่งนั้นจะเป็นคำกล่าวของรอซูลุลลอฮฺ (ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม) ได้อย่างไร และพวกเขาได้นำคำกล่าวในเรื่องนี้กลับไปสู่สติปัญญาของพวกเขาเอง ดังนั้นพวกเขาจึงอ้างว่าสติปัญญาของพวกเขาทำให้การเป็นไปได้ที่จะเห็นอัลลอฮฺ อัซซะวะญัลล์ ด้วยดวงตา เป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ และพวกเขาได้นำเสนอข้ออ้างหลากหลายรูปแบบในเรื่องนี้ และพวกเขาได้กล่าวมากมายในเรื่องนี้จากแง่มุมของการใช้ตรรกะวิเคราะห์
และหนึ่งในข้ออ้างที่สำคัญที่สุดที่พวกเขาอ้างว่าพวกเขารู้ด้วยถึงความถูกต้องของคำกล่าวของพวกเขานั้น จากหลักฐาน คือ พวกเขาไม่พบว่าดวงตาของพวกเขาเห็นสิ่งใดเลย เว้นแต่สิ่งที่แยกออกจากมัน (ตา) ไม่ใช่สิ่งที่ติดอยู่กับมัน เพราะดวงตาไม่เห็นสิ่งที่ติดอยู่กับมัน พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้น สิ่งใดที่ดวงตาได้เห็นนั้น ย่อมเป็นสิ่งที่แยกออกจากดวงตา ซึ่งระหว่างมันกับดวงตานั้นย่อมมีที่ว่างและช่องว่าง

พวกเขากล่าวว่า: หากสายตาทั้งหลายจะมองเห็นพระเจ้าของพวกเขาในวันกิยามะฮ์ ในลักษณะเดียวกับที่มองเห็นบุคคลทั้งหลายในวันนี้ แน่นอนย่อมจำเป็นที่ผู้สร้างจะต้องถูกจำกัด (มีขอบเขต) พวกเขากล่าวว่า: และผู้ใดที่พรรณนาพระองค์ด้วยสิ่งนี้ แน่นอนเขาได้พรรณนาพระองค์ด้วยคุณลักษณะของวัตถุทั้งหลาย ซึ่งย่อมเป็นไปได้ที่จะเพิ่มขึ้นและลดลง

พวกเขากล่าวว่า: และอีกประการหนึ่ง แท้จริงธรรมชาติของดวงตาคือการรับรู้สีสัน เช่นเดียวกับธรรมชาติของหูคือการรับรู้เสียง และธรรมชาติของการสูดดมคือการรับรู้กลิ่น พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้น จากแง่มุมที่ทำให้เป็นโมฆะที่จะเป็นไปได้ที่จะกำหนดให้หูโดยปราศจากการรับรู้เสียง และให้การสูดดมโดยปราศจากการรับรู้กลิ่น ย่อมเป็นโมฆะที่จะเป็นไปได้ที่จะกำหนดให้ดวงตาโดยปราศจากการรับรู้สีสัน

พวกเขากล่าวว่า: และเมื่อเป็นสิ่งที่ไม่อาจเป็นไปได้ที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ผู้ทรงถูกกล่าวขาน จะถูกพรรณนาว่าทรงมีสีสัน จึงถูกต้องที่ไม่อาจเป็นไปได้ที่พระองค์จะถูกพรรณนาว่าทรงถูกมองเห็น

* * *

และกลุ่มอื่นได้กล่าวว่า: ความหมายของโองการนั้นคือ สายตาของปวงบัญญัติจะไม่รู้ถึงพระองค์ในโลกดุนยา ส่วนในอาคิเราะฮ์นั้น พวกเขาจะรู้ถึงพระองค์ และผู้ที่กล่าวเช่นนี้ได้กล่าวว่า: "อัล-อิดรอก" (การรู้ถึง) ในที่นี้หมายถึงการมองเห็น

และผู้ที่กล่าวเช่นนี้ได้ให้เหตุผลสำหรับคำกล่าวของพวกเขา โดยกล่าวว่า: "อัล-อิดรอก" แม้ว่าบางครั้งอาจมีความหมายอื่นที่ไม่ใช่การมองเห็น แต่การมองเห็นก็เป็นหนึ่งในความหมายของมัน นั่นคือ เป็นสิ่งที่ไม่อาจเป็นไปได้ที่สายตาของเขาจะประสบกับสิ่งใดแล้วมองเห็นมัน แต่เขากลับไม่รู้ถึงสิ่งที่เขาได้มองเห็นและได้เห็นนั้น แม้ว่าการมองเห็นจะไม่ครอบคลุมทุกส่วนของมันก็ตาม

พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้น การมองเห็นสิ่งที่ผู้มองได้เห็นนั้นคือการรู้ถึงสิ่งนั้น ไม่ใช่สิ่งที่เขาไม่ได้เห็น พวกเขากล่าวว่า: และแน่นอนอัลลอฮ์ได้ทรงแจ้งว่า บางใบหน้าในวันกิยามะฮ์นั้นกำลังจ้องมองไปยังพระองค์ พวกเขากล่าวว่า: เป็นไปไม่ได้ที่พวกเขาจะจ้องมองไปยังพระองค์ แต่พวกเขากลับไม่รู้ถึงพระองค์ด้วยการมองเห็น

พวกเขากล่าวว่า: และเมื่อเป็นเช่นนั้น และเป็นสิ่งที่ไม่อาจเป็นไปได้ที่ในข้อมูลข่าวสารของอัลลอฮ์จะมีความขัดแย้งและความขัดกัน ย่อมจำเป็นและถูกต้องที่คำกล่าวของพระองค์ที่ว่า "สายตาทั้งหลายจะไม่รู้ถึงพระองค์" นั้นเป็นไปในลักษณะเฉพาะ ไม่ใช่ทั่วไป และความหมายของมันคือ สายตาทั้งหลายจะไม่รู้ถึงพระองค์ในโลกดุนยา และพระองค์ทรงรู้ถึงสายตาทั้งหลายในโลกดุนยาและอาคิเราะฮ์ เนื่องจากอัลลอฮ์ได้ทรงยกเว้นสิ่งที่พระองค์ทรงยกเว้นจากสิ่งนั้น ด้วยพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "ใบหน้าในวันนั้นจะผ่องใส * มองดูพระเจ้าของมัน"

* * *

และบางคนจากผู้ที่กล่าวเช่นนี้ได้กล่าวว่า: โองการนี้เป็นไปในลักษณะเฉพาะ แต่อาจเป็นไปได้ที่ความหมายของโองการคือ สายตาของบรรดาผู้อธรรมจะไม่รู้ถึงพระองค์ในโลกดุนยาและอาคิเราะฮ์ และสายตาของบรรดาผู้ศรัทธาและบรรดาผู้ใกล้ชิดของอัลลอฮ์จะรู้ถึงพระองค์

พวกเขากล่าวว่า: และอาจเป็นไปได้ที่ความหมายของมันคือ สายตาทั้งหลายจะไม่รู้ถึงพระองค์ด้วยการสิ้นสุดและการครอบคลุม แต่ด้วยการมองเห็นนั้น ใช่แล้ว (เป็นไปได้)

(14) พวกเขากล่าวว่า: เป็นไปได้ที่ความหมายของโองการคือ "สายตาทั้งหลายจะไม่เห็นพระองค์ในโลกดุนยา แต่จะเห็นพระองค์ในปรโลก" = และเป็นไปได้ที่ความหมายของโวนการคือ "สายตาของผู้ที่มองเห็นพระองค์จะไม่เห็นพระองค์ในความหมายที่สายตาของผู้ถูกสร้างจะมองเห็นพระผู้ทรงเกริกเกียรติ" = ดังนั้น สิ่งที่พระองค์ทรงปฏิเสธจากการที่สายตาของผู้ถูกสร้างจะมองเห็นพระองค์นั้น เป็นสิ่งเดียวกันที่พระองค์ทรงยืนยันไว้สำหรับพระองค์เอง เนื่องจากสายตาของพวกเขานั้นอ่อนแอ ไม่สามารถทะลุทะลวงได้นอกจากในสิ่งที่พระผู้ทรงเกริกเกียรติทรงเสริมพลังให้มันสามารถทะลุทะลวงได้เท่านั้น และสายตาทั้งหมดนั้นเปิดเผยต่อการมองเห็นของพระองค์ ไม่มีสิ่งใดจากมันที่เร้นลับต่อพระองค์ พวกเขากล่าวว่า: ไม่มีข้อสงสัยในความเฉพาะเจาะจงของพระดำรัสที่ว่า "สายตาทั้งหลายจะไม่เห็นพระองค์" และแน่นอนว่าบรรดาผู้ใกล้ชิดของอัลลอฮฺจะได้เห็นพระองค์ในวันกิยามะฮฺด้วยสายตาของพวกเขา อย่างไรก็ตาม พวกเราไม่ทราบว่าความหมายเฉพาะใดในสี่ความหมายที่ถูกประสงค์ในโองการนี้ และพวกเขาได้นำเสนอเหตุผลเพื่อยืนยันคำกล่าวที่ว่าอัลลอฮฺจะถูกเห็นในปรโลก ด้วยแนวทางเดียวกับเหตุผลของกลุ่มที่เราได้กล่าวมาก่อนหน้านี้

* * *

และกลุ่มอื่นได้กล่าวว่า: โองการนี้มีความหมายทั่วไป และสายตาของผู้ใดก็ตามจะไม่เห็นอัลลอฮฺทั้งในโลกดุนยาและปรโลก แต่อัลลอฮฺจะทรงบันดาลให้บรรดาผู้ใกล้ชิดของพระองค์ในวันกิยามะฮฺมีประสาทสัมผัสที่หก นอกเหนือจากประสาทสัมผัสทั้งห้าของพวกเขา และพวกเขาจะได้เห็นพระองค์ด้วยประสาทสัมผัสนั้น

และพวกเขาได้นำเสนอเหตุผลสำหรับคำกล่าวนี้ โดยกล่าวว่า อัลลอฮฺผู้ทรงเกริกเกียรตินั้นทรงปฏิเสธว่าสายตาจะเห็นพระองค์ โดยที่ในโองการนี้หรือโองการอื่นไม่ได้บ่งบอกถึงความเฉพาะเจาะจงของมัน พวกเขากล่าวว่า: และในทำนองเดียวกัน พระองค์ทรงแจ้งในอีกโองการหนึ่งว่า บางใบหน้าในวันกิยามะฮฺนั้นจะจ้องมองไปยังพระองค์ พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้น ข่าวสารจากอัลลอฮฺจึงไม่ขัดแย้งหรือต่อต้านกัน (15) และความหมายของข่าวสารทั้งสองนั้นถูกต้องตามที่การประทานลงมาได้นำมา และพวกเขายังได้นำเสนอเหตุผลจากด้านสติปัญญา โดยกล่าวว่า: หากเป็นที่ยอมรับได้ว่าเราจะเห็นพระองค์ในปรโลกด้วยสายตาเหล่านี้ของเรา แม้ว่าจะเพิ่มพลังให้มันมากขึ้น ก็ย่อมจำเป็นที่เราจะต้องเห็นพระองค์ในโลกดุนยา แม้ว่าสายตาจะอ่อนแอก็ตาม เพราะประสาทสัมผัสทุกชนิดถูกสร้างขึ้นเพื่อรับรู้ความหมายหนึ่งจากบรรดาความหมาย ดังนั้น แม้ว่ามันจะอ่อนแออย่างที่สุด มันก็ยังสามารถรับรู้สิ่งที่มันถูกสร้างขึ้นเพื่อรับรู้ได้ แม้ว่าการรับรู้ของมันต่อสิ่งนั้นจะอ่อนแอก็ตาม ตราบใดที่มันยังไม่สูญสิ้น พวกเขากล่าวว่า: ดังนั้น หากในประสาทตานั้นมีความสามารถที่จะรับรู้พระผู้สร้างของมันในสภาวะใดสภาวะหนึ่งหรือเวลาใดเวลาหนึ่ง และเห็นพระองค์ ก็ย่อมจำเป็นที่มันจะต้องรับรู้พระองค์ในโลกดุนยาและเห็นพระองค์ในโลกดุนยา แม้ว่าการรับรู้ของมันต่อพระองค์จะอ่อนแอก็ตาม พวกเขากล่าวว่า: เนื่องจากสิ่งนั้นไม่ปรากฏจากสายตาของเราในโลกดุนยา มันจึงไม่อาจเป็นไปได้ที่ในปรโลก สายตาจะเป็นไปในลักษณะอื่นนอกจากลักษณะของมันในโลกดุนยา กล่าวคือมันจะไม่รับรู้สิ่งใดนอกจากสิ่งที่มันมีลักษณะที่จะรับรู้ได้ในโลกดุนยา พวกเขากล่าวว่า: เมื่อเป็นเช่นนั้น และเมื่ออัลลอฮฺผู้ทรงเกริกเกียรติได้ทรงแจ้งว่า บางใบหน้าในปรโลกจะเห็นพระองค์ ก็รู้ได้ว่าใบหน้าเหล่านั้นเห็นพระองค์ด้วยประสาทสัมผัสอื่นที่ไม่ใช่ประสาทตา เนื่องจากเป็นไปไม่ได้ที่ข่าวสารจากพระองค์จะเป็นสิ่งอื่นนอกจากความจริง

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: ทัศนะที่ถูกต้องในเรื่องนี้ตามความเห็นของเราคือ สิ่งที่รายงานข่าวสารจากท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม อย่างต่อเนื่องกันว่า ท่านกล่าวว่า “แท้จริงพวกเจ้าจะได้เห็นพระเจ้าของพวกเจ้าในวันกิยามะฮ์ เช่นเดียวกับที่พวกเจ้าเห็นดวงจันทร์ในคืนวันเพ็ญ” และ “เช่นเดียวกับที่พวกเจ้าเห็นดวงอาทิตย์โดยไม่มีเมฆบดบัง” ดังนั้นผู้ศรัทธาทั้งหลายจะได้เห็นพระองค์ ส่วนผู้ปฏิเสธศรัทธาในวันนั้นจะถูกกั้นขวางจากการเห็นพระองค์ ดังที่พระผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญตรัสว่า “มิใช่เช่นนั้น แท้จริงพวกเขาจะถูกกั้นขวางจากพระเจ้าของพวกเขาในวันนั้นอย่างแน่นอน” (ซูเราะฮ์อัลมุฏเฏาะฟฟิฟีน: 15)

ส่วนข้ออ้างของบรรดาผู้ปฏิเสธการมองเห็นอัลลอฮ์ด้วยตาทั้งสองในวันกิยามะฮ์นั้น เนื่องจากดวงตาไม่อาจมองเห็นได้นอกจากสิ่งที่อยู่ตรงข้ามกับมัน และระหว่างดวงตากับสิ่งที่มองเห็นนั้นมีช่องว่างและระยะห่าง และสิ่งนี้ตามความเห็นของพวกเขาไม่อาจเป็นไปได้ที่การมองเห็นอัลลอฮ์ด้วยดวงตาจะเป็นเช่นนั้น เพราะนั่นเป็นการกำหนดขอบเขตและจุดสิ้นสุดให้กับพระองค์ ดังนั้นการยอมรับการมองเห็นพระองค์จึงเป็นโมฆะตามทัศนะของพวกเขา

ดังนั้นจึงกล่าวแก่พวกเขาว่า: พวกท่านรู้จักผู้ถูกบรรยายลักษณะด้วยการบริหารจัดการอื่นใดนอกจากพระผู้สร้างของพวกท่านไหม ซึ่งไม่ใช่สิ่งที่สัมผัสกับพวกท่านหรืออยู่ตรงข้ามกับพวกท่าน? หากพวกเขาอ้างว่าพวกเขารู้จักสิ่งนั้น พวกเขาก็จะถูกให้ชี้แจงมัน และไม่มีทางเป็นไปได้เช่นนั้น

และหากพวกเขากล่าวว่า: เราไม่รู้จักสิ่งนั้น ก็จะกล่าวแก่พวกเขาว่า: พวกท่านไม่รู้จักพระองค์ในฐานะสิ่งที่สัมผัสกับพวกท่านหรืออยู่ตรงข้ามกับพวกท่านดอกหรือ? ในขณะที่พระองค์ทรงถูกบรรยายลักษณะด้วยการบริหารจัดการและการกระทำ และเมื่อพวกท่านไม่รู้จักผู้ถูกบรรยายลักษณะด้วยการบริหารจัดการและการกระทำอื่นใดนอกจากสิ่งที่สัมผัสกับพวกท่านหรืออยู่ตรงข้ามกับพวกท่าน มันก็ไม่จำเป็นตามทัศนะของพวกท่านที่การรู้จักพระองค์จะเป็นไปไม่ได้ ในเมื่อพระองค์ทรงถูกบรรยายลักษณะด้วยการบริหารจัดการและการกระทำ โดยไม่สัมผัสและไม่อยู่ตรงข้าม?

หากพวกเขากล่าวว่า: เป็นเช่นนั้น ก็จะกล่าวแก่พวกเขาว่า: แล้วพวกท่านปฏิเสธอะไร ที่ดวงตาทั้งหลายไม่อาจมองเห็นได้นอกจากสิ่งที่อยู่ตรงข้ามกับมัน และระหว่างดวงตากับสิ่งที่มองเห็นมีระยะห่าง แต่ดวงตาอาจมองเห็นพระองค์ในขณะที่พระองค์ไม่ทรงอยู่ตรงข้ามกับมัน และไม่มีระยะห่างหรือช่องว่างระหว่างดวงตากับพระองค์ เช่นเดียวกับที่หัวใจทั้งหลายไม่รู้จักผู้ถูกบรรยายลักษณะด้วยการบริหารจัดการ นอกจากสิ่งที่สัมผัสกับมันหรืออยู่ตรงข้ามกับมัน แต่หัวใจกลับรู้จักพระองค์ตามทัศนะของพวกท่านโดยไม่เป็นเช่นนั้น? และมีข้อแตกต่างใดระหว่างพวกท่านกับผู้ที่ปฏิเสธว่าผู้ถูกบรรยายลักษณะด้วยการบริหารจัดการและการกระทำจะสามารถเป็นที่รู้จักได้ โดยไม่ใช่สิ่งที่สัมผัสกับผู้รู้จักหรืออยู่ตรงข้ามกับเขา แต่กลับยอมรับว่าผู้ถูกบรรยายลักษณะด้วยการมองเห็นด้วยดวงตาอาจเป็นเช่นนั้น โดยไม่สัมผัสกับดวงตาและไม่อยู่ตรงข้ามกับมัน?

จากนั้นพวกเขาจะถูกถามถึงข้อแตกต่างระหว่างสองกรณีนี้ และพวกเขาจะไม่อาจกล่าวสิ่งใดในเรื่องนี้ได้ นอกจากจะถูกบังคับให้ยอมรับในอีกกรณีหนึ่งเช่นเดียวกัน

และเช่นเดียวกัน พวกเขาจะถูกถามเกี่ยวกับข้ออ้างของพวกเขาในเรื่องนี้ว่า: โดยธรรมชาติแล้ว ดวงตาทั้งหลายรับรู้สีสันต่างๆ เช่นเดียวกับที่โดยธรรมชาติแล้ว หูทั้งหลายรับรู้เสียงต่างๆ และโดยธรรมชาติแล้ว จมูกรับรู้กลิ่นต่างๆ ดังนั้นจากแง่มุมที่การตัดสินให้หูไม่อาจรับรู้เสียงเป็นสิ่งบกพร่อง การตัดสินให้ดวงตาไม่อาจรับรู้สีสันก็เป็นสิ่งบกพร่องเช่นเดียวกัน

(18) จะกล่าวแก่พวกเขาว่า: พวกเจ้ามิใช่หรือที่ไม่ได้รู้ในสิ่งที่พวกเจ้าได้เห็นและประจักษ์ ถึงผู้ที่มีคุณลักษณะแห่งการจัดการและกรรมใดๆ นอกจากผู้ที่มีสีสัน และพวกเจ้าก็รู้แล้วว่าผู้นั้นมีคุณลักษณะแห่งการจัดการโดยไม่มีสีสัน? หากพวกเขากล่าวว่า “ใช่” พวกเขาจะไม่พบทางหลีกเลี่ยงจากการยอมรับในเรื่องนั้น นอกจากพวกเขาจะโกหกแล้วอ้างว่าพวกเขาได้เห็นและประจักษ์ถึงผู้ที่มีคุณลักษณะแห่งการจัดการและกรรมโดยไม่มีสีสัน ดังนั้นพวกเขาจะถูกเรียกร้องให้ชี้แจงเรื่องนั้น และไม่มีทางเป็นไปได้ (19) จะกล่าวแก่พวกเขาว่า: เมื่อเป็นเช่นนั้นแล้ว อะไรเล่าที่ทำให้พวกเจ้าไม่ยอมรับว่าดวงตาในสิ่งที่พวกเจ้าได้เห็นและประจักษ์นั้น ไม่พบว่ามันรับรู้ได้นอกจากสีสันต่างๆ ดังที่พวกเจ้าไม่พบว่าตนเองรู้จักผู้ที่มีคุณลักษณะแห่งการจัดการนอกจากผู้ที่มีสีสัน และพวกเจ้าก็พบว่าดวงตารู้ว่าผู้นั้นมีคุณลักษณะแห่งการจัดการโดยไม่มีสีสัน แล้วพวกเขาจะถูกถามถึงความแตกต่างระหว่างสองสิ่งนั้น พวกเขาจะไม่กล่าวในสิ่งหนึ่งสิ่งใด นอกจากพวกเขาจะถูกบังคับให้ยอมรับในสิ่งอื่นเช่นเดียวกัน

และสำหรับผู้ที่มีคำกล่าวนี้ มีประเด็นปัญหาซึ่งมีความสับสน เรามิชอบที่จะกล่าวถึงและทำให้หนังสือยืดเยื้อด้วยเรื่องนั้นและคำตอบต่อเรื่องนั้น เนื่องจากจุดมุ่งหมายของเราในหนังสือของเรานี้มิใช่จุดมุ่งหมายในการเปิดเผยความคลุมเครือของพวกเขา แต่ทว่าจุดมุ่งหมายของเราในนั้นคือการอธิบายเกี่ยวกับการตีความ (ตัอ์วีล) อายาตต่างๆ ของอัลกุรอาน แต่ทว่าเราได้กล่าวถึงปริมาณที่เราได้กล่าวมาแล้ว เพื่อให้ผู้ที่พิจารณาในหนังสือของเรานี้รู้ว่าพวกเขาจะไม่หวนกลับจากคำกล่าวของพวกเขานอกจากสู่สิ่งที่ชัยฏอนได้ทำให้สับสนแก่พวกเขา ซึ่งเป็นสิ่งที่ง่ายสำหรับผู้ยึดมั่นในสัจธรรมที่จะอธิบายถึงความบกพร่องของมัน และว่าพวกเขาจะไม่หวนกลับในคำกล่าวของพวกเขาสู่อายาตใดๆ จากคัมภีร์ที่ถูกประทานลงมา (อัต-ตันซีล) ที่ชัดเจน (มุฮ์กัม) และไม่มีการรายงานจากรอซูลของอัลลอฮ์ (ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม) ที่ถูกต้องหรืออ่อนแอ ดังนั้นพวกเขาจึงอยู่ในความมืดมนที่วกวน และในความมืดบอดที่วกเวียน เราขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์จากความสงสัยและการหลงผิด

* * *

ส่วนพระดำรัสที่ว่า “และพระองค์คือผู้ทรงละเอียดอ่อน ผู้ทรงตระหนักรู้” นั้น พระองค์ตรัสว่า: และอัลลอฮ์ ตะอาลา ผู้ทรงถูกกล่าวขาน ผู้ทรงง่ายดายสำหรับพระองค์ในการที่ดวงตาจะรับรู้พระองค์ (20) และผู้ทรงสามารถที่จะให้การห้อมล้อมด้วยการมองเห็นสิ่งที่ยากลำบากสำหรับดวงตาในการรับรู้พระองค์และการห้อมล้อมพระองค์ และเป็นสิ่งที่เหนือความสามารถของดวงตา = “ผู้ทรงตระหนักรู้” ตรัสว่า: ผู้ทรงรอบรู้ในปวงบ่าวของพระองค์และดวงตาของพวกเขา และสาเหตุที่ทำให้ดวงตาเหนือความสามารถที่จะรับรู้พระองค์ ดังนั้นพระองค์จึงทรงละเอียดอ่อนด้วยอำนาจของพระองค์ แล้วทรงทำให้ดวงตาของปวงบ่าวของพระองค์อยู่ในสภาพที่ไม่รับรู้พระองค์ และทรงตระหนักรู้ด้วยความรู้ของพระองค์ว่าการจัดการของดวงตาและกิจการของมันเป็นอย่างไร และสิ่งใดคือความเหมาะสมยิ่งสำหรับปวงบ่าวของพระองค์ (21) ดังที่: 13702- ฮันนาดได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: วะกีอ์ได้รายงานแก่เรา = และอิบนุ วะกีอ์ได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: บิดาของฉันได้รายงานแก่ฉัน จากอบูญะอ์ฟัร อัร-รอซี จากอัร-รอบีอ์ บิน อันส จากอบุลอาลิยะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า “ผู้ทรงละเอียดอ่อน ผู้ทรงตระหนักรู้” เขากล่าวว่า: “ผู้ทรงละเอียดอ่อน” ในการนำพวกเขาออกมา = “ผู้ทรงตระหนักรู้” ในสถานที่ของพวกเขา

-------------------------
เชิงอรรถ:
(3) ข้อรายงาน: 13696 – “สะอัด บิน อับดิลลาฮ์ บิน อับดิลฮะกัม อัล-มิศรี” เป็นผู้ที่น่าเชื่อถือ ได้รับการรายงานจากเขาแล้วก่อนหน้านี้ด้วยเลขที่: 436 และในต้นฉบับลายมือและฉบับพิมพ์ที่นี่มีว่า “ยูนุส บิน อับดิลลาฮ์ บิน อัล-ฮะกัม” ซึ่งเป็นความผิดพลาด และที่ถูกต้องคือสิ่งที่ปรากฏต่อไปในตัฟซีร 29:120 (บุลาก) ซึ่งได้รายงานข้อรายงานเดียวกันนี้ ด้วยสายรายงานของเขาจาก “สะอัด บิน อับดิลลาฮ์ บิน อับดิลฮะกัม”

และ (คอลิด บิน อับดุรเราะฮฺมาน อัล-คุรอซานี อัล-มารูรูซี) มีผู้รายงานจากเขาคือ มุฮัมมัด บิน อับดิลลาฮฺ บิน อับดิ้ลฮักม และน้องชายของเขา (สะอัด) อบู ฮาติมกล่าวว่า: (เป็นชัยค์ ไม่มีปัญหาในตัวเขา) มีชีวประวัติในหนังสือ อัต-ตัฮฺซีบ และในหนังสือของอิบนุ อบี ฮาติม เล่ม 1/2/341 ส่วน (อบู อุรฟะญะฮฺ) นั้น ฉันไม่ทราบว่าเป็นใคร

และ (อัตเฏาะยะฮฺ อัล-เอาวี) คือ (อัตเฏาะยะฮฺ บิน สะอัด บิน ญุนาดะฮฺ อัล-เอาวี) เขาเป็นผู้ ضعیف (อ่อนในด้านการรายงานหะดีษ) ได้ผ่านมาแล้วหลายครั้ง และพี่ชายของฉัน อัส-ซัยยิด อะฮฺมัด ได้พูดถึงเขาอย่างครบถ้วนในหมายเลข: 305 และข่าวนี้ อบู ญะอฺฟัร จะรายงานมันอีกครั้งในการอธิบายกุรอาน 29:120 (บุลาก)

(4) ในฉบับพิมพ์และต้นฉบับเขียนว่า: (فلما أدركه الغرق) และนั่นเป็นความผิดพลาด เพราะข้อความของการอ่าน (กุรอาน) ที่ถูกต้องคือสิ่งที่ฉันได้ยืนยันไว้
(5) ในฉบับพิมพ์: (ولا يحاط به) และสิ่งที่ถูกต้องตามบริบทคือสิ่งที่ฉันได้ยืนยันไว้
(6) หมายถึง โองการสองโองการของซูเราะฮฺ อัล-กิยามะฮฺ โองการที่ 22 และ 23
(7) ในต้นฉบับเขียน ตัดคำว่า (البدر) ออก และสิ่งที่ถูกต้องคือการยืนยันคำนั้น
(8) โปรดดูหะดีษเศาะฮีหฺ เกี่ยวกับการเห็นพระเจ้าของเรา ผู้ทรงสูงส่ง ในวันกิยามะฮฺ ใน เศาะฮีหฺ อัล-บุคอรีย์ (อัล-ฟัตห์ 13:356 และต่อจากนั้น) และใน เศาะฮีหฺ มุสลิม 3:25 และต่อจากนั้น และสองข่าวที่อบู ญะอฺฟัรได้กล่าวมานั้น เป็นสองข่าวที่เศาะฮีหฺ
(9) คำกล่าวของท่าน (علم) เป็นคำตอบของคำกล่าวก่อนหน้านี้ (فإذ كان الله قد أخبر في كتابه ...)
(10) อะษัรสองเรื่อง: 13698, 13699 - หะดีษของอิสมาอีล บิน อบี คอลิด จากอัช-ชะอฺบี รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของเขา 3:10 โดยย่อ (قف شعري) : เมื่อมันตั้งชันเนื่องจากความหวาดกลัว
(11) อะษัร: 13700 - หะดีษของดาวูด จากอัช-ชะอฺบี รายงานโดยมุสลิมอย่างยาว 3:8-10 และส่วนหนึ่งของข่าวยาวนี้ได้ผ่านมาแล้วก่อนหน้านี้ในหมายเลข: 12280-12283 ดังนั้นโปรดดูการอ้างอิงของมันที่นั่น
(12) ในฉบับพิมพ์: (المتنشم) ด้วยตัวชิน (ش) และนั่นเป็นความผิดพลาดทางไวยากรณ์อย่างชัดเจน และสิ่งที่ถูกต้องคือด้วยตัวซิน (س) ดังที่มีในต้นฉบับ เขากล่าวว่า (تنسيم النسيم) เมื่อเขาสูดดมมัน และ (الأعراف) เป็นพหูพจน์ของ (عرف) (ด้วยฟัตฮะฮฺแล้วสกูน): กลิ่น ไม่ว่าจะหอมหรือเหม็น เขากล่าวว่า: (ما أطيب عرفها) หมายถึง กลิ่นของมัน
(13) ในต้นฉบับเขียน: (انقضاء البصر) และสิ่งที่ถูกต้องคือสิ่งที่อยู่ในฉบับพิมพ์
(14) การใช้ (بلى) กับสิ่งที่ไม่ใช่การปฏิเสธ ได้มีคำอธิบายและหลักฐานมาก่อนแล้วใน 2:280, 510 แล้วก็ 10:98, หมายเหตุ: 4
(15) ในฉบับพิมพ์: (لا تتباين) และฉันได้ยืนยันสิ่งที่อยู่ในต้นฉบับ และนั่นคือการอ่านที่ถูกต้องของมัน
(16) โปรดดูหน้า 16, หมายเหตุ: 1
(17) ในฉบับพิมพ์และต้นฉบับเขียน: (وإنه يقال لهم) ด้วยตัววาว (و) และสิ่งที่ถูกต้องตามบริบทคือสิ่งที่ฉันได้ยืนยันไว้
(18) ในฉบับพิมพ์: (أن يقتضي السمع لغير) และ (أن تقتضي الأبصار لغير) ส่วนต้นฉบับเขียน ในนั้นมี (أن يقضي السمع ...) และ (أن يقضي للأبصار) และสิ่งที่ถูกต้องคือสิ่งที่ฉันได้ยืนยันไว้

(19) ในฉบับพิมพ์: ((ในกัลละฟู บัยาน ดาลิก)) และในต้นฉบับลายมือ: ((ฟะดัลละกู บัยาน ดาลิก)) ซึ่งอ่านไม่ออก และอาจจะถูกต้องตามที่ได้บันทึกไว้
(20) ในฉบับพิมพ์: ((อัล-มัยซิร ละฮู)) และที่ถูกต้องมาจากต้นฉบับลายมือ แต่ไม่ได้อ่านออกเสียงอย่างถูกต้อง
(21) ดูตัฟซีร ((อัล-คอบีร)) ในดัชนีภาษา (คาบิร) ที่ได้ผ่านมาแล้ว

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "แท้จริงได้มีบรรดาหลักฐานอันชัดแจ้งจากพระเจ้าของพวกเจ้ามายังพวกเจ้าแล้ว ดังนั้นผู้ใดมองเห็น (และปฏิบัติตาม) ก็เป็นประโยชน์แก่ตัวของเขาเอง และผู้ใดตาบอด (ไม่ยอมรับ) ก็เป็นโทษแก่ตัวของเขาเอง และฉันมิใช่ผู้คอยดูแลพวกเจ้า" (อัล-อันอาม: 104)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: นี่คือพระบัญชาจากอัลลอฮ์ ผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญแด่ศาสนทูตของพระองค์ มุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ให้กล่าวแก่กลุ่มชนเหล่านั้น ซึ่งพระองค์ทรงตักเตือนพวกเขาด้วยโองการเหล่านี้ ตั้งแต่พระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "แท้จริงอัลลอฮ์ทรงทำให้เมล็ดพืชและเมล็ดอินทผลัมแตกออก" จนถึงพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "และพระองค์เป็นผู้ทรงรอบรู้อย่างละเอียดลึกซึ้ง" ซึ่งเป็นหลักฐานอันชัดแจ้งของพระองค์ที่มีต่อพวกเขา และต่อปวงบ่าวอื่นๆ ร่วมกับพวกเขา คือบรรดาผู้ที่ตั้งภาคีต่อพระองค์ด้วยเจว็ดและสิ่งเทียบเคียง และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮ์และรอซูลของพระองค์ มุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม และสิ่งที่พวกเขาได้รับมาจากอัลลอฮ์ (ให้ท่านกล่าวแก่พวกเขาว่า) โอ้มุฮัมมัดเอ๋ย จงกล่าวแก่พวกเขาว่า: "แท้จริงได้มีมายังพวกเจ้าแล้ว" โอ้บรรดาผู้ตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์และปฏิเสธรอซูลของพระองค์ "บรรดาหลักฐานอันชัดแจ้งจากพระเจ้าของพวกเจ้า" หมายถึง สิ่งที่พวกเจ้าจะใช้พิจารณาเห็นทางนำจากความหลงผิด และศรัทธาจากการปฏิเสธศรัทธา

คำว่า "บะศาอิร" (หลักฐานอันชัดแจ้ง) เป็นพหูพจน์ของ "บะศีเราะฮ์" (หลักฐานอันชัดเจน) เช่นเดียวกับที่กวีกล่าวว่า:
"พวกเขานำบรรดาหลักฐานอันชัดแจ้งของพวกเขาวางไว้บนบ่าทั้งสองของพวกเขา
ส่วนหลักฐานอันชัดแจ้งของฉันนั้น ศัตรูที่ดื้อรั้นได้นำมันไปด้วยความเกรี้ยวกราด"
โดยที่ "อัล-บะศีเราะฮ์" ในที่นี้หมายถึง หลักฐานอันชัดเจนและประจักษ์

ดังที่ได้รายงานไว้:
- 13703: ยูนุสได้รายงานแก่ฉันว่า อิบนุ วะฮับได้แจ้งแก่เรา โดยกล่าวว่า อิบนุ ซัยด์กล่าวในความหมายของพระดำรัส "แท้จริงได้มีบรรดาหลักฐานอันชัดแจ้งจากพระเจ้าของพวกเจ้ามายังพวกเจ้าแล้ว" ว่า: "อัล-บะศาอิร" (บรรดาหลักฐานอันชัดแจ้ง) นั้นคือทางนำ เป็นหลักฐานอันชัดแจ้งในหัวใจของพวกเขาสำหรับศาสนาของพวกเขา มิใช่การมองเห็นด้วยดวงตา จากนั้นท่านได้อ่านโองการที่ว่า "แท้จริงดวงตานั้นมิได้บอด แต่ทว่าหัวใจที่อยู่ในทรวงอกต่างหากที่บอด" (อัล-ฮัจญ์: 46) และกล่าวว่า แท้จริงศาสนานั้น การมองเห็นและการได้ยินของมันอยู่ที่หัวใจนี้
- 13704: บิชร์ บิน มุอัซได้รายงานแก่เรา กล่าวว่า ยะซีดได้รายงานแก่เรา กล่าวว่า สะอีดได้รายงานแก่เราจากกะตาดะฮ์ เกี่ยวกับ "แท้จริงได้มีบรรดาหลักฐานอันชัดแจ้งจากพระเจ้าของพวกเจ้ามายังพวกเจ้าแล้ว" ว่า หมายถึงหลักฐานอันชัดเจน

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "ดังนั้นผู้ใดมองเห็น (และปฏิบัติตาม) ก็เป็นประโยชน์แก่ตัวของเขาเอง" หมายถึง ดังนั้นผู้ใดพิจารณาเห็นหลักฐานทั้งหลายของอัลลอฮ์และรับรู้มัน ยอมรับมัน และศรัทธาต่อสิ่งที่มันชี้แนะไปสู่การยอมรับความเป็นเอกะของอัลลอฮ์และการยืนยันความจริงของรอซูลของพระองค์และสิ่งที่ท่านนำมา แท้จริงเขาได้บรรลุซึ่งส่วนได้ของตัวเขาเอง และเป็นการงานเพื่อตัวของเขาเอง และเพื่อตัวของเขาเองที่เขาแสวงหาความดี

"และผู้ใดตาบอด (ไม่ยอมรับ) ก็เป็นโทษแก่ตัวของเขาเอง" หมายถึง และผู้ใดไม่ใช้มันเป็นแนวทาง และไม่ศรัทธาต่อสิ่งที่มันชี้แนะไปสู่การศรัทธาต่ออัลลอฮ์และรอซูลของพระองค์และสิ่งที่พระองค์ทรงประทานลงมา แต่ทว่าเขาตาบอดต่อคำชี้นำของมันที่มันชี้แนะอยู่ หมายถึง เขาได้ก่อความเสียหายแก่ตัวของเขาเอง และเป็นการกระทำที่เลวร้ายต่อตัวของเขาเอง มิใช่ต่อผู้อื่น

ส่วนพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "และฉันมิใช่ผู้คอยดูแลพวกเจ้า" หมายถึง และฉันมิใช่ผู้คอยสอดส่องดูแลพวกเจ้าผู้คอยบันทึกการงานและการกระทำของพวกเจ้า แต่ทว่าฉันเป็นเพียงรอซูลผู้สื่อสาสน์ที่อัลลอฮ์ทรงส่งมายังพวกเจ้าเท่านั้น และอัลลอฮ์นั้นคือผู้ทรงดูแลพวกเจ้าผู้ทรงรอบรู้ ซึ่งไม่มีสิ่งใดจากการงานของพวกเจ้าจะเร้นลับต่อพระองค์

(23) ในสำเนาที่ตีพิมพ์: (( وعلى تبيين خلقه معهم )) ซึ่งเป็นถ้อยคำที่ไร้ความหมาย และในต้นฉบับลายมือเขียนนั้นเขียนไว้ไม่ชัดเจน การอ่านที่ถูกต้องคือสิ่งที่ได้บันทึกไว้แล้ว คำกล่าวที่ว่า: (( وعلى سائر خلقه معهم )) เชื่อมโยงกับคำกล่าวก่อนหน้านี้ที่ว่า: (( عليهم )) และคำกล่าวของพระองค์ที่ว่า: (( على حججه )) บริบทคือ: (( أن يقول لهؤلاء الذين نبههم بهذه الآيات ... على حججه عليهم )) และคำกล่าวหลังจากนั้น: (( العادلين به الأوثان )) เป็นคำขยายสำหรับคำกล่าวก่อนหน้านี้ที่ว่า: (( أن يقول لهؤلاء الذين نبههم بهذه الآيات .. . ))

(24) เขาคือ อัล-อะอ์ชะ อัล-ญุอ์ฟี

(25) อัล-อัสมะอียาต: 23 (และในฉบับตีพิมพ์อัล-มะอาริฟ: 157) และอัล-วะฮ์ชียาต หมายเลข: 58, อัล-มุคัศศ็อศ เล่ม 1: 160, อัล-ลิซาน (บ็อศเราะฮ์) (อัดด) (และวะอ์ย) และอื่นๆ อีกมากมาย บทกวีนี้มาจากบทกวีที่เขาตำหนิพี่น้องจากพ่อของเขา เนื่องจากพ่อของเขาถูกฆ่าตายขณะที่เขายังเป็นเด็ก พี่น้องจากพ่อของเขาจึงรับเงินค่าปรับ (ดิยะฮ์) และใช้มันไป เมื่ออัล-อะอ์ชะเติบโตขึ้น เขาได้ล้างแค้นให้พ่อของเขา และได้กล่าวก่อนหน้านี้ว่า:
"และโดยแน่นอน ข้าพเจ้ารู้ดี แม้ต้องเผชิญกับความตาย
ว่าป้อมปราการคือม้า ไม่ใช่หมู่บ้านที่มีกำแพง"

นักภาษาศาสตร์อธิบายคำว่า ((อัล-บะศออิร)) ตรงนี้ว่าหมายถึง เลือดที่ยังไม่ได้หลั่งออกมา หมายถึง เลือดของพวกเขายังอยู่ในร่างกายของพวกเขา เขากำลังตำหนิพี่น้องของเขา และมีผู้อื่นกล่าวว่า: ((อัล-บะศออิร)) คือเลือดของพ่อของพวกเขา เขากล่าวว่า: พวกเขาทิ้งเลือดของพ่อของพวกเขาไว้เบื้องหลังและไม่ได้ล้างแค้นให้ ขณะที่ข้าพเจ้าเป็นผู้แสวงหามัน และคำว่า ((อัดด)) (ด้วยการเปิดอักษรอัยน์ และเปิดหรือปิดอักษรตาอ์) หมายถึง ม้าที่แข็งแกร่ง สมบูรณ์แบบ ร่างกายแข็งแรง กระโดดได้เร็ว เตรียมพร้อมสำหรับการวิ่ง ไม่มีความสั่นคลอนหรือความอ่อนแอ และคำว่า ((อัล-วะอ์ย)) หมายถึง ม้าที่เร็ว ยาว และมีร่างกายทรงพลัง

(26) ดู มะญาซ อัล-กุรอาน ของอบู อุบัยดะฮ์ เล่ม 1: 203

(27) ((อัด-ดัยยิน)) (ด้วยการเน้นและเปิดอักษรยาอ์) หมายถึง ผู้ยึดมั่นในศาสนา ผู้มีศาสนา

(28) ดูคำอธิบาย ((อัล-ฮะฟีซ)) ในสิ่งที่ผ่านมาแล้ว 8: 562

คำอธิบายความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และในทำนองนั้นแหละ เราจะแจกแจงบรรดาโองการ และเพื่อพวกเขาจะได้กล่าวว่า ท่านได้ศึกษา (มา) และเพื่อเราจะได้แจกแจงมันแก่กลุ่มชนที่รู้" (105)
อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงรำลึก ตรัสว่า: ดังที่เราได้แจกแจงบรรดาโองการและหลักฐานทั้งหลายแก่พวกเจ้า โอ้มนุษย์ทั้งหลาย ในซูเราะฮ์นี้ และได้อธิบายมัน แล้วทำให้พวกเจ้ารู้จักมัน (29) ในการยืนยันความเป็นหนึ่งเดียวของเรา การยืนยันความจริงของรอซูลของเรา และคัมภีร์ของเรา และเราได้หยุดพวกเจ้าไว้บนมัน (30) ดังนั้น ในทำนองเดียวกัน เราจะอธิบายแก่พวกเจ้า ซึ่งบรรดาโองการและหลักฐานทั้งหลายของเราในทุกสิ่งที่พวกเจ้าไม่รู้ แล้วไม่รู้จักมัน จากคำสั่งใช้และคำห้ามของเรา เช่นเดียวกัน
-13705- มุฮัมมัด บิน อัล-ฮุซัยนฺได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อะห์มัด บิน อัล-มุฟัฎฎ็อลได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อัสบาฏได้รายงานแก่เรา จากอัส-ซุดดีย์: "และในทำนองนั้นแหละ เราจะแจกแจงบรรดาโองการ" สำหรับบรรดาผู้อธรรมต่อพระเจ้าของพวกเขาเหล่านี้ ดังที่เราได้แจกแจงมันในซูรอ์นี้ และเพื่อมิให้พวกเขากล่าวว่า: ท่านได้ศึกษา (มาจากผู้อื่น)
* * *
บรรดาผู้รู้การอ่าน (กุรอาน) มีความเห็นต่างกันในการอ่านข้อนี้
บรรดาผู้รู้การอ่านส่วนใหญ่จากชาวมะดีนะฮ์และกูฟะฮ์ได้อ่านมันว่า: (وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ) หมายความว่า: ท่านได้อ่าน (เรียน) มา โอ้มุฮัมมัด โดยไม่มีตัวอักษร "อาเลิฟ"
* * *
กลุ่มหนึ่งจากบรรดาผู้มีตำแหน่งก่อนหน้า (สะลัฟ) ได้อ่านข้อนั้น ในหมู่พวกเขามีอิบนุ อับบาส (โดยมีความเห็นต่างกันเกี่ยวกับเรื่องนี้จากเขา) และคนอื่นๆ และกลุ่มหนึ่งจากบรรดาผู้ตาม (ตะบิอีน) และนั่นคือการอ่านของบางส่วนจากบรรดาผู้รู้การอ่านชาวบัศเราะฮ์: "وَلِيَقُولُوا دَارَسْتَ" ด้วยตัวอักษรอาเลิฟ โดยมีความหมายว่า: ท่านได้อ่านร่วม (โต้แย้ง/สอบถาม) และเรียนรู้จากชาวคัมภีร์
* * *
และมีรายงานจากกะอ์ดะฮ์ว่า: เขาอ่านมันว่า: "دُرِسَتْ" โดยมีความหมายว่า: มันถูกอ่าน และถูกสาธยาย (31)
* * *
และจากอัล-หะซันว่า: เขาอ่านมันว่า: "دَرَسَتْ" โดยมีความหมายว่า: มันถูกขัดถู (ลบเลือน) ไป (32)
* * *
อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: และการอ่านที่สมควรที่สุดในข้อนั้น ตามความเห็นของฉัน ที่ถูกต้องคือ การอ่านของบุคคลที่อ่านมันว่า: (وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ) โดยการอธิบายความหมายว่า: ท่านได้อ่าน (เรียน) และเรียนรู้มา เพราะบรรดามุชริกีนนั้น พวกเขาได้กล่าวแก่ท่านนะบี ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม เช่นนั้น และอัลลอฮ์ได้ทรงแจ้งเกี่ยวกับคำกล่าวของพวกเขานั้น ด้วยพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และโดยแน่นอน เรารู้ดีว่า แท้จริงพวกเขากล่าวว่า แท้จริงมีมนุษย์คนหนึ่งสอนเขา (มุฮัมมัด) ภาษาของผู้ที่พวกเขาโน้มเอียงไปหานั้นเป็นภาษาต่างด้าว และนี่ (อัลกุรอาน) เป็นภาษาอาหรับอันชัดแจ้ง" [ซูเราะฮ์อัน-นัคล: 103] ดังนั้น นี่คือข่าวจากอัลลอฮ์ที่ทรงแจ้งเกี่ยวกับพวกเขาว่า พวกเขาเคยกล่าวว่า: แท้จริงมุฮัมมัดเรียนรู้สิ่งที่เขานำมายังพวกเจ้านั้นมาจากผู้อื่น ดังนั้น เมื่อเป็นเช่นนั้นแล้ว การอ่านว่า: (وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ) โอ้มุฮัมมัด โดยมีความหมายว่า: ท่านได้เรียนรู้มาจากชาวคัมภีร์ นั่นคล้ายคลึงกับความจริงมากกว่า และสมควรต่อความถูกต้องมากกว่าการอ่านของบุคคลที่อ่านมันว่า: "دارسْتَ" โดยมีความหมายว่า: ท่านได้อ่านร่วม (โต้แย้ง) กับพวกเขา และโต้เถียงกับพวกเขา และการอ่านอื่นๆ นอกเหนือจากนั้น
* * *
และบรรดาผู้ตัฟซีรมีความเห็นต่างกันในการอธิบายความหมายของข้อนั้น ตามระดับความแตกต่างของบรรดาผู้รู้การอ่านในการอ่านมัน (33)
* * *
การกล่าวถึงบุคคลที่อ่านข้อนั้นว่า: (وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ) จากบรรดาผู้มีตำแหน่งก่อนหน้า และการอธิบายความหมายของมันว่า หมายถึง: ท่านได้เรียนรู้และอ่านมา
13706- อัล-มุษันนาได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อับดุลลอฮ์ บิน ศอลิห์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: มุอาวิยะฮ์ บิน ศอลิห์ได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อะลี บิน อบี ฏอลหะฮ์ได้รายงานแก่เรา จากอิบนุ อับบาส: (وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ) พวกเขากล่าวว่า: ท่านได้อ่านและเรียนรู้มา

นี่คือส่วนที่ 2/5 ของตัฟซีรอัฏ-ฏอบะรี แปลเป็นภาษาไทยให้ลื่นไหลต่อเนื่อง:

พวกกุร็อยช์กล่าวเช่นนั้น
13707- อิบนุ วะกีอ์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อุบัยดุลลอฮ์ได้รายงานแก่เรา จากอิสรออีล จากอบู ยะฮ์ยา จากมุญาฮิด เกี่ยวกับ (وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ) ว่า: ท่านได้อ่านและได้เรียนรู้
13708- ฮันนาดได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: วะกีอ์ได้รายงานแก่เรา และอิบนุ วะกีอ์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้รายงานแก่ฉัน จากอิสรออีล ซึ่งสอดคล้องกัน จากอบู อิสฮาก จากอัต-ตะมีมี จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับ (وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ) ว่า: ท่านได้อ่านและได้เรียนรู้
13709- มุฮัมมัด อิบนุล ฮุซัยน์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อะห์มัด อิบนุล มุเฎาะลล์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อัสบาฏได้รายงานแก่เรา จากอัส-ซุดดีย์ เกี่ยวกับ (وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ) กล่าวว่า: ท่านได้อ่านคัมภีร์ต่างๆ
13710- ได้มีผู้รายงานแก่ฉันจากอัล-ฮุซัยน์ อิบนุล ฟัรจ์ โดยกล่าวว่า: ฉันได้ยินอบู มุอาซ กล่าวว่า: อุบัยด์ อิบนุ สุลัยมานได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: ฉันได้ยินอัฎ-เฎาะฮ์ฮาก กล่าวในคำกล่าวของพระองค์ (دَرَسْتَ) ว่า: ท่านได้เรียนรู้และได้อ่าน
13711- อบู กุร็อยบ์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อิบนุ อัต-ติยะฮ์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อิสรออีลได้รายงานแก่เรา จากอบู อิสฮาก จากอัต-ตะมีมี กล่าวว่า: ฉันได้กล่าวแก่อิบนุ อับบาสว่า: ท่านเห็นอย่างไรเกี่ยวกับคำกล่าวของพระองค์ (دَرَسْتَ)? เขากล่าวว่า: ท่านได้อ่านและได้เรียนรู้
13712- อิบนุ ฮุมัยด์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: ฮักกามได้รายงานแก่เรา จากอันบะซะฮ์ จากอบู อิสฮาก จากอัต-ตะมีมี จากอิบนุ อับบาส เช่นเดียวกัน

** กล่าวถึงผู้ที่อ่านคำนั้นว่า (دَارَسْتَ) และตีความหมายว่า: ได้โต้แย้ง (ได้อภิปราย) จากบรรดาผู้มีวิชาการรุ่นก่อน
13713- อิมรอน อิบนุ มูซาได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อับดุล วาริสได้รายงานแก่เรา จากฮุมัยด์ จากมุญาฮิด จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับ "ดารัซตะ" กล่าวว่า: ท่านได้อ่านร่วม (ได้ทบทวนร่วมกับผู้อื่น)
13714- ยะอ์กูบได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อิบนุ อุละยะฮ์ได้รายงานแก่เรา จากอัยยูบ จากสะอีด อิบนุ จุบัยร์ จากอิบนุ อับบาส ว่าแท้จริงท่านอ่านโองการนั้นว่า: "وَلِيَقُولُوا دَارَسْتَ" ฉันคิดว่าเขากล่าวว่า: ท่านได้อ่านร่วมกับชาวคัมภีร์
13715- มุฮัมมัด อิบนุ บัชชารได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อับดุรเราะฮ์มานได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: สุฟยานได้รายงานแก่เรา จากอบู อิสฮาก จากอัต-ตะมีมี จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับ "وَلِيَقُولُوا دَارَسْتَ" กล่าวว่า: ท่านได้อ่านร่วมและได้เรียนรู้
13716- มุฮัมมัด อิบนุล มุษันนาได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อบู ดาวูดได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: ชุอ์บะฮ์ได้รายงานแก่เรา จากอบู อิสฮาก กล่าวว่า: ฉันได้ยินอัต-ตะมีมี กล่าวว่า: ฉันได้ถามอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับคำกล่าวของพระองค์ "وَلِيَقُولُوا دَارَسْتَ" เขากล่าวว่า: ท่านได้อ่านร่วมและได้เรียนรู้
13717- อิบนุ วะกีอ์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อิบนุ อุละยะฮ์ได้รายงานแก่เรา จากอบุล มุอัลลา จากสะอีด อิบนุ จุบัยร์ กล่าวว่า: อิบนุ อับบาส อ่านโองการนั้นว่า "دَارَسْتَ"
13718- อัล-มุษันนาได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อาดัม อัล-อัสเกาะลานีได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: ชุอ์บะฮ์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อบุล มุอัลลาได้รายงานแก่เรา กล่าวว่า: ฉันได้ยินสะอีด อิบนุ จุบัยร์ กล่าวว่า: อิบนุ อับบาส อ่านว่า "دَارَسْتَ" ด้วยตัวอักษรอะลิฟ (คืออ่านเป็น ดารัซตะ) โดยให้สีน (س) เป็นรูปกริยาช่องที่ 1 (มะฎี) และให้ตัวตาอ์ (ت) เป็นรูปกริยาช่องที่ 2 (มะฎี) ที่มีตัวประธานเป็นบุรุษที่ 2
13719- อัล-ฮะซัน อิบนุ ยะห์ยาได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อับดุร เราะซซาก ได้แจ้งแก่เรา โดยกล่าวว่า: อิบนุ อุยัยนะฮ์ ได้แจ้งแก่เรา จากอัมร์ อิบนุ ดีนาร์ กล่าวว่า: อัมร์ อิบนุ กัยสาน ได้แจ้งแก่ฉันว่า: แท้จริงอิบนุ อับบาส อ่านว่า "دَارَسْتَ" (ท่านได้อ่าน ท่านได้โต้เถียง ท่านได้อภิปราย)

13720- อะบู กุร็อยบ์และอิบนุ วะกีอ์ได้รายงานแก่เรา โดยทั้งสองกล่าวว่า: สุฟยาน บิน อุยัยนะฮ์ได้รายงานแก่เรา จาก อัมร์ บิน ดีนาร์ จาก อัมร์ บิน ไกซาน เขากล่าวว่า อิบนุ อับบาสกล่าวเกี่ยวกับคำว่า "ดารัสตะ" (เจ้าได้ศึกษาอย่างละเอียด) ว่า: หมายถึง เจ้าได้ท่องอ่าน เจ้าได้โต้แย้ง เจ้าได้อภิปราย
13721- อิบนุ บะชชารได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: มุฮัมมัด บิน ญะอ์ฟัรได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ชุอ์บะฮ์ได้รายงานแก่เรา จาก อบี บุชร์ จาก ซะอีด บิน จุบัยร์ เกี่ยวกับอายะฮ์นี้: "และเพื่อพวกเขาจะได้กล่าวว่า 'เจ้าได้ศึกษาอย่างละเอียด'" เขากล่าวว่า: หมายถึง เจ้าได้อ่านร่วมกัน (กับผู้รู้ก่อนหน้า)
13722- อัลมุษันนาได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อาดัมได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ชุอ์บะฮ์ได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อบี บุชร์ได้รายงานแก่เรา จาก ซะอีด บิน จุบัยร์ ว่าเขาได้อ่านว่า "ดารัสตะ" โดยมีอะลิฟ (เป็นรูปกรรมวาจก) และมีตะอ์มัรบูฏะฮ์ (ตะอ์ที่ถูกเชื่อม) และกล่าวว่า: หมายถึง เจ้าได้อ่านร่วมกัน
13723- อัลมุษันนาได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อัลหะญาญได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อบี อะวานะฮ์ได้รายงานแก่เรา จาก อบี บุชร์ จาก ซะอีด บิน จุบัยร์ ว่าเขาได้อ่านว่า "ดารัสตะ" หมายถึง: เจ้าได้ลอกเลียนมา
13724- มุฮัมมัด บิน อัมร์ได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อบี อาศิมได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อีซาได้รายงานแก่เรา จาก อิบนุ อบี นุญัยฮ์ จาก มุญาฮิด ในการกล่าวของอัลลอฮ์: "ดารัสตะ" เขากล่าวว่า: หมายถึง เจ้าได้เข้าใจอย่างลึกซึ้ง เจ้าได้อ่านให้พวกยิวฟัง และพวกเขาได้อ่านให้เจ้าฟัง
13725- อัลมุษันนาได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อบี ฮุซัยฟะฮ์ได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ชิบล์ได้รายงานแก่เรา จาก อิบนุ อบี นุญัยฮ์ จาก มุญาฮิด เกี่ยวกับ "และเพื่อพวกเขาจะได้กล่าวว่า 'เจ้าได้ศึกษาอย่างละเอียด'" เขากล่าวว่า: หมายถึง เจ้าได้อ่านร่วมกัน เจ้าได้อ่านให้พวกยิวฟัง และพวกเขาได้อ่านให้เจ้าฟัง
13726- อัลมุษันนาได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อัมร์ บิน เอาวน์ได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ฮุชัยม์ได้รายงานแก่เรา จาก ญุวัยบิร จาก อัฎ-เฎาะฮ์ฮาก ในการกล่าวของท่าน (อัฎ-เฎาะฮ์ฮาก) เกี่ยวกับ "ดารัสตะ" หมายถึง (เจ้าได้ศึกษากับ) ชาวคัมภีร์
13727- อิบนุ วะกีอ์ได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อิบนุ อุยัยนะฮ์ได้รายงานแก่เรา จาก อิบนุ อบี นุญัยฮ์ จาก มุญาฮิด เกี่ยวกับ "ดารัสตะ" เขากล่าวว่า: เจ้าได้อ่านให้พวกยิวฟัง และพวกเขาได้อ่านให้เจ้าฟัง
13728- มุฮัมมัด บิน ซะอัดได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: บิดาของฉันได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: ลุงของฉันได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: บิดาของฉันได้รายงานแก่ฉัน จาก บิดาของท่าน จาก อิบนุ อับบาส ในการกล่าวของท่าน (อิบนุ อับบาส) เกี่ยวกับ "และเพื่อพวกเขาจะได้กล่าวว่า 'เจ้าได้ศึกษาอย่างละเอียด'" เขากล่าวว่า: พวกเขากล่าวว่า "เจ้าได้ศึกษากับชาวคัมภีร์ และเจ้าได้อ่านคัมภีร์ต่างๆ และเรียนรู้มัน"

* * *
**การกล่าวถึงผู้ที่อ่านคำนั้นว่า "ดุริซัต" (ถูกศึกษา) ในความหมายว่า: ถูกท่องอ่าน และถูกอ่าน ในรูปกรรมวาจก (โดยไม่ระบุผู้กระทำ)**
13729- อิมรอน บิน มูซา อัลก็อซซาซได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อับดุลวาริษ บิน ซะอีดได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อัลฮุซัยน์ อัลมุอัลลิมและซะอีดได้รายงานแก่เรา จาก กะตาดะฮ์ เกี่ยวกับ "และในทำนองนั้น เราจะแจกแจงบรรดาโองการ และเพื่อพวกเขาจะได้กล่าวว่า 'มันถูกศึกษา'" หมายถึง: มันถูกอ่านและถูกเรียนรู้
13730- มุฮัมมัด บิน อับดุลอะอ์ลาได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: มุฮัมมัด บิน เษาร์ได้รายงานแก่เรา จาก มะอ์มัร เขากล่าวว่า: กะตาดะฮ์กล่าวว่า: "ดุริซัต" หมายถึง ถูกอ่าน และในสำเนาอ่านของอิบนุ มัสอูด (อ่านว่า) "ดาระซัต"

* * *
**การกล่าวถึงผู้ที่กล่าวเช่นนั้นว่า "ดาระซัต" ในความหมายว่า: ถูกขัดสีหายไปและเก่าแก่ หมายความว่า สิ่งที่เจ้าอ่านแก่เรานี้ได้ผ่านเรา (มีมาแล้ว) ในสมัยโบราณ และช่วงเวลาของมันได้ยืดยาวมา**
13731- บิชร์ บิน มุอาซได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ยะซีดได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ซะอีดได้รายงานแก่เรา จาก กะตาดะฮ์ เขากล่าวว่า: อัลหะซันเคยอ่านว่า: "และเพื่อพวกเขาจะได้กล่าวว่า 'ดาระซัต'" หมายถึง: ถูกขัดสีหายไป

13732- อัลมุษันนาได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า อาดัมได้เล่าถึงเราว่า เขากล่าวว่า ชุอ์บะฮ์ได้เล่าถึงเราว่า เขากล่าวว่า อบู อิสฮาก อัลฮัมดานีกล่าวว่า: ในการอ่านของอิบนุ มัสอูด (มีว่า) "ดะเราะซัต" โดยไม่มีอักษรอะลิฟ (คือ دَرَسَتْ ไม่ใช่ دَارَسْتَ) โดยให้สีน (ตัว س) เป็นสระอิรอบ (อ่านเป็น "ดะริซัต") และหยุดที่ตัวตาอ์ (คืออ่านเป็น "ดะริซัต" โดยหยุดที่ตัวตาอ์) (36)

13733- อัลหะซัน บิน ยะห์ยาได้เล่าถึงเราว่า เขากล่าวว่า อับดุรเราะซากได้แจ้งแก่เราว่า เขากล่าวว่า อิบนุ อุยัยนะฮ์ได้แจ้งแก่เราจาก อัมร์ บิน ดีนาร์ว่า เขากล่าวว่า: ฉันได้ยินอิบนุซฺซุบัยร์กล่าวว่า: แท้จริงเด็กๆ ที่นี่อ่านว่า "ดารัซตะ" (دَارَسْتَ) แต่แท้จริงมันคือ "ดะเราะซัต" (دَرَسَتْ)

13734- มุฮัมมัด บิน อับดิลอะอ์ลาได้เล่าถึงเราว่า เขากล่าวว่า มุฮัมมัด บิน เษาร์ได้เล่าถึงเราจาก มะอ์มัรว่า เขากล่าวว่า: อัลหะซันกล่าวว่า: "และเพื่อพวกเขาจะได้กล่าวว่า 'ดะเราะซัต'" (หมายถึง) กล่าวว่า: มันเก่าแก่และลบเลือนหายไปแล้ว

* * *

และนักอ่านกลุ่มอื่นได้อ่านข้อนั้นว่า "ดะเราะซะ" (دَرَسَ) จาก (รากศัพท์) "ดะเราะชะชัยอ์" (درس الشيء) หมายถึงเขาอ่านมัน (ท่องมัน)

13735- อะห์มัด บิน ยูซุฟ อัษเษาะอ์ลาบีได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า อบู อุบัยดะฮ์ได้เล่าถึงเราว่า เขากล่าวว่า หุจญาจได้เล่าถึงเราจาก ฮารูนว่า เขากล่าวว่า: มันอยู่ในสำเนาอักษร (หุรูฟ) ของอุบัย บิน กะอ์บ และอิบนุ มัสอูด (ว่า) "และเพื่อพวกเขาจะได้กล่าวว่า 'ดะเราะซะ'" เขากล่าวว่า: หมายถึงท่านนะบี ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้อ่าน (มาจากผู้อื่น)

* * *

และที่อนุญาตให้กล่าวครั้งหนึ่งว่า "ดะเราะซตะ" (دَرَسْتَ) และอีกครั้งหนึ่งว่า "ดะเราะซะ" (دَرَسَ) โดยครั้งหนึ่งเป็นการพูดตรง (บุรุษที่ 2) และอีกครั้งหนึ่งเป็นการบอกเล่า (บุรุษที่ 3) นั้น ก็เพราะเหตุแห่งคำพูด (คือการเปลี่ยนบุรุษในประโยค "และเพื่อพวกเขาจะได้กล่าวว่า...")

* * *

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: และแน่นอนเราได้ชี้แจงแล้วว่า การอ่านใดในบรรดาการอ่านเหล่านี้ (ที่มีการรายงานมา) เป็นสิ่งที่ถูกต้องยิ่งตามทัศนะของเรา และเป็นหลักฐานยืนยันความถูกต้องของสิ่งที่เราได้เลือกจากบรรดาการอ่านเหล่านั้น

* * *

ส่วนความหมายของพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "และเพื่อเราจะได้อธิบายมันแก่กลุ่มชนที่รู้" (ซูเราะฮ์อัลอันอาม 6:105) พระผู้ทรงสูงส่งซึ่งการรำลึกถึงพระองค์ตรัสว่า: ดังที่เราได้แจกแจงบรรดาโองการ บทเรียน และหลักฐานต่างๆ ในซูเราะฮ์นี้แก่บรรดาผู้ตั้งภาคีต่อพระเจ้าของพวกเขา (โดยตั้ง) พระเจ้าอื่นๆ และสิ่งเทียบเคียง ฉันใด เราก็จะแจกแจงบรรดาโองการแก่พวกเขาในซูเราะฮ์อื่นๆ ด้วยเช่นกัน เพื่อมิให้พวกเขากล่าวแก่รอซูลของเราผู้ที่เราได้ส่งมายังพวกเขาว่า "แท้จริงท่านได้เรียนรู้สิ่งที่ท่านนำมายังเราจากชาวคัมภีร์" เพื่อที่พวกเขาจะได้ยับยั้งจากการปฏิเสธท่าน และจากการกล่าวร้ายเท็จและความเท็จต่อท่าน และเพื่อเราจะได้ชี้แจงด้วยการแจกแจงโองการของเราซึ่งความจริง แก่กลุ่มชนที่รู้ (ซึ่งหมายถึง) กลุ่มชนที่รู้จักความจริงเมื่อมันประจักษ์ชัดแก่พวกเขา แล้วพวกเขาก็ปฏิบัติตามมันและยอมรับมัน และพวกเขาไม่เป็นเช่นผู้ที่เมื่อความจริงได้ประจักษ์ชัดแก่พวกเขาแล้ว พวกเขาก็ตาบอดต่อมันและไม่เข้าใจมัน และพวกเขายิ่งห่างไกลจากการเข้าใจมันมากขึ้น (37)

--------------------
เชิงอรรถ:
(29) ดูการอธิบาย "ตัศรีฟุลอายาต" (การแจกแจงโองการ) ที่ผ่านมา 11:433:1 และบรรดาแหล่งอ้างอิงที่นั่น
(30) ในฉบับพิมพ์: "และคำสั่งเสียของพวกท่านบนมัน" ซึ่งไม่มีความหมาย ความถูกต้องอยู่ในต้นฉบับลายมือ แม้ว่าจะเขียนไม่ดีก็ตาม
(31) ในฉบับพิมพ์: "ฉันได้อ่านและถูกอ่าน" ซึ่งเป็นความผิดพลาด ความถูกต้องคือสิ่งที่อยู่ในต้นฉบับลายมือ และดู มะอานิลกุรอาน ของอัลฟัรเราะอ์ 1:349
(32) ดู มะอานิลกุรอาน ของอัลฟัรเราะอ์ 1:349 และเขาได้อธิบายมันด้วยคำกล่าวของเขาว่า: "มันเก่าแก่ หมายถึง สิ่งนี้ที่ท่านอ่านแก่เรานั้นเป็นสิ่งเก่าแก่ และได้ผ่านพ้นเราไปแล้ว"
(33) ดูการอธิบาย "อัด-ดัรส์" (การอ่าน/การศึกษา) ที่ผ่านมา 6:544-546
(34) ในต้นฉบับลายมือและฉบับพิมพ์: "ฉันถูกแจ้ง" ซึ่งเป็นความผิดพลาดโดยสิ้นเชิง ความถูกต้องคือสิ่งที่เราได้บันทึกไว้ ดังที่ได้ผ่านมาแล้ว หน้า 26 บรรทัดที่ 9
(35) ดู มะอานิลกุรอาน ของอัลฟัรเราะอ์ 1:349

(36) ((อัลวักฟุ)) ตามศัพท์ของพวกเขาในสมัยก่อน คือ ((อัส-ซุกูน)) ตามที่นักไวยากรณ์ใช้
(37) ในฉบับพิมพ์และต้นฉบับเขียนว่า: ((มินัลฟะฮ์มิ บิฮี)) แต่บริบทของข้อความบ่งชี้ให้ใช้คำที่ได้ยืนยันไว้แล้วนี้

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "จงปฏิบัติตามสิ่งที่ถูกวะฮียฺแก่เจ้า จากพระเจ้าของเจ้า ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ และจงผินหลังให้แก่ผู้ตั้งภาคีทั้งหลาย" (อัล-อันอาม: 106)

อบูญะอฺฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงได้รับการรำลึกถึง ตรัสแก่ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัมว่า: โอ้มุฮัมมัดเอ๋ย จงปฏิบัติตามสิ่งที่พระเจ้าของเจ้าได้ทรงบัญชาแก่เจ้าในวะฮียฺที่พระองค์ทรงประทานลงมาแก่เจ้าเถิด ดังนั้นจงปฏิบัติตามสิ่งนั้น และจงละเว้นจากสิ่งที่พระองค์ทรงห้ามเจ้าไว้ในวะฮียฺนั้น และจงละทิ้งสิ่งที่บรรดาผู้ตั้งภาคีจากกลุ่มชนของเจ้าชักชวนเจ้าไปสู่มัน นั่นคือการเคารพบรรดาเจว็ดและรูปปั้นทั้งหลาย แท้จริงนั้นไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ หมายความว่า: ไม่มีสิ่งใดที่ควรได้รับการเคารพภักดีอย่างบริสุทธิ์ใจจากเจ้าอย่างแท้จริง นอกจากอัลลอฮฺ ผู้ทรงแยกเมล็ดพืชและเมล็ดในออกจากกัน ผู้ทรงให้แสงอรุณแยกออกจากความมืด และผู้ทรงทำให้กลางคืนเป็นที่พักผ่อน และทรงทำให้ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์เป็นเครื่องคำนวณ

และ "จงผินหลังให้แก่ผู้ตั้งภาคีทั้งหลาย" หมายความว่า: และจงละทิ้งการโต้แย้งและการวิวาทกับพวกเขาเสีย

ต่อมา พระผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงได้รับการสรรเสริญ ได้ทรงยกเลิกโองการนั้นด้วยพระดำรัสของพระองค์ในซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ที่ว่า: "ดังนั้นจงประหารชีวิตบรรดาผู้ตั้งภาคี ณ ที่ใดก็ตามที่พวกเจ้าได้พบพวกเขา" (อัต-เตาบะฮ์: 5)

ดังที่ได้รายงานมา: อัลมุษันนาได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า: อับดุลลอฮ์ บิน ศอลิห์ ได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: มุอาวิยะฮ์ บิน ศอลิห์ ได้เล่าถึงฉัน จาก อะลี บิน อะบี ฏอลหะฮ์ จาก อิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสที่ว่า "และจงผินหลังให้แก่ผู้ตั้งภาคีทั้งหลาย" และสิ่งที่คล้ายคลึงกันนี้ ซึ่งอัลลอฮฺทรงใช้ให้ผู้ศรัทธาอภัยให้แก่ผู้ตั้งภาคีทั้งหลาย แท้จริงพระองค์ได้ทรงยกเลิกสิ่งนั้นด้วยพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "ดังนั้นจงประหารชีวิตบรรดาผู้ตั้งภาคี ณ ที่ใดก็ตามที่พวกเจ้าได้พบพวกเขา"

----------------------
เชิงอรรถ:
(38) ดูคำอธิบาย "أعرض" (ผินหลังให้) ที่ผ่านมาแล้วในเล่ม 11 หน้า 436 หมายเหตุ: 2 และแหล่งอ้างอิงที่นั่น

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และหากอัลลอฮ์ทรงประสงค์ พวกเขาก็จะไม่ตั้งภาคี และเรามิได้แต่งตั้งเจ้าให้เป็นผู้รักษาพยาบาลเหนือพวกเขา และเจ้ามิใช่ผู้ดูแลกิจการของพวกเขา" (อายะฮ์ 107)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญตรัสแก่ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัมว่า: จงผินหลังให้แก่ผู้ตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์เหล่านี้ และจงละทิ้งการโต้แย้ง การเป็นศัตรู และการด่าทอพวกเขาเสีย
"(และหากอัลลอฮ์ทรงประสงค์ พวกเขาก็จะไม่ตั้งภาคี)" หมายความว่า: หากพระเจ้าของเจ้าทรงประสงค์ที่จะให้พวกเขาได้รับคำแนะนำและช่วยพวกเขาให้พ้นจากความหลงผิด พระองค์ก็จะทรงเอื้ออำนวยความสะดวกแก่พวกเขาโดยการประทานความสำเร็จแก่พวกเขา แล้วพวกเขาก็จะไม่ตั้งภาคีต่อพระองค์สิ่งใด และพวกเขาก็จะศรัทธาต่อเจ้า แล้วปฏิบัติตามเจ้า และเชื่อในความจริงที่เจ้านำมายังพวกเขาจากพระเจ้าของเจ้า
"(และเรามิได้แต่งตั้งเจ้าให้เป็นผู้รักษาพยาบาลเหนือพวกเขา)" พระผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญตรัสว่า: และแท้จริงเราได้ส่งเจ้ามายังพวกเขาในฐานะรอซูลผู้แจ้งข่าวสาร และเรามิได้ส่งเจ้ามาในฐานะผู้คอยจดจำสิ่งที่พวกเขากระทำ มานับบันทึกสิ่งนั้นเหนือพวกเขา แท้จริงหน้าที่นั้นเป็นของเรา ไม่ใช่ของเจ้า (39)
"(และเจ้ามิใช่ผู้ดูแลกิจการของพวกเขา)" หมายความว่า: และเจ้ามิใช่ผู้จัดการที่คอยจัดการเรื่องปัจจัยยังชีพและอาหารการกินของพวกเขา หรือเป็นผู้ปกป้องรักษาพวกเขา ดังนั้น สิ่งที่การปกปักรักษาในกิจการของพวกเขาไม่ได้ถูกมอบหมายแก่เจ้า (40)

* * *

และบรรดาผู้รู้ตัฟซีร (อะฮ์ลุตตะอ์วีล) ก็ได้กล่าวในทำนองเดียวกับที่เราได้กล่าวไว้ในเรื่องนี้
* ข้อกล่าวอ้างของผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
13737- ได้รายงานแก่ฉัน อัลมุษันนา กล่าวว่า: ได้รายงานแก่เรา อับดุลลอฮ์ บิน ศอลิห์ กล่าวว่า: ได้รายงานแก่ฉัน มุอาวิยะฮ์ บิน ศอลิห์ จาก อะลี บิน อะบี ฏอลหะฮ์ จาก อิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "(และหากอัลลอฮ์ทรงประสงค์ พวกเขาก็จะไม่ตั้งภาคี)" เขากล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: หากเราประสงค์ เราก็จะรวบรวมพวกเขาให้อยู่บนทางนำทั้งหมด

------------------
เชิงอรรถ:
(39) ดูคำอธิบาย "ผู้รักษาพยาบาล (ฮะฟีษ)" ที่ผ่านมา หน้า: 25, หมายเหตุ: 1 และแหล่งอ้างอิงที่นั่น
(40) ดูคำอธิบาย "ผู้ดูแลกิจการ (วะกีล)" ที่ผ่านมา หน้า: 13, หมายเหตุ: 2 และแหล่งอ้างอิงที่นั่น

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และพวกเจ้าอย่าได้ด่าทอบรรดาสิ่งที่พวกเขา (ผู้ปฏิเสธศรัทธา) วิงวอนอื่นจากอัลลอฮฺ เพราะพวกเขาจะด่าทออัลลอฮฺ โดยการเป็นศัตรูโดยปราศจากความรู้"

อบูญะอฺฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงได้รับการกล่าวขาน ตรัสแก่ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม และแก่บรรดาผู้ศรัทธาในท่านว่า: และพวกเจ้าอย่าได้ด่าทอบรรดาสิ่งที่พวกมุชริกีนวิงวอนขออื่นจากอัลลอฮฺ ไม่ว่าจะเป็นเจว็ดหรือสิ่งเทียบเคียงทั้งหลาย เพราะพวกมุชริกีนจะด่าทออัลลอฮฺ เนื่องมาจากความโง่เขลาของพวกเขาต่อพระเจ้าของพวกเขา และเป็นการละเมิดโดยปราศจากความรู้ ดังที่:

-13738- มุษันนาได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อบูศอลิห์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: มุอาวิยะฮ์ บิน ศอลิห์ ได้รายงานแก่ฉัน จาก อะลี บิน อบี ฏอลหะฮ์ จาก อิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และพวกเจ้าอย่าได้ด่าทอบรรดาสิ่งที่พวกเขาวิงวอนอื่นจากอัลลอฮฺ เพราะพวกเขาจะด่าทออัลลอฮฺ โดยการเป็นศัตรูโดยปราศจากความรู้" เขา (อิบนุ อับบาส) กล่าวว่า: พวกเขา (มุชริกีน) กล่าวว่า: โอ้มุฮัมมัด! แน่นอนท่านจะต้องหยุดด่าทอบรรดาเจว็ดของเรา หรือมิฉะนั้นเราจะด่าทอพระเจ้าของท่าน! ดังนั้น อัลลอฮฺจึงทรงห้ามพวกเขา (มุสลิม) จากการด่าทอเจว็ดของพวกเขา (มุชริกีน) เพราะพวกเขาจะด่าทออัลลอฮฺ โดยการเป็นศัตรูโดยปราศจากความรู้

-13739- บิชร์ บิน มุอัซ ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: ยะซีด ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: ซะอีด ได้รายงานแก่เรา จาก กะตาดะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และพวกเจ้าอย่าได้ด่าทอบรรดาสิ่งที่พวกเขาวิงวอนอื่นจากอัลลอฮฺ เพราะพวกเขาจะด่าทออัลลอฮฺ โดยการเป็นศัตรูโดยปราศจากความรู้" โดยที่บรรดามุสลิมเคยด่าทอเจว็ดของพวกปฏิเสธศรัทธา แล้วพวกเขาก็ตอบโต้ด้วยการด่าทอเช่นนั้น (ต่ออัลลอฮฺ) ดังนั้น อัลลอฮฺจึงทรงห้ามพวกเขา (มุสลิม) จากการทำให้พระเจ้าของพวกเขาถูกด่าทอ เพราะแท้จริงพวกเขา (มุชริกีน) เป็นกลุ่มชนที่โง่เขลา ไม่มีความรู้เกี่ยวกับอัลลอฮฺ

13740- มุฮัมมัด บิน อัล-ฮุซัยน์ได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า อะห์มัด บิน อัลมุเฟาะฎฎ็อลได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า อัสบาฏได้เล่าถึงเรา จากอัส-ซุดดีย์ เกี่ยวกับโองการ (และพวกเจ้าอย่าได้ด่าทอนักที่พวกเขาวิงวอนอื่นจากอัลลอฮฺ เพราะพวกเขาจะด่าทออัลลอฮฺด้วยความเป็นศัตรูโดยปราคจากความรู้) เขากล่าวว่า เมื่ออบูฏอลิบใกล้เสียชีวิต พวกกุเรชกล่าวว่า "จงไปกันเถิด ให้เราเข้าไปหาบุรุษคนนี้ แล้วเราจะสั่งให้เขาห้ามหลานชายของเขาจากเรา เพราะเราอายที่จะฆ่าเขา (มุฮัมมัด) หลังจากเขา (อบูฏอลิบ) ตาย แล้วชาวอาหรับจะพูดว่า 'เขาเคยปกป้องเขา แต่เมื่อเขาตาย พวกเขาก็ฆ่าเขา!'" ดังนั้น อบูซุฟยาน อบูญะฮัล อัน-นัฎรฺ บิน อัล-ฮาริษ อุมัยยะฮ์และอุบัยย์บุตรสองคนของค็อลัฟ อุกบะฮ์ บิน อบีมุอัยฏ์ อัมร์ บิน อัล-อาศ และอัล-อัสวัด บิน อัล-บัคตารีย์จึงออกเดินทาง และพวกเขาส่งชายคนหนึ่งในหมู่พวกเขาชื่อ "อัล-มุฏอลิบ" ไป พวกเขากล่าวว่า "จงขออนุญาตเข้าเฝ้าอบูฏอลิบเถิด!" เขาจึงไปหาอบูฏอลิบและกล่าวว่า "เหล่าผู้อาวุโสแห่งเผ่าของท่านต้องการเข้าเฝ้าท่าน" เขาจึงอนุญาตให้พวกเขาเข้า พวกเขาได้เข้าไปหาเขาและกล่าวว่า "โอ้อบูฏอลิบ ท่านคือผู้อาวุโสและหัวหน้าของเรา และแท้จริงมุฮัมมัดได้รบกวนเราและรบกวนบรรดาเจว็ดของเรา ดังนั้นเราจึงปรารถนาให้ท่านเรียกเขามา แล้วท่านได้ห้ามเขาจากการกล่าวถึงเจว็ดของเรา และเราจะปล่อยเขาและพระเจ้าของเขาไว้" เขาจึงเรียกเขา (มุฮัมมัด) มา ท่านนบีของอัลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม จึงมา อบูฏอลิบกล่าวแก่เขาว่า "เหล่านี้คือเผ่าของเจ้าและลูกพี่ลูกน้องของเจ้า!" ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม กล่าวว่า "พวกท่านต้องการอะไร?" พวกเขากล่าวว่า "เราต้องการให้เจ้าปล่อยเราและเจว็ดของเราไว้ และเราจะปล่อยเจ้าและพระเจ้าของเจ้าไว้" อบูฏอลิบกล่าวแก่เขาว่า "แท้จริงเผ่าของเจ้าได้ให้ความเป็นธรรมแก่เจ้าแล้ว จงรับจากพวกเขาเถิด!" ท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม จึงกล่าวว่า "พวกท่านเห็นอย่างไร หากฉันให้สิ่งนี้แก่พวกท่าน พวกท่านจะให้คำพูดหนึ่งคำแก่ฉันไหม ซึ่งหากพวกท่านพูดมัน พวกท่านจะปกครองชาวอาหรับ และชาวอัจม์ (ชนต่างชาติ) จะยอมจำนนต่อพวกท่านด้วยมัน และบรรดาภาษีอากรจะถูกนำมาสู่พวกท่าน?" อบูญะฮัลกล่าวว่า "ใช่ และขอสาบานต่อพ่อของท่าน เราจะให้มันแก่ท่านและอีกสิบเท่าของมัน มันคืออะไร?" ท่านกล่าวว่า "จงกล่าวว่า 'ลาอิลาฮะ อิลลัลลอฮฺ (ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮฺ)'" พวกเขาจึงปฏิเสธและรังเกียจ อบูฏอลิบกล่าวว่า "โอ้ลูกพี่ลูกน้องของฉัน จงกล่าวอย่างอื่นเถิด เพราะแท้จริงเผ่าของเจ้าได้หวาดกลัวต่อมันแล้ว" ท่านกล่าวว่า "โอ้ลุงของฉัน ฉันไม่ใช่ผู้ที่จะกล่าวอย่างอื่น จนกว่าพวกเขาจะนำดวงอาทิตย์มาแล้ววางมันไว้ในมือของฉัน และแม้ว่าพวกเขาจะนำดวงอาทิตย์มาแล้ววางมันไว้ในมือของฉัน ฉันก็จะไม่กล่าวอย่างอื่น!" โดยมีเจตนาที่จะทำให้พวกเขาหมดหวัง พวกเขาจึงโกรธและกล่าวว่า "แน่นอนเจ้าจะต้องหยุดด่าทอเจว็ดของเรา หรือมิฉะนั้นเราจะด่าทอเจ้าและจะด่าทอผู้ที่สั่งเจ้า" นั่นคือที่มาของพระดำรัสของพระองค์ (เพราะพวกเขาจะด่าทออัลลอฮฺด้วยความเป็นศัตรูโดยปราคจากความรู้)

13741- มุฮัมมัด บิน อับดิลอะอฺลาได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า มุฮัมมัด บิน เษารฺได้เล่าถึงเรา จากมะอฺมัร จากกะอฺดะฮ์ เขากล่าวว่า "บรรดามุสลิมเคยด่าทอบรรดาเจว็ดของพวกปฏิเสธ แล้วพวกปฏิเสธก็ด่าทออัลลอฮฺด้วยความเป็นศัตรูโดยปราคจากความรู้ ดังนั้นอัลลอฮฺจึงทรงประทานลงมาว่า (และพวกเจ้าอย่าได้ด่าทอนักที่พวกเขาวิงวอนอื่นจากอัลลอฮฺ เพราะพวกเขาจะด่าทออัลลอฮฺด้วยความเป็นศัตรูโดยปราคจากความรู้)"

13742- ยูนุสได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า อิบนุ วะฮับได้แจ้งแก่เรา โดยกล่าวว่า อิบนุ ซัยด์ได้กล่าวในพระดำรัสของพระองค์ (เพราะพวกเขาจะด่าทออัลลอฮฺด้วยความเป็นศัตรูโดยปราคจากความรู้) เขากล่าวว่า "หากเจ้าด่าทอพระเจ้าของเขา เขาก็จะด่าทอพระเจ้าของเจ้า ดังนั้นพวกเจ้าอย่าได้ด่าทอเจว็ดของพวกเขา"

* * *
อบูญะอ์ฟัรกล่าวว่า: บรรดาหลักฐานจากนักอ่าน (กุรอาน) แห่งเมืองต่างๆ ได้ร่วมกันยืนยันการอ่านในข้อนี้ว่า (44) (فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ) โดยอ่านอักษรอัยน์ (ع) ด้วยการเปิด (ฟัตฮะฮ์) อักษรดาล (د) ด้วยการสงบ (สกูน) และอักษรวาว (و) ในคำว่า (عدوًا) ด้วยการทำให้เบา (ไม่ซั้ด) โดยถือว่ามันเป็น مصدر (คำกริยานาม) มาจากคำพูดของผู้ที่กล่าวว่า "عدا فلان على فلان" เมื่อเขาอธรรมและล่วงละเมิดต่อเขา โดยอ่านว่า "يعدو عَدْوًا وعُدُوًّا وعُدْوانًا" และคำว่า "الاعتداء" นั้นแท้จริงคือ صيغة افتعال (หนึ่งในรูปกริยา) มาจากคำนั้น (45)

* * *
มีรายงานจากอัลหะซัน อัลบัศรีว่า ท่านอ่านข้อนั้นว่า "عُدُوًّا" โดยทำอักษรวาวให้หนัก (ชัดดะฮ์)
13743 - อะหมัด บิน ยูซุฟได้เล่าถึงฉันเช่นนั้น โดยกล่าวว่า: อัลกอซิม บิน สลามได้เล่าแก่เรา กล่าวว่า: ฮัจญาจได้เล่าแก่เรา จากฮารูน จากอุษมาน บิน ซะอ์ด: (فَيَسُبُّوا اللَّهَ عُدُوًّا) โดยอ่านอักษรอัยน์ด้วยการปิด (ฎ็อมมะฮ์) และทำให้หนัก (46)

* * *
และมีรายงานจากชาวบัศเราะฮ์บางคนว่า เขาอ่านข้อนั้นว่า (47) "فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدُوًّا" โดยมุ่งหมายการตีความของมันไปที่ว่าพวกเขาเป็นกลุ่มชน (พหูพจน์) ดังที่พระผู้ทรงเกรียงไกรตรัสว่า: "แท้จริงพวกมันเป็นศัตรูของฉัน นอกจากพระเจ้าแห่งสากลโลก" [อัชชุอะรออ์: 77] และดังที่พระองค์ตรัสว่า: "จงอย่าได้ยึดศัตรูของข้าและศัตรูของพวกเจ้าเป็นมิตร" [อัลมุมตะฮินะฮ์: 1] และทำให้คำว่า "العدوّ" อยู่ในสภาพ نصب (مفعول به) ในขณะนั้น โดยถือเป็น حال (الحال) จากที่กล่าวถึง "พวกมุชริกีน" ในพระดำรัสของพระองค์ว่า (فيسبوا) ดังนั้น ความหมายของข้อความจึงเป็นว่า: และพวกเจ้าอย่าได้ด่าทอนักบูชา (ที่พวกมุชริกีนวิงวอนอื่นจากอัลลอฮ์) เหล่านั้น (โอ้ผู้ศรัทธา) มิฉะนั้นพวกมุชริกีนจะด่าทออัลลอฮ์ โดยเป็นศัตรูของอัลลอฮ์ โดยปราศจากความรู้ และเมื่อการตีความเป็นเช่นนี้ คำว่า "العدوّ" ก็เป็น صفة (คุณลักษณะ) และ نعت (คำขยาย) ของ "พวกมุชริกีน" ประหนึ่งว่ามีการกล่าวว่า: ดังนั้นพวกมุชริกีนซึ่งเป็นศัตรูของอัลลอฮ์จะด่าทอ (พระองค์) โดยปราศจากความรู้ แต่เนื่องจากคำว่า "العدوّ" ออกมาในรูป نكرة (ไม่ชี้เฉพาะ) ในขณะที่มันเป็นคำขยายสำหรับ معرفة (คำชี้เฉพาะ) มันจึงถูกทำให้เป็น حال (نصب على الحال)

* * *
อบูญะอ์ฟัรกล่าวว่า: และการอ่านที่ถูกต้องในเรื่องนี้ตามความเห็นของฉัน คือ การอ่านของผู้ที่อ่านด้วยการเปิดอักษรอัยน์ (ฟัตฮะฮ์) และทำให้อักษรวาวเบา (ไม่ซั้ด) เนื่องจากบรรดาหลักฐานจากนักอ่านได้ร่วมกันยืนยันการอ่านข้อนั้นเช่นนั้น และไม่อนุญาตให้ขัดแย้งกับสิ่งที่พวกเขาได้นำมาพร้อมกันโดยเป็นเอกฉันท์ (48)

* * *
**คำอธิบายในพระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า:** "ในทำนองนั้นแหละ เราได้ทำให้สวยงามแก่ทุกประชาชาติ ซึ่งการงานของพวกเขา แล้วยังพระเจ้าของพวกเขาคือการกลับไปของพวกเขา แล้วพระองค์จะทรงแจ้งแก่พวกเขาในสิ่งที่พวกเขาได้กระทำกัน" (อัลอันอาม 108)

พระผู้ทรงเกรียงไกรตรัสว่า: ดังที่เราได้ทำให้สวยงามแก่บรรดาผู้ตั้งภาคีต่อพระเจ้าของพวกเขาเหล่านั้น ซึ่งบรรดาวัตถุบูชาและรูปปั้น (โดยทำให้) การบูชาวัตถุและการเชื่อฟังชัยฏอน (ดูสวยงาม) เนื่องจากการที่เราทอดทิ้งพวกเขาให้ห่างจากการเชื่อฟังพระผู้ทรงกรุณาปรานี (49) ในทำนองเดียวกัน เราได้ทำให้สวยงามแก่ทุกกลุ่มชนที่ร่วมกันปฏิบัติกิจการอย่างหนึ่งอย่างใด ไม่ว่าจะเป็นการเชื่อฟังอัลลอฮ์หรือการฝ่าฝืนพระองค์ ซึ่งการงานของพวกเขาที่พวกเขาร่วมกันปฏิบัติอยู่ (50) แล้วการกลับคืนของพวกเขาหลังจากนั้น และจุดหมายปลายทางของพวกเขาสู่พระเจ้าของพวกเขา (51) = "แล้วพระองค์จะทรงแจ้งแก่พวกเขาในสิ่งที่พวกเขาได้กระทำกัน"

พระองค์ตรัสว่า: แล้วพระองค์จะทรงให้พวกเขาหยุด (ในวันกิยามะฮ์) และทรงแจ้งแก่พวกเขาถึงบรรดาการงานที่พวกเขาเคยปฏิบัติในโลกดุนยา (52) แล้วพระองค์จะทรงตอบแทนพวกเขาตามการงานเหล่านั้น หากเป็นความดีก็จะได้ความดี หากเป็นความชั่วก็จะได้ความชั่ว หรือพระองค์จะทรงอภัยด้วยความโปรดปรานของพระองค์ เว้นแต่การตั้งภาคีหรือการปฏิเสธศรัทธา

-------------------เชิงอรรถ:
(41) (( استسب له )) หมายถึง ทำให้เขาถูกด่า หรือนำไปสู่การถูกด่า และในหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (รายงานว่า): "เจ้าอย่าเดินนำหน้าบิดาของเจ้า อย่านั่งก่อนเขา อย่าเรียกเขาด้วยชื่อของเขา และอย่า استسب له" หมายถึง อย่าทำให้เขาถูกด่าหรือนำไปสู่การถูกด่า โดยการที่เจ้าไปด่าบิดาของผู้อื่น แล้วบิดาของเจ้าก็ถูกด่าตอบแทนเป็นการตอบโต้เจ้า = นี่คือมารยาทที่ผู้คนกำลังสูญเสียไปวันแล้ววันเล่า
(42) ในฉบับพิมพ์: (( ودانت لكم بها العجم بالخراج )) และในอีกฉบับพิมพ์: (( ودانت لكم بها العجم الحراح )) โดยไม่มีจุดกำกับ และในตัฟซีรอิบนุกะษีร เล่ม 3 หน้า 374 มีสิ่งที่ข้าพเจ้าได้ยืนยันไว้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ถูกต้อง อินชาอัลลอฮ์
(43) ในฉบับพิมพ์: (( حتى يأتوا بالشمس )) และข้าพเจ้าได้ยืนยันสิ่งที่อยู่ในต้นฉบับลายมือ
(44) ในฉบับพิมพ์: (( وأجمعت الأمة من قراء الأمصار )) ผู้คัดลอกอ่านสิ่งที่อยู่ในต้นฉบับลายมือไม่ชัดเจน
(45) ดูการอธิบาย (( عدا )) ในสิ่งที่ผ่านมา 10:522, หมายเหตุ:1 และเอกสารอ้างอิงที่นั่น
(46) อัษัร: 13743 - ((อุษมาน บิน ซะอัด อัต-ตะมีมี)) อบูบักร์ อัล-กาติบ อัล-มุอัลลิม รายงานจากอันัส, อัล-หะซัน อัล-บัศรี, อิบนุ สีรีน, อิกฺริมะฮ์ และอัล-มุญาฮิด มีผู้พูดถึงเขา ดูชีวประวัติใน อัต-ตัฮฺซีบ
(47) อิบนุ คอลาวัยฮ์ในชะวาฎิลกิราอาต หน้า 40 ได้ระบุว่าเป็นของชาวมักกีบางคน แต่ไม่ได้ระบุชัดเจน และอบู หัยยานในตัฟซีรของท่านเล่ม 4 หน้า 200 กล่าวว่า "และอิบนุ อัต-ติยะฮ์กล่าว: และชาวมักกีบางคนได้อ่านเช่นนั้น และอัซ-ซัมัคชะรีได้ระบุว่า: จากอิบนุ กะษีร"
(48) ในฉบับพิมพ์ได้ตกหล่นคำว่า (( به )) แต่มีอยู่ในต้นฉบับลายมือ
(49) ดูการอธิบาย (( زين )) ในสิ่งที่ผ่านมา 11:357
(50) ดูการอธิบาย (( أمة )) ในสิ่งที่ผ่านมา 11:354, หมายเหตุ:1 และเอกสารอ้างอิงที่นั่น
(51) ดูการอธิบาย (( المرجع )) ในสิ่งที่ผ่านมา 11:407, หมายเหตุ:5 และเอกสารอ้างอิงที่นั่น
(52) ดูการอธิบาย (( أنبأ )) ในสิ่งที่ผ่านมา 11:434, หมายเหตุ:2 และเอกสารอ้างอิงที่นั่น

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และพวกเขาได้สาบานต่ออัลลอฮ์อย่างสุดความสามารถของพวกเขา แน่นอนหากมีสัญญาณหนึ่งมายังพวกเขา พวกเขาก็จะศรัทธาต่อสัญญาณนั้น จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) แท้จริงสัญญาณทั้งหลายนั้นอยู่ที่อัลลอฮ์ และอะไรเล่าจะทำให้พวกเจ้ารู้ว่าหากสัญญาณนั้นมาพวกเขาก็จะไม่ศรัทธา" (อัลกุรอาน 6:109)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่งผู้ทรงถูกกล่าวถึงตรัสว่า: และพวกที่ตั้งภาคีเหล่านั้นได้สาบานต่ออัลลอฮ์อย่างสุดความสามารถของการสาบานของพวกเขา และนั่นคือสิ่งที่เข้มแข็งที่สุดที่พวกเขาสามารถทำได้จากการสาบานทั้งหลาย และเป็นสิ่งที่ยากที่สุดและรุนแรงที่สุด (53) "(หากมีสัญญาณหนึ่งมายังพวกเขา)" กล่าวคือ พวกเขากล่าวว่า: เราขอสาบานต่ออัลลอฮ์ว่า หากมีสัญญาณมายังเรา ซึ่งยืนยันสิ่งที่ท่านกล่าว โอ้มุฮัมมัด เช่นเดียวกับที่มายังกลุ่มชนก่อนหน้าจากประชาชาติทั้งหลาย "(พวกเขาก็จะศรัทธาต่อสัญญาณนั้น)" กล่าวคือ พวกเขากล่าวว่า: แน่นอนเราจะเชื่อในการมาของสัญญาณนั้นต่อท่าน และว่าท่านเป็นรอซูลของอัลลอฮ์ผู้ถูกส่งมา และว่าสิ่งที่ท่านนำมายังเรานั้นคือความจริงจากอัลลอฮ์

และมีรายงานว่า "พวกเขาก็จะศรัทธา" โดยนำคำบอกเล่าออกมาจาก "สัญญาณ" และความหมายคือสำหรับการมาของสัญญาณ

พระองค์ตรัสแก่ท่านนบีของพระองค์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ว่า: "(จงกล่าวเถิด แท้จริงสัญญาณทั้งหลายนั้นอยู่ที่อัลลอฮ์)" และพระองค์คือผู้ทรงสามารถที่จะนำสัญญาณเหล่านั้นมายังพวกเจ้า โดยปราศจากทุกสิ่งจากบรรดามัคลูคของพระองค์ "(และอะไรเล่าจะทำให้พวกเจ้ารู้)" กล่าวคือ และอะไรจะทำให้พวกเจ้ารู้ (54) "(ว่าหากสัญญาณนั้นมาพวกเขาก็จะไม่ศรัทธา)?"

* * *

และมีรายงานว่า บรรดาผู้ที่ขอสัญญาณจากท่านจากกลุ่มชนของท่านนั้น คือบรรดาผู้ที่อัลลอฮ์ทรงทำให้ท่านนบีของพระองค์หมดหวังจากการศรัทธาของพวกเขา จากหมู่มุชริกีนของกลุ่มชนของท่าน

* * *

และด้วยสิ่งที่คล้ายคลึงกับที่เราได้กล่าวในเรื่องนั้น บรรดาผู้รู้ด้านตัฟซีรได้กล่าวไว้

การรายงานจากผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:

13744 - มุฮัมมัด บิน อัมร์ได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อบูอาศิมได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อีซาได้รายงานแก่เรา จากอิบนุ อบี นุญัยฮ์ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับพระดำรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า: "(แน่นอนหากมีสัญญาณหนึ่งมายังพวกเขา พวกเขาก็จะศรัทธาต่อสัญญาณนั้น)" จนถึงพระดำรัสที่ว่า: "พวกเขาจะไม่รู้" ว่า: พวกกุเรชขอให้มุฮัมมัดนำสัญญาณมายังพวกเขา และพวกเขาได้สาบานว่า: แน่นอนพวกเขาจะศรัทธาต่อสัญญาณนั้น

13745 - อัลมุษันนาได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อบูฮุซัยฟะฮ์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: ชิบล์ได้รายงานแก่เรา จากอิบนุ อบี นุญัยฮ์: "(แน่นอนหากมีสัญญาณหนึ่งมายังพวกเขา พวกเขาก็จะศรัทธาต่อสัญญาณนั้น)" แล้วเขาก็กล่าวเช่นเดียวกันนั้น

13746 - ฮันนาดได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: ยูนุส บิน บะกีร์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อบูมุอัชชิรได้รายงานแก่เรา จากมุฮัมมัด บิน กะอ์บ อัลกุร็อฎี กล่าวว่า: ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้สนทนากับพวกกุเรช (55) แล้วพวกเขากล่าวว่า: โอ้มุฮัมมัด ท่านบอกเราว่ามูซามีไม้เท้าที่เขาตีหินแล้วน้ำสิบสองสายก็พวยพุ่งออกมา และท่านบอกเราว่าอีซาทำให้คนตายเป็นขึ้น และท่านบอกเราว่าซะมูดมีอูฐตัวเมีย (เป็นสัญญาณ) ดังนั้นจงนำสิ่งใดสิ่งหนึ่งจากบรรดาสัญญาณมาให้เรา เพื่อเราจะได้เชื่อท่าน! แล้วท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม กล่าวว่า: สิ่งใดเล่าที่พวกท่านปรารถนาให้ฉันนำมาให้พวกท่าน? พวกเขากล่าวว่า: ท่านจงทำให้ภูเขาศอฟาเป็นทองคำให้เรา แล้วท่านนบีกล่าวแก่พวกเขาว่า: หากฉันทำ พวกท่านจะเชื่อฉันไหม? พวกเขากล่าวว่า: ใช่ ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ หากท่านทำเช่นนั้น แน่นอนเราจะปฏิบัติตามท่านทั้งหมด! (56) แล้วท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ก็ลุกขึ้นขอดุอาอ์ แล้วญิบรีล อะลัยฮิสสลาม ก็มายังท่านและกล่าวแก่ท่านว่า: สำหรับท่านตามที่ท่านประสงค์ (57) หากท่านประสงค์ มันจะกลายเป็นทองคำในตอนเช้า และหากพระองค์ทรงส่งสัญญาณหนึ่งมา แล้วพวกเขาไม่เชื่อ ณ ที่นั้น แน่นอนเราจะลงโทษพวกเขา และหากท่านประสงค์ ก็จงปล่อยพวกเขาไว้ จนกว่าผู้ที่สำนึกผิดในหมู่พวกเขาจะกลับเนื้อกลับตัว

(58) เขากล่าวว่า: แต่ผู้ที่สำนึกผิดกลับใจในหมู่พวกเขาต่างหาก ดังนั้นอัลลอฮฺ (ซ.บ.) จึงได้ทรงประทานลงมาว่า: (และพวกเขาได้สาบานต่ออัลลอฮฺ) จนถึงคำกล่าวของพระองค์ว่า: พวกเขาจะไม่ศรัทธา

***

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของอัลลอฮฺ (ซ.บ.) ที่ว่า: "และสิ่งใดจะทำให้พวกเจ้ารู้ว่า แท้จริงมันเมื่อได้มายังพวกเขาแล้ว พวกเขาจะไม่ศรัทธาเล่า"

อบูญะอฺฟัรกล่าวว่า: ผู้รู้ด้านตัฟซีรมีความเห็นต่างกันเกี่ยวกับผู้ที่ถูกกล่าวในพระดำรัสที่ว่า: "และสิ่งใดจะทำให้พวกเจ้ารู้ว่า แท้จริงมันเมื่อได้มายังพวกเขาแล้ว พวกเขาจะไม่ศรัทธาเล่า"

บางกลุ่มกล่าวว่า: ผู้ที่ถูกกล่าวในพระดำรัสที่ว่า "และสิ่งใดจะทำให้พวกเจ้ารู้" นั้นคือพวกมุชริกีนผู้สาบานต่ออัลลอฮฺ (โดยกล่าวว่า) หากมีสัญญาณใดมายังพวกเขา แน่นอนพวกเขาจะศรัทธา — และการรายงานข่าวสิ้นสุดลงที่พระดำรัสที่ว่า "และสิ่งใดจะทำให้พวกเจ้ารู้" จากนั้นจึงได้เริ่มการตัดสินเกี่ยวกับพวกเขาขึ้นใหม่ว่า พวกเขาจะไม่ศรัทธาเมื่อมันมาถึง โดยเป็นการเริ่มต้นใหม่

***

**บันทึกของผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:**

13747- มุฮัมมัด บิน อัมร์ได้เล่าถึงฉันว่า: อบูอาศิมได้เล่าถึงเรา กล่าวว่า: อีซาได้เล่าถึงเรา จากอิบนุ อบี นุญัยฮฺ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับพระดำรัสของอัลลอฮฺที่ว่า "และสิ่งใดจะทำให้พวกเจ้ารู้" เขากล่าวว่า: สิ่งใดจะทำให้พวกเจ้ารู้ เขากล่าวว่า: แล้วพระองค์ได้ทรงแจ้งข่าวเกี่ยวกับพวกเขาว่า พวกเขาจะไม่ศรัทธา

13748- อัลมุษันนาได้เล่าถึงฉันว่า: อบูฮุซัยฟะฮฺได้เล่าถึงเรา กล่าวว่า: ชิบล์ได้เล่าถึงเรา จากอิบนุ อบี นุญัยฮฺ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับ (พระดำรัสที่ว่า) "และสิ่งใดจะทำให้พวกเจ้ารู้" และสิ่งใดจะทำให้พวกเจ้ารู้ว่า "แท้จริงมันเมื่อได้มายังพวกเขาแล้ว" เขากล่าวว่า: พระองค์ได้ทรงกำหนดแก่พวกเขาว่า แท้จริงมันเมื่อได้มายังพวกเขาแล้ว พวกเขาจะไม่ศรัทธา

13749- อัลมุษันนาได้เล่าถึงฉันว่า: อิสฮากได้เล่าถึงเรา กล่าวว่า: ฉันได้ยินอับดุลลอฮฺ บิน ซัยด์ กล่าวว่า: "แท้จริงสัญญาณทั้งหลายนั้นอยู่ที่อัลลอฮฺ" จากนั้นจึงได้เริ่มต้นขึ้นใหม่โดยกล่าวว่า: แท้จริงมันเมื่อได้มายังพวกเขาแล้ว พวกเขาจะไม่ศรัทธา

13750- อัลกอซิมได้เล่าถึงเรา กล่าวว่า: อัลฮุซัยน์ได้เล่าถึงเรา กล่าวว่า: ฮัจญาจได้เล่าถึงฉัน จากอิบนุ จุรัยจ์ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "แท้จริงสัญญาณทั้งหลายนั้นอยู่ที่อัลลอฮฺ และสิ่งใดจะทำให้พวกเจ้ารู้" และสิ่งใดจะทำให้พวกเจ้ารู้ว่าพวกเจ้าจะศรัทธาเมื่อมันมา จากนั้นพระองค์ได้ทรงหันมาแจ้งข่าวเกี่ยวกับพวกเขา โดยตรัสว่า: เมื่อมันมา พวกเขาจะไม่ศรัทธา

***

และตามการอธิบายความหมายนี้คือการอ่านของผู้อ่านที่อ่านคำนั้นด้วยการกัสเราะฮฺ (การออกเสียงสั้น) ที่อักษรอะลิฟของคำว่า "อินนะฮา" (แท้จริงมัน) โดยที่พระดำรัสที่ว่า "แท้จริงมันเมื่อได้มายังพวกเขาแล้ว พวกเขาจะไม่ศรัทธา" นั้นเป็นข่าว (ประโยคบอกเล่า) ที่เริ่มต้นใหม่โดยตัดขาดจากตอนแรก

***

และในหมู่ผู้ที่อ่านเช่นนั้นคือ บางส่วนของนักอ่านชาวมักกีฮฺและชาวบัศเราะฮฺ

***

และกลุ่มอื่นจากพวกเขาได้กล่าวว่า: แต่ทว่า นั่นคือพระดำรัสของอัลลอฮฺที่ตรัสแก่ท่านนะบีของพระองค์ (ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม) และบรรดาเศาะหาบะฮฺของท่าน พวกเขากล่าวว่า: และนั่นเป็นเพราะผู้ที่ขอให้รอซูลของอัลลอฮฺ (ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม) นำสัญญาณมานั้นคือผู้ศรัทธาต่อท่าน พวกเขากล่าวว่า: และสาเหตุที่พวกเขาขอสิ่งนั้นจากท่านก็เพราะพวกมุชริกีนได้สาบานว่า หากสัญญาณได้มา พวกเขาจะศรัทธาและปฏิบัติตามรอซูลของอัลลอฮฺ (ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม) ดังนั้นบรรดาเศาะหาบะฮฺของรอซูลุลลอฮฺ (ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม) จึงกล่าวว่า: โอ้รอซูลุลลอฮฺ จงขอต่อพระเจ้าของท่านในเรื่องนั้นเถิด! ท่านจึงได้ขอ และอัลลอฮฺ (ซ.บ.) ก็ได้ทรงประทานลงมาเกี่ยวกับพวกเขาและเกี่ยวกับการที่พวกเขาขอสิ่งนั้นจากท่านว่า: "จงกล่าวเถิด" แก่ผู้ศรัทธาต่อท่าน โอ้มุฮัมมัด ว่า "แท้จริงสัญญาณทั้งหลายนั้นอยู่ที่อัลลอฮฺ และสิ่งใดจะทำให้พวกเจ้ารู้" โอ้ผู้ศรัทธาทั้งหลาย ว่าสัญญาณทั้งหลายเมื่อได้มายังพวกมุชริกีนเหล่านี้ต่ออัลลอฮฺแล้ว พวกเขาจะไม่ศรัทธาต่อพระองค์ — ดังนั้นพวกเขาจึงอ่านด้วยการฟัตฮะฮฺ (การออกเสียงยาว) ที่อักษรอะลิฟของคำว่า "อันนะ" (ว่า)

และผู้ที่อ่านเช่นนั้น ส่วนใหญ่คือนักอ่านชาวมะดีนะฮ์และกูฟะฮ์ พวกเขากล่าวว่า: ได้มีการใส่ "ลา" (ไม่) ในคำกล่าวของพระองค์ (لَا يُؤْمِنُونَ - พวกเขาจะไม่ศรัทธา) เป็นการเสริม (59) ดังเช่นที่ได้ใส่ในคำกล่าวของพระองค์: "มีอะไรห้ามเจ้ามิให้เจ้าสุญูด" [ซูเราะฮ์อัลอะอ์รอฟ: 12] และในคำกล่าวของพระองค์: "และเป็นที่ต้องห้ามแก่หมู่บ้านใดก็ตามที่เราได้ทำลายมันว่า พวกเขาจะไม่กลับมา" [ซูเราะฮ์อัลอันบิยาอ์: 95] ความหมายที่แท้จริงคือ: และเป็นที่ต้องห้ามแก่พวกเขาที่จะกลับมา = และไม่มีสิ่งใดห้ามเจ้าให้เจ้าสุญูด

* * *

และมีกลุ่มหนึ่งที่อ่านเช่นนั้น โดยให้ฟัตฮะฮ์ (เสียงอะ) แก่ตัวอักษร "อัลิฟ" ของ (أَنَّهَا) ด้วยความหมายว่า: لَعَلَّهَا (บางทีมัน) และพวกเขาได้กล่าวว่า นั่นคือเช่นเดียวกันในการอ่านของอุบัยย์ บิน กะอ์บ

* * *

และมีรายงานจากชาวอาหรับโดยการได้ยินจากพวกเขาว่า: "ไปที่ตลาดเถิด เผื่อเจ้าจะซื้อสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้ฉัน" ด้วยความหมายว่า: لَعَلَّكَ تَشْتَرِي (บางทีเจ้าจะซื้อ) (60)

และมีผู้กล่าวว่า คำพูดของอัดดีย์ บิน ซัยด์ อัล-อิบาดีย์:
"โอ้ผู้ตำหนิเอ๋ย อะไรเล่าจะทำให้เจ้ารู้ว่า ชะตากรรมความตายของฉัน
จะมาถึงในชั่วโมงใดชั่วโมงหนึ่งของวันนี้ หรือในยามเช้าของวันพรุ่งนี้" (61)
ด้วยความหมายว่า: لَعَلَّ مَنِيَّتِي (บางทีชะตากรรมความตายของฉัน) และพวกเขาได้อ่านบทกวีของดุร็อยด์ บิน อัศ-ศิมมะฮ์: (62)
"จงปล่อยฉันให้ท่องเที่ยวไปตามเมืองต่างๆ เผื่อฉัน
จะได้เห็นสิ่งที่เจ้าเห็น หรือเห็นคนขี้เหนียวที่ยั่งยืน" (63)
ด้วยความหมายว่า: لَعَلَّنِي (บางทีฉัน) และสิ่งที่สหายของเราได้อ่านให้ฉันฟังจากอัล-ฟัรเราะอ์คือ: "لَعَلَّنِي أَرَى مَا تَرَيْن" (บางทีฉันจะได้เห็นสิ่งที่เจ้าเห็น) และยังได้อ่านบทกวีของเตาบะฮ์ บิน อัล-ฮุมัยยิร:
"บางทีเจ้า โอ้แพะตัวผู้ที่กระโจนเข้าใส่มัรยีเราะฮ์
ผู้ทรมานลัยลา เผื่อเจ้าจะได้เห็นฉันไปเยี่ยมเธอ" (64)
"لَهَنَّكَ يَا تَيْسًا" (ขอความดีจงมีแด่เจ้า โอ้แพะตัวผู้) ด้วยความหมายว่า: "لِأَنَّكَ" (เพราะว่าเจ้า) ซึ่งมีความหมายเดียวกับ "لَعَلَّكَ" (บางทีเจ้า) และได้อ่านบทกวีของอบุน นุจม อัล-อิจลีย์:
"ฉันกล่าวแก่ชัยบาน จงเข้าใกล้การพบกับเขาเถิด
เผื่อเราจะได้ให้อาหารเช้ากับกลุ่มชนจากเนื้อย่างของเขา" (65)
ด้วยความหมายว่า: (66) لَعَلَّنَا نُغَدِّي الْقَوْمَ (บางทีเราจะได้ให้อาหารเช้ากับกลุ่มชน)

* * *

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: และการตีความที่สมควรที่สุดสำหรับการตีความโองการนี้ คือคำกล่าวของผู้ที่กล่าวว่า: นั่นคือพระดำรัสของอัลลอฮ์ที่ทรงตรัสแก่ผู้ศรัทธาในหมู่สหายของรอซูลของพระองค์ - ฉันหมายถึงคำกล่าวของพระองค์ (وَمَا يُشْعِرُكُمْ أَنَّهَا إِذَا جَاءَتْ لَا يُؤْمِنُونَ - และอะไรเล่าจะทำให้พวกเจ้ารู้ว่า เมื่อมันได้มาแล้ว พวกเขาจะไม่ศรัทธา) - และคำกล่าวของพระองค์ว่า "أَنَّهَا" นั้น มีความหมายว่า: لَعَلَّهَا (บางทีมัน)

และที่การตีความนั้นเป็นสิ่งที่สมควรที่สุดด้วยความถูกต้องนั้น ก็เพราะการอ่าน (ด้วยเสียง ي - ยา) ในคำกล่าวของพระองค์ (لَا يُؤْمِنُونَ - พวกเขาจะไม่ศรัทธา) เป็นที่แพร่หลายในหมู่นักอ่านจากเมืองต่างๆ

และหากคำกล่าวของพระองค์ (وَمَا يُشْعِرُكُمْ - และอะไรเล่าจะทำให้พวกเจ้ารู้) เป็นการตรัสแก่พวกมุชริกีนแล้วไซร้ การอ่านในคำกล่าวของพระองค์ (لَا يُؤْمِنُونَ - พวกเขาจะไม่ศรัทธา) ก็คงจะเป็นด้วยเสียง ت - ตา (لَا تُؤْمِنُونَ - พวกเจ้าจะไม่ศรัทธา) และแม้ว่าบางส่วนของนักอ่านชาวมักกีจะได้อ่านเช่นนั้นก็ตาม แต่นั่นเป็นการอ่านที่ออกไปจากสิ่งที่นักอ่านจากเมืองต่างๆ ยึดถืออยู่ และการที่นักอ่านทั้งหมดขัดแย้งกับการอ่านเช่นนั้นก็เพียงพอแล้วที่จะเป็นหลักฐานถึงความผิดแผกและแปลกประหลาดของการอ่านเช่นนั้น (67)

* * *

และความหมายของโองการคือ: และอะไรเล่าจะทำให้พวกเจ้ารู้ โอ้บรรดาผู้ศรัทธาเอ๋ย บางทีเมื่อสัญญาณทั้งหลายได้มายังพวกมุชริกีนเหล่านี้แล้ว พวกเขาก็จะไม่ศรัทธา แล้วพวกเขาก็จะถูกเร่งให้ได้รับการลงโทษและการทรมาน ณ ที่นั้น และจะไม่ถูกประวิงเวลาให้ล่าช้าไป

เชิงอรรถ:
(53) ดู (( أقسم )) และ (( جهد أيمانهم )) ในส่วนที่ผ่านมา 10: 407-409 และท่านมิได้อธิบายทั้งสองคำนั้น
(54) ดูการอธิบาย (( أشعر )) ในส่วนที่ผ่านมา 11: 316, หมายเหตุ: 2 และบรรณานุกรมที่นั่น และดู มะญาซุลกุรอาน ของอบี อุบัยดะฮ์ เล่ม 1 หน้า 204
(55) ในฉบับพิมพ์: (( قريش )) ในรูปอิรอฟ (ขึ้นต้น) แต่ที่ถูกต้องมาจากต้นฉบับลายมือ
(56) ในฉบับพิมพ์: (( أجمعون )) แต่ที่ถูกต้องมาจากต้นฉบับลายมือ
(57) ในฉบับพิมพ์ ตัด (( له )) ทิ้งไป แต่มีอยู่ในต้นฉบับลายมือ
(58) ในฉบับพิมพ์: (( فاتركهم حتى يتوب تائبهم )) และในต้นฉบับลายมือ: (( ما نرحهم )) โดยไม่มีจุด (ไม่ระบุสระ) และข้าพเจ้าเชื่อว่าสิ่งที่ข้าพเจ้าบันทึกไว้นี้ถูกต้อง แม้ว่าข้าพเจ้าจะไม่พบคำนี้ในตำราภาษาเลยก็ตาม สำหรับข้าพเจ้าแล้ว มันมาจากคำพูดที่ว่า: (( ندحت الشيء ندحا )) เมื่อข้าพเจ้าทำให้มันกว้างขวางและเปิดเผย และจากนั้นจึงกล่าวว่า: (( إن لك في هذا الأمر ندحة )) (ด้วยการออกเสียงนูนด้วยการออกเสียงนูนและการเปิดและการทำให้ดาลสงบ) และ (( مندوحة )) หมายถึง ความกว้างขวางและความเปิดเผย ดังนั้นคำพูดของพวกเขาที่ว่า: (( أندحهم )) หมายถึง ข้าพเจ้าจะเปิดเผยสำหรับพวกเขา และทำให้พวกเขามีความเปิดเผยในเรื่องนี้ จนกว่าผู้ที่สำนึกผิดในหมู่พวกเขาจะกลับตัว นี่คือความหมายที่แท้จริง อินชาอัลลอฮ์ และการเปรียบเทียบสนับสนุนมัน
(59) (( الصلة )) การเพิ่มเติม และการยกเลิก ดูดัชนีคำศัพท์เฉพาะ
(60) ดูในเรื่องนี้ มะอานิลกุรอาน ของอัล-ฟัรเราะอ์ เล่ม 1 หน้า 349, 350 และ มะญาซุลกุรอาน ของอบี อุบัยดะฮ์ เล่ม 1 หน้า 204
(61) ญัมฮะเราะฮ์ อัชอาริลอะรอบ หน้า 103, อัล-ลิซาน (อนุภาค) และอื่นๆ จากบทกวีของเขา (บทกวีที่ให้คำสอน) เขากล่าวก่อนหน้านี้:
وَعَاذِلَـةٍ هَبَّـتْ بِلَيْـلٍ تَلُومُنِي
فَلَمَّا غَلَتْ فِي اللَّوْمِ قُلْتُ لَهَا: اقْصِدِي
أَعَاذِلَ، إِنَّ اللَّوْمَ فِي غَيْرِ كُنْهِهِ
عَلَيَّ ثُنًى، مِنْ غَيِّكِ الْمُتَرَدِّدِ
أَعَاذِلَ، إِنَّ الْجَهْلَ مِنْ لَذَّةِ الْفَتَى
وَإِنَّ الْمَنَايَا لِلرِّجَالِ بِمَرْصَدِ
أَعَاذِلَ، مَا أَدْنَى الرَّشَادَ مِنَ الْفَتَى
وَأَبْعَدَهُ مِنْهُ إِذَا لَمْ يُسَدَّدِ
أَعَاذِلَ، مَنْ تُكْتَبْ لَهُ النَّارُ يَلْقَهَا
كِفَاحًا، وَمَنْ يُكْتَبْ لَهُ الْفَوْزُ يُسْعَدِ
أَعَاذِلَ، قَدْ لَاقَيْتُ مَا يَزَغُ الْفَتَى
وَطَابَقْتُ فِي الْحِجْلَيْنِ مَشْيَ الْمُقَيَّدِ
(62) ในฉบับพิมพ์: (( وقد أنشدوني )) และข้าพเจ้าได้บันทึกสิ่งที่อยู่ในต้นฉบับลายมือ
(63) บทกวีนี้ปรากฏในต้นฉบับลายมือและฉบับพิมพ์เช่นนี้ และมันเป็นความผิดพลาดของอบี ญะอ์ฟัร หรือของอัล-ฟัรเราะอ์ โดยไม่ต้องสงสัย เพราะท่อนสุดท้ายของบทกวีนี้ เป็นบทกวีของฮุฏอยฏ อิบน์ ยะอ์ฟัร และข้าพเจ้าได้นำเสนอไปก่อนหน้านี้แล้ว 3: 78 และข้าพเจ้าได้พูดถึงมันอย่างครบถ้วนที่นั่น และข้าพเจ้าได้ชี้ไปยังตำแหน่งของความแตกต่างในบทกวี

และส่วนคำกล่าวของพระองค์ที่ว่า: ((ذرّيتي أطوف)) นั้น ฉันได้กล่าวครบถ้วนและจบเรื่องนี้ไว้ที่นั่นแล้ว และได้ชี้แนะถึงตำแหน่งนี้จากความแตกต่างในบทกวี

และส่วนคำกล่าวของพระองค์ที่ว่า: ((ذريني أطوف في البلاد لعلني)) นั้น เป็นที่พบมากในบทกวีของพวกเขา และส่วนบทกวีของดุร็อยด์ บิน อัศ-ศิมมะฮฺ ซึ่งไม่ต้องสงสัยเลยนั้น คือบทนี้:

"ذَرِينِـي أُطَـوِّفْ فِـي البِـلادِ لَعَلَّنِـي
ألاَُقِــي بِـإثْرٍ ثُلـةً مـن مُحَـارِبٍ"

และบางทีอบูญะอฺฟัรอาจลืม จึงได้เขียนสิ่งที่เขาเขียนไว้ และบทกวีของดุร็อยด์นี้ถูกรายงานในอัล-อัศมะอียาต หน้า 12 (หน้า 119 ฉบับอัล-มะอาริฟ) จากบทกวีที่เขากล่าวหลังจากพี่น้องของเขาอับดุลลอฮฺถูกฆ่า ซึ่งเขาได้กล่าวถึงสิ่งที่เกิดขึ้นกับค็อดรฺ มุฮาริบ จากการถูกฆ่าและการถูกทำลายล้าง โดยเขากล่าวก่อนหน้านั้นว่า:

"فَلَيْــتَ قُبُـورًا بالمَخَاضَـةِ أَخْـبَرَتْ
فَتُخْـبِرَ عَنَّـا الخُضْرَ ، خُضْرَ مُحَارِبِ
رَدَسْــنَاهُمُ بِــالخَيْلِ حَـتى تَمـلأََّتْ
عَـوَافِي الضِّبَـاعِ وَالذِّئَـابِ السَّوَاغِبِ
ذَرِينِـــي أُطَــوِّف................ . . . . . . . . . . . . . . . . . ."

(64) จากบทกวีจากสิ่งที่ฉันได้รวบรวมจากบทกวีของเขา และในหนังสืออัส-สีบะวัยฮฺ เล่ม 1 หน้า 312 เขากล่าวเช่นนั้นกับสามีของลัยลา อัล-อัคฮิลียะฮฺ ซึ่งเป็นเพื่อนของเขา โดยขู่เขาด้วยการห้ามเขาไปเยี่ยมเธอ และทรมานเขาเพราะเหตุนั้น และทำให้เขาเหมือนแพะที่กระโจนในเชือกของมัน และคำกล่าวของเขาที่ว่า ((في مريرة)) นั้น ((المريرة)) หมายถึงเชือกที่ถักทออย่างแน่นหนาและแข็งแรง

(65) อัล-มะอานี อัล-กะบีร ของอิบนุ กุตัยบะฮฺ หน้า 393, อัล-คิซานะฮฺ เล่ม 3 หน้า 591 และสำนวนการรายงานของมันคือ ((كما نغدي)) อิบนุ กุตัยบะฮฺกล่าวว่า: (อบู อัล-มุจัมกล่าวและกล่าวถึงซอลิมาน... ((ชัยบาน)) ลูกชายของเขา ฉันพูดกับเขาว่า: จงขี่ม้าเพื่อตามหาเขา ((كما)) มีความหมายเหมือน ((كيما)) เขากล่าวว่า: เพื่อที่เราจะล่าเขาแล้วเราจะให้คนทั้งหลายกินเขาย่าง) และบทกวีในต้นฉบับเขียนยังไม่ได้ใส่จุด และในฉบับพิมพ์คือ: ((قلت لسيبان)) ซึ่งเป็นความผิดพลาด และในฉบับพิมพ์และต้นฉบับคือ: ((من سرايه)) และสิ่งที่ถูกต้องคือสิ่งที่ฉันได้ยืนยันไว้

(66) ในฉบับพิมพ์คือ: ((يعني)) และฉันได้ยืนยันสิ่งที่อยู่ในต้นฉบับ

(67) คำกล่าวของเขาที่ว่า: ((ذهابها)) หมายถึง ความพินาศและความเสียหายของมัน

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และเราจะพลิกกลับหัวใจของพวกเขาและสายตาของพวกเขา เช่นเดียวกับที่พวกเขาไม่ศรัทธาต่อมันในครั้งแรก"

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: บรรดาผู้รู้ด้านตัฟซีรมีความเห็นต่างกันในคำอธิบายความหมายของโองการนี้

บางกลุ่มกล่าวว่า: ความหมายของโองการนี้คือ: แม้ว่าเราจะนำสัญญาณ (อายะฮ์) มาให้พวกเขา ตามที่พวกเขาขอ พวกเขาก็จะไม่ศรัทธา เช่นเดียวกับที่พวกเขาไม่ศรัทธาต่อสัญญาณก่อนหน้านั้นในครั้งแรก เพราะอัลลอฮ์ทรงกั้นระหว่างพวกเขากับการศรัทธานั้น

* บันทึกคำกล่าวของผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
13751- มุฮัมมัด บิน ซะอัดได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: ลุงของฉันได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้รายงานแก่ฉัน จากบิดาของเขา จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า: "และเราจะพลิกกลับหัวใจของพวกเขาและสายตาของพวกเขา เช่นเดียวกับที่พวกเขาไม่ศรัทธาต่อมันในครั้งแรก" อิบนุ อับบาสกล่าวว่า: เมื่อพวกมุชริกปฏิเสธสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงประทานลงมา หัวใจของพวกเขาก็ไม่ยึดมั่นต่อสิ่งใด และถูกหันเหกลับจากทุกเรื่อง
13752- ยูนุสได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อิบนุ วะฮับได้แจ้งแก่เรา โดยกล่าวว่า: อิบนุ ซัยด์กล่าวเกี่ยวกับพระดำรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า: "และเราจะพลิกกลับหัวใจของพวกเขาและสายตาของพวกเขา" เขากล่าวว่า: เราห้ามพวกเขาจากการศรัทธานั้น เช่นเดียวกับที่เราได้ทำกับพวกเขาในครั้งแรก และเขาอ่าน (ต่อ): "เช่นเดียวกับที่พวกเขาไม่ศรัทธาต่อมันในครั้งแรก"
13753- อัลกอซิมได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อัลฮุซัยน์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: ฮัจญาจได้รายงานแก่ฉัน จากอิบนุ จุเรจ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับโองการ: "และเราจะพลิกกลับหัวใจของพวกเขาและสายตาของพวกเขา" เขากล่าวว่า: เราขวางกั้นระหว่างพวกเขากับการศรัทธา แม้ว่าทุกสัญญาณจะมายังพวกเขา พวกเขาก็จะไม่ศรัทธา เช่นเดียวกับที่เราได้ขวางกั้นระหว่างพวกเขากับการศรัทธาในครั้งแรก

* * *

และอีกกลุ่มหนึ่งกล่าวว่า: ความหมายของโองการนี้คือ: และเราจะพลิกกลับหัวใจของพวกเขาและสายตาของพวกเขา แม้ว่าพวกเขาจะถูกส่งกลับจากปรโลกสู่โลกดุนยา พวกเขาก็จะไม่ศรัทธา เช่นเดียวกับที่เราได้ทำกับพวกเขาเช่นนั้น แล้วพวกเขาก็ไม่ศรัทธาในโลกดุนยา พวกเขากล่าวว่า: และนี่เป็นทำนองเดียวกันกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และหากพวกเขาถูกส่งกลับ แน่นอนพวกเขาจะกลับไปสู่สิ่งที่พวกเขาถูกห้ามไว้" [ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 28]

* บันทึกคำกล่าวของผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
13754- อัลมุษันนาได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อับดุลลอฮ์ บิน ศอลิห์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: มุอาวิยะฮ์ บิน ศอลิห์ได้รายงานแก่ฉัน จากอะลี บิน อบี ฏอลฮะฮ์ จากอิบนุ อับบาส เขากล่าวว่า: อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงแจ้งให้ทราบถึงสิ่งที่ปวงบ่าวจะกล่าว ก่อนที่พวกเขาจะกล่าวมัน และการงานของพวกเขา ก่อนที่พวกเขาจะปฏิบัติมัน พระองค์ตรัสว่า: "และไม่มีผู้ใดจะแจ้งให้เจ้าทราบเช่นผู้ทรงรอบรู้" (หมายถึง) "ที่จิตวิญญาณหนึ่งจะกล่าวว่า โอ้ ความเสียดายของฉัน ต่อสิ่งที่ฉันได้ปล่อยปละละเลยในทางของอัลลอฮ์ และแท้จริงฉันเคยอยู่ในหมู่ผู้เยาะเย้ย * หรือจะกล่าวว่า หากอัลลอฮ์ทรงชี้แนะทางแก่ฉัน แน่นอนฉันจะอยู่ในหมู่ผู้ยำเกรง * หรือจะกล่าวในขณะที่เห็นการลงโทษว่า หากสำหรับฉันมีการกลับไป (สู่โลกดุนยา) แล้วฉันก็จะอยู่ในหมู่ผู้ทำดี" [ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร: 56-58] พระองค์ตรัสว่า: (หมายถึง) อยู่ในหมู่ผู้ได้รับคำแนะนำทาง

ดังนั้น อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งได้ทรงแจ้งว่า หากพวกเขาถูกนำกลับ (สู่โลกดุนยา พวกเขาก็จะไม่ยืนหยัด) บนทางนำ และ (พระองค์ตรัสว่า): "และหากพวกเขาถูกนำกลับ แน่นอนพวกเขาจะกลับไปยังสิ่งที่พวกเขาถูกห้ามไว้ และแท้จริงพวกเขาเป็นผู้กล่าวเท็จ" (อัลกุรอาน 6:28) และพระองค์ตรัสว่า: "และเราจะพลิกกลับหัวใจของพวกเขาและการมองเห็นของพวกเขา เช่นเดียวกับที่พวกเขาไม่ศรัทธาต่อมันในครั้งแรก" (อัลกุรอาน 6:110) ท่าน (อิบนุ อับบาส) กล่าวว่า: หากพวกเขาถูกนำกลับสู่โลกดุนยา การขวางกั้นจะถูกกำหนดระหว่างพวกเขากับทางนำ เช่นเดียวกับที่เราได้ขวางกั้นระหว่างพวกเขากับมันในครั้งแรก ขณะที่พวกเขาอยู่ในโลกดุนยา

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: และในทัศนะของข้าพเจ้า คำอธิบายที่ถูกต้องเหมาะสมที่สุดในเรื่องนี้ คือ ควรกล่าวว่า: แท้จริงอัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติผู้ทรงสรรเสริญ ได้ทรงแจ้งเกี่ยวกับกลุ่มชนเหล่านี้ ผู้ที่ได้สาบานต่ออัลลอฮ์อย่างสุดความสามารถของพวกเขาว่า หากมีสัญญาณใดมายังพวกเขา แน่นอนพวกเขาจะศรัทธาต่อสัญญาณนั้นว่า: แท้จริงพระองค์จะทรงพลิกกลับหัวใจของพวกเขาและการมองเห็นของพวกเขา และทรงให้มันผันแปรไปตามที่พระองค์ทรงประสงค์ และแท้จริงสิ่งนั้นอยู่ในการควบคุมของพระองค์ พระองค์ทรงให้มันมั่นคงเมื่อทรงประสงค์ และทรงให้มันหันเหออกเมื่อทรงประสงค์ = และแท้จริงพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "เช่นเดียวกับที่พวกเขาไม่ศรัทธาต่อมันในครั้งแรก" นั้น เป็นข้อบ่งชี้ถึงส่วนหนึ่งของคำพูดที่ถูกยกไว้ (และต้องเข้าใจตามบริบท) = และแท้จริงพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "เช่นเดียวกับ" นั้น เป็นการเปรียบเทียบสิ่งที่ตามมาหลังจากมัน กับสิ่งที่มีมาก่อนมัน

และเมื่อเป็นเช่นนั้น ความหมายของพระดำรัสที่สมควรจะเป็นคือ: และเราจะพลิกกลับหัวใจของพวกเขา ดังนั้นเราจะทำให้มันหันเหออกจากการศรัทธา และ (พลิกกลับ) การมองเห็นของพวกเขา ออกจากการมองเห็นสัจธรรมและการรู้ถึงตำแหน่งแห่งหลักฐาน และแม้ว่าสัญญาณที่พวกเขาขอจะมายังพวกเขา พวกเขาก็จะไม่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และรอซูลของพระองค์ และสิ่งที่ท่านนำมาจากอัลลอฮ์ เช่นเดียวกับที่พวกเขาไม่ศรัทธา เนื่องจากการที่เราพลิกกลับสิ่งเหล่านั้นของพวกเขา ก่อนที่สัญญาณนั้นจะมาถึง ในครั้งหนึ่งก่อนหน้านั้น

และเมื่อนั่นคือคำอธิบายของมัน "ฮา" (สรรพนาม) ในพระดำรัสที่ว่า "เช่นเดียวกับที่พวกเขาไม่ศรัทธาต่อมัน" จึงเป็นการกล่าวแทนถึง "การพลิกกลับ" (ที่กล่าวถึงก่อนหน้า)

คำอธิบายพระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และเราจะปล่อยพวกเขาไว้ในการละเมิดของพวกเขา โดยที่พวกเขาวุ่นวายสับสน" (อัลกุรอาน 6:110)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: อัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติผู้ทรงสรรเสริญตรัสว่า: และเราจะปล่อยกลุ่มมุชริกีนเหล่านี้ ผู้ที่ได้สาบานต่ออัลลอฮ์อย่างสุดความสามารถของพวกเขาว่า หากมีสัญญาณใดมายังพวกเขา แน่นอนพวกเขาจะศรัทธาต่อสัญญาณนั้นเมื่อมันมา = ให้คงอยู่ในสภาพการฝ่าฝืนต่ออัลลอฮ์และการล่วงละเมิดขอบเขตของพระองค์ โดยที่พวกเขาวุ่นวายสับสน พวกเขาจะไม่พบทางนำสู่สัจธรรม และจะไม่มองเห็นความถูกต้องใดๆ การถูกปล่อยปละละเลยได้ครอบงำพวกเขาแล้ว และชัยฏอนได้ยึดครองพวกเขาแล้ว

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของอัลลอฮฺผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และแม้ว่าเราจะได้ส่งมะลาอิกะฮฺลงมายังพวกเขา และให้บรรดาผู้ตายได้พูดกับพวกเขา และเราได้รวบรวมทุกสิ่งทุกอย่างมาเผชิญหน้าพวกเขา พวกเขาก็จะไม่ศรัทธาเลย นอกจากที่อัลลอฮฺทรงประสงค์เท่านั้น แต่ทว่าส่วนมากของพวกเขานั้นไม่รู้" (อายะฮฺ 111)

อบูญะอฺฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงรำลึกถึง ตรัสแก่ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ว่า: โอ้มุฮัมมัดเอ๋ย จงหมดหวังจากการประสบความสำเร็จของกลุ่มผู้ตั้งภาคีเหล่านี้ต่อพระเจ้าของพวกเขา ด้วยเจว็ดและรูปปั้นทั้งหลาย ผู้กล่าวแก่เจ้าว่า "หากท่านนำสัญญาณอันใดมาแก่เรา แน่นอนเราจะศรัทธาต่อท่าน" เพราะแท้จริงหากเราจะส่งมะลาอิกะฮฺลงมายังพวกเขา จนพวกเขาได้เห็นด้วยตาตนเอง และให้บรรดาผู้ตายพูดกับพวกเขา โดยเราให้พวกเขาฟื้นคืนชีพขึ้นมาเป็นหลักฐานสำหรับเจ้า และเป็นข้อบ่งชี้ถึงความเป็นนบีของเจ้า และพวกเขา (ผู้ตายที่ฟื้นชีพ) ได้บอกพวกเขา (พวกมุชริก) ว่าเจ้านั้นเป็นผู้พูดจริงในสิ่งที่เจ้ากล่าว และสิ่งที่เจ้านำมายังพวกเขานั้นคือสัจธรรมจากอัลลอฮฺ และเราได้รวบรวมทุกสิ่งทุกอย่างมาเผชิญหน้าพวกเขา โดยเราได้ทำให้สิ่งเหล่านั้นเป็นพยานหลักฐานสำหรับเจ้า พวกเขาก็จะไม่ศรัทธา ไม่ยืนยันความจริงของเจ้า และไม่ปฏิบัติตามเจ้า นอกจากที่อัลลอฮฺทรงประสงค์สิ่งนั้นแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์จากพวกเขาเท่านั้น

และ (แต่ทว่าส่วนมากของพวกเขานั้นไม่รู้) หมายถึง แต่ทว่าส่วนมากของพวกมุชริกเหล่านี้ไม่รู้ว่าสิ่งนั้นเป็นเช่นนั้น พวกเขาคิดว่าการศรัทธานั้นขึ้นอยู่กับพวกเขา และการปฏิเสธศรัทธาอยู่ในมือของพวกเขา เมื่อใดพวกเขาประสงค์ พวกเขาก็ศรัทธา และเมื่อใดพวกเขาประสงค์ พวกเขาก็ปฏิเสธศรัทธา และสิ่งนั้นหาเป็นเช่นนั้นไม่ สิ่งนั้นอยู่ในการควบคุมของข้า (อัลลอฮฺ) ไม่มีผู้ใดจากพวกเขาศรัทธา นอกจากผู้ที่ข้าได้ชี้แนะทางแก่เขา แล้วข้าก็ทรงประสาทความสำเร็จแก่เขา และไม่มีผู้ใดปฏิเสธศรัทธา นอกจากผู้ที่ข้าได้ทรงปล่อยให้เขาหลงทางจากความถูกต้อง แล้วข้าก็ทรงให้เขาหลงทาง

* * *

และมีรายงานกล่าวว่า แท้จริงอายะฮฺนั้นถูกประทานลงมาเกี่ยวกับบรรดาผู้เยาะเย้ยท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม และสิ่งที่ท่านนำมาจากอัลลอฮฺ จากบรรดามุชริกแห่งกุร็อยช์

* ข้อกล่าวอ้างของผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:

13755 – ได้มีผู้รายงานแก่เราคือ อัลกอซิม กล่าวว่า: ได้มีผู้รายงานแก่เราคือ อัลฮุซัยน์ กล่าวว่า: ได้มีผู้รายงานแก่เราคือ ฮุญญาจ จากอิบนุ จุร็อยญ์ กล่าวว่า: อายะฮฺนี้ถูกประทานลงมาเกี่ยวกับบรรดาผู้เยาะเย้ย ผู้ที่ขอสัญญาณ (อายะฮฺ) แก่นบี ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม พระองค์จึงตรัสว่า: "จงกล่าวเถิด (โอ้มุฮัมมัด) แท้จริงสัญญาณทั้งหลายนั้นอยู่ที่อัลลอฮฺ และอะไรเล่าจะให้พวกท่านรู้ได้ว่า เมื่อมันได้เกิดขึ้นมาแล้ว พวกเขาก็จะไม่ศรัทธา" และได้ถูกประทานลงมาเกี่ยวกับพวกเขาว่า: (และแม้ว่าเราจะได้ส่งมะลาอิกะฮฺลงมายังพวกเขา และให้บรรดาผู้ตายได้พูดกับพวกเขา และเราได้รวบรวมทุกสิ่งทุกอย่างมาเผชิญหน้าพวกเขา...)

* * *

และผู้รู้กลุ่มอื่นกล่าวว่า: แท้จริงที่ถูกกล่าวว่า: (พวกเขาก็จะไม่ศรัทธา) นั้น หมายถึงบรรดาผู้ประสบความหายนะ (อะฮฺลุชชะกาวะฮฺ) และที่ถูกกล่าวว่า: (นอกจากที่อัลลอฮฺทรงประสงค์) นั้น เป็นข้อยกเว้นจากคำกล่าวที่ว่า: (เพื่อพวกเขาจะศรัทธา) หมายถึงบรรดาผู้ศรัทธาและผู้ได้รับความสุขสำราญ (อะฮฺลุลอีมาน วัสซะอาดะฮฺ)

* ข้อกล่าวอ้างของผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:

13756 – ได้มีผู้รายงานแก่ฉันคือ อัลมุษันนา กล่าวว่า: ได้มีผู้รายงานแก่เราคือ อับดุลลอฮฺ บิน ศอลิห์ กล่าวว่า: ได้มีผู้รายงานแก่ฉันคือ มุอาวิยะฮฺ บิน ศอลิห์ จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับคำกล่าวของพระองค์ที่ว่า: (และแม้ว่าเราจะได้ส่งมะลาอิกะฮฺลงมายังพวกเขา และให้บรรดาผู้ตายได้พูดกับพวกเขา และเราได้รวบรวมทุกสิ่งทุกอย่างมาเผชิญหน้าพวกเขา พวกเขาก็จะไม่ศรัทธา) และพวกเขาคือบรรดาผู้ประสบความหายนะ จากนั้นพระองค์ตรัสว่า: (นอกจากที่อัลลอฮฺทรงประสงค์) และพวกเขาคือบรรดาผู้ได้รับความสุขสำราญ ผู้ที่ได้ถูกกำหนดไว้สำหรับพวกเขาในความรู้ของพระองค์ว่า พวกเขาจะเข้าสู่การศรัทธา

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: และทัศนะที่ถูกต้องที่สุดในเรื่องนี้คือทัศนะของอิบนุ อับบาส เนื่องจากอัลลอฮ์ ผู้ทรงเกียรติและทรงสูงส่ง ทรงกล่าวโดยทั่วไปด้วยพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า (ما كانوا ليؤمنوا) "พวกเขาจะไม่ศรัทธาเลย" หมายถึงกลุ่มชนที่ถูกกล่าวถึงมาก่อนแล้วในพระดำรัสที่ว่า (وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ جَاءَتْهُمْ آيَةٌ لَيُؤْمِنُنَّ بِهَا) "และพวกเขาได้สาบานต่ออัลลอฮ์อย่างสุดความสามารถของพวกเขาว่า หากมีสัญญาณหนึ่งมายังพวกเขา แน่นอนพวกเขาจะศรัทธาต่อสัญญาณนั้น"

และเป็นไปได้ว่าผู้ที่ขอสัญญาณนั้นคือพวกที่เยาะเย้ย ซึ่งอิบนุ จุเรจญ์กล่าวว่าพวกเขาถูกหมายถึงในอายะฮ์นี้ แต่ไม่มีข้อบ่งชี้ใดในตัวบทอัลกุรอานที่ชัดเจนถึงเรื่องนั้น และไม่มีรายงานใดที่สามารถใช้เป็นหลักฐานได้ว่ามันเป็นเช่นนั้น และพระดำรัสของอัลลอฮ์นั้นถูกประทานลงมาในลักษณะที่เป็นการกล่าวโดยทั่วไป ดังนั้นทัศนะที่ว่าพระดำรัสนี้หมายถึงกลุ่มผู้เคราะห์ร้ายในหมู่พวกเขาจึงเป็นทัศนะที่ถูกต้องที่สุด ตามที่เราได้อธิบายไว้

* * *

และนักอ่าน (กุรอาน) มีความเห็นต่างกันในการอ่านพระดำรัสที่ว่า (وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا) "และเราได้รวบรวมทุกสิ่งไว้ต่อหน้าพวกเขาเป็นกลุ่ม ๆ"

กลุ่มนักอ่านชาวมะดีนะฮ์อ่านว่า "قِبَلا" โดยให้กัสเราะฮ์ (เสียงอิ) กับตัว ق๊อฟ และให้ฟัตฮะฮ์ (เสียงอะ) กับตัวบาอ์ มีความหมายว่า "อย่างเห็นกับตา" (معاينة) มาจากคำพูดที่ว่า "لقيته قِبَلا" หมายถึง การพบเห็นโดยตรงและอย่างเปิดเผย

* * *

และนักอ่านส่วนใหญ่จากชาวกูฟะฮ์และบัศเราะฮ์อ่านว่า (وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا) โดยให้ฎ็อมมะฮ์ (เสียงอุ) กับตัว ق๊อฟ และตัวบาอ์

และเมื่ออ่านเช่นนั้น การตีความ (ตัอ์วีล) ของมันมีสามแง่มุม:

แง่มุมแรก: "القبل" (กุบูล) เป็นพหูพจน์ของ "قبيل" (กะบีล) เช่นเดียวกับ "الرغف" (อัร-รุฆุฟ) ซึ่งเป็นพหูพจน์ของ "رغيف" (รอฆีฟ - ก้อนขนมปัง) และ "القضب" (อัล-กุฎุบ) ซึ่งเป็นพหูพจน์ของ "قضيب" (กอฎีบ - กิ่งไม้) และ "القبل" (อัล-กุบูล) หมายถึง ผู้ค้ำประกันและผู้รับรอง (الضمناء والكفلاء) และหากนั่นคือความหมายของมัน ความหมายของประโยคก็คือ: และเราได้รวบรวมทุกสิ่งไว้ต่อหน้าพวกเขาเป็นผู้ค้ำประกัน ซึ่งพวกเขาจะรับรองให้พวกเขาว่า สิ่งที่เราสัญญาไว้กับพวกเขาเกี่ยวกับการศรัทธาต่ออัลลอฮ์หากพวกเขาศรัทธา หรือสิ่งที่เราขู่พวกเขาไว้เกี่ยวกับการปฏิเสธต่ออัลลอฮ์หากพวกเขาพินาศในสภาพปฏิเสธนั้น (จะเกิดขึ้นจริง) พวกเขาจะไม่ศรัทธาเลย นอกจากว่าอัลลอฮ์ทรงประสงค์

แง่มุมที่สอง: "القبل" (อัล-กุบูล) หมายถึง การเผชิญหน้าและการหันไปทางกัน (المقابلة والمواجهة) มาจากคำพูดที่ว่า "أتيتك قُبُلا لا دُبُرًا" "ฉันมาหาเธอจากด้านหน้า ไม่ใช่จากด้านหลัง" เมื่อมีคนมาหาเขาจากด้านหน้า

แง่มุมที่สาม: ความหมายของมันคือ: และเราได้รวบรวมทุกสิ่งไว้ต่อหน้าพวกเขาเป็นเผ่า ๆ เป็นกลุ่ม ๆ เป็นประเภท ๆ และเป็นคณะ ๆ ดังนั้น "القبل" (อัล-กุบูล) ในที่นี้จึงเป็นพหูพจน์ของ "قبيل" (กะบีล) ซึ่งเป็นพหูพจน์ของ "قبيلة" (กะบีละฮ์ - เผ่า) ดังนั้น "القبل" (อัล-กุบูล) จึงเป็นพหูพจน์ซ้อน (جمع الجمع)

* * *

และมีกลุ่มหนึ่งจากบรรดาผู้ตีความ (أهل التأويل) ได้กล่าวตามความหมายทั้งหมดนี้

* กล่าวถึงผู้ที่กล่าวว่า: ความหมายของมันคือ "อย่างเห็นกับตา" (معاينة)
13757- มุษันนาได้รายงานแก่ฉันว่า เขากล่าวว่า อับดุลลอฮ์ บิน ศอลิห์ได้รายงานแก่เรา กล่าวว่า มุอาวิยะฮ์ บิน ศอลิห์ได้รายงานแก่ฉัน จาก อะลี บิน อะบี ฏอลหะฮ์ จาก อิบนุ อับบาส เกี่ยวกับ (وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا) กล่าวว่า: อย่างเห็นกับตา
13758- บิชร์ได้รายงานแก่เรา กล่าวว่า ยะซีดได้รายงานแก่เรา กล่าวว่า สะอีดได้รายงานแก่เรา จาก กะอ์ดะฮ์ เกี่ยวกับ (وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا) หมายถึง จนกระทั่งพวกเขาได้เห็นสิ่งนั้นอย่างเห็นกับตา (ما كانوا ليؤمنوا إلا أن يشاء الله) "พวกเขาจะไม่ศรัทธาเลย นอกจากว่าอัลลอฮ์ทรงประสงค์"

* กล่าวถึงผู้ที่กล่าวว่า: ความหมายของมันคือ "เป็นเผ่า ๆ เป็นกลุ่ม ๆ เป็นประเภท ๆ"
(หมายเหตุ: ข้อความต้นฉบับส่วนนี้จบลงโดยไม่ยกตัวอย่างรายงานเพิ่มเติม)

13759- อัลมุษันนาได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า อิสฮากได้เล่าถึงเราว่า เขากล่าวว่า อับดุลลอฮ์ บิน ยะซีดได้เล่าถึงเราว่า: ผู้ที่อ่านว่า "กุบูลา" (قُبُلا) นั้น ความหมายคือ กลุ่มแล้วกลุ่มเล่า
13760- อัลกอซิมได้เล่าถึงเราว่า เขากล่าวว่า อัลฮุซัยน์ได้เล่าถึงเราว่า เขากล่าวว่า ฮัจญาจได้เล่าถึงฉัน จากอิบนุ จุรัยจ์ เขากล่าวว่า มุญาฮิดกล่าวว่า "กุบูลา" (قُبُلا) หมายถึง เป็นกลุ่มๆ กลุ่มแล้วกลุ่มเล่า
13761- อัลมุษันนาได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า อิสฮากได้เล่าถึงเราว่า เขากล่าวว่า อะห์มัด บิน ยูนุสได้เล่าถึงเราจากอบี คัยษะมะฮ์ เขากล่าวว่า อะบาน บิน ตะฆลิบได้เล่าถึงเราว่า เขากล่าวว่า ฏอลฮะฮ์ได้เล่าถึงฉันว่า มุญาฮิดได้อ่านในซูเราะฮ์อัลอันอามว่า "กุลลุ ชัยอิน กุบูลา" (كُلُّ شَيْءٍ قُبُلا) เขากล่าวว่า หมายถึง เผ่าต่างๆ เผ่าหนึ่งแล้วอีกเผ่าหนึ่ง แล้วอีกเผ่าหนึ่ง

* * *
** บันทึกคำกล่าวของผู้ที่กล่าวว่า ความหมายคือ การเผชิญหน้า (มุกอบะละฮ์) **
13762- มุฮัมมัด บิน ซะอัดได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า บิดาของฉันได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า ลุงของฉันได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า บิดาของฉันได้เล่าถึงฉัน จากบิดาของท่าน จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "และหากเราประทานมลาอิกะฮ์ลงมายังพวกเขา และให้บรรดาผู้ตายพูดกับพวกเขา และเราได้รวบรวมทุกสิ่งทุกอย่างมายังพวกเขาโดยเผชิญหน้า" (وَلَوْ أَنَّا نَزَّلْنَا إِلَيْهِمُ الْمَلائِكَةَ وَكَلَّمَهُمُ الْمَوْتَى وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلا) ท่านกล่าวว่า: หากสิ่งทั้งหมดนั้นได้เผชิญหน้าพวกเขา พวกเขาก็จะไม่ศรัทธา นอกจากว่าอัลลอฮ์ทรงประสงค์
13763- ยูนุสได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า อิบนุ วะฮ์บได้แจ้งแก่เราว่า เขากล่าวว่า อิบนุ ซัยด์กล่าวเกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "และเราได้รวบรวมทุกสิ่งทุกอย่างมายังพวกเขาโดยเผชิญหน้า" (وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلا) เขากล่าวว่า: ทุกสิ่งถูกรวบรวมมายังพวกเขาพร้อมกัน แล้วพวกนั้นก็เผชิญหน้าและหันเข้าหาพวกเขา
13764- อัลมุษันนาได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า อิสฮากได้เล่าถึงเราว่า เขากล่าวว่า อับดุลลอฮ์ บิน ยะซีดกล่าวว่า: อีซา (ในสำเนียงการอ่าน) ได้อ่านว่า "กุบูลา" (قُبُلا) และความหมายคือ อย่างเห็นๆ

* * *
อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: และการอ่านที่สมควรที่สุดในเรื่องนั้นด้วยความถูกต้องตามทัศนะของเราคือ การอ่านของผู้อ่านว่า "วะฮัชัรนาอะลัยฮิม กุลละ ชัยอิน กุบูลา" (وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلا) โดยให้ฎอม (ออกเสียงหนัก) ที่ "กอฟ" และ "บาอ์" เนื่องจากสิ่งที่เราได้กล่าวไว้เกี่ยวกับความเป็นไปได้ของความหมายต่างๆ ที่เราได้อธิบายไว้ และเนื่องจากความหมายของ "กิบัล" (ทิศทาง) นั้นรวมอยู่ในการอ่านนี้ด้วย ในขณะที่ความหมายของ "กิบัล" ไม่ได้รวมอยู่ในการอ่าน "กิบัล" (قِبَلا)

* * *
ส่วนพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "และเราได้รวบรวมมายังพวกเขา" (وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ) นั้น แท้จริงความหมายคือ และเราได้รวมรวมมายังพวกเขา และเราได้ขับเคลื่อนมายังพวกเขา (2)

-------------------------
เชิงอรรถ:
(1) ดู มะอานิลกุรอาน ของอัลฟัรเราะอ์ เล่ม 1 หน้า 350, 351
(2) ดูคำอธิบาย "ฮัชร์" (การรวบรวม) ในส่วนที่ผ่านมา เล่ม 11 หน้า 457 หมายเหตุ: 5 และเอกสารอ้างอิงที่นั่น

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า : "และในทำนองนั้น เราได้ทำให้สำหรับทุกนะบีมีศัตรูเป็นชัยฏอนจากมนุษย์และญิน โดยบางส่วนของพวกเขาจะวะฮียูแก่บางส่วนด้วยคำพูดที่ประดับประดาเพื่อหลอกลวง"

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า : พระผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงได้รับการรำลึกถึง ตรัสแก่ท่านนะบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม โดยทรงปลอบประโลมท่านด้วยเรื่องนี้ จากสิ่งที่ท่านประสบจากบรรดาผู้ปฏิเสธในหมู่ชนของท่านในทางของอัลลอฮ์ และทรงส่งเสริมท่านให้มีความอดทนต่อสิ่งที่ประสบในเรื่องนั้น : "และในทำนองนั้น เราได้ทำให้สำหรับทุกนะบีมีศัตรู" หมายความว่า : และเช่นเดียวกับที่เราได้ทดสอบเจ้า โอ้มุฮัมมัด โดยเราได้ทำให้สำหรับเจ้ามีศัตรูจากบรรดาผู้ตั้งภาคีในหมู่ชนของเจ้า ซึ่งเป็นชัยฏอน โดยบางส่วนของพวกเขาจะวะฮียูแก่บางส่วนด้วยคำพูดที่ประดับประดา เพื่อที่พวกเขาจะได้หันเหพวกเขา (ผู้คน) ด้วยการโต้แย้งของพวกเขาที่มีต่อเจ้า ด้วยเรื่องนั้น ให้ออกจากการปฏิบัติตามเจ้า และการศรัทธาต่อเจ้า และต่อสิ่งที่เจ้านำมายังพวกเขาจากพระเจ้าของเจ้า เช่นเดียวกันนี้เราได้ทดสอบบรรดานะบีและรอซูลก่อนหน้าเจ้า โดยเราได้ทำให้สำหรับพวกเขามีศัตรูจากหมู่ชนของพวกเขา ผู้ซึ่งจะก่อความเดือดร้อนแก่พวกเขาด้วยการโต้แย้งและการขัดแย้ง

หมายความว่า : สิ่งนี้ที่เราได้ทดสอบเจ้า ด้วยมันนั้น เราไม่ได้ทำให้เจ้าเป็นพิเศษแต่เพียงผู้เดียวในหมู่พวกเขา แต่เราได้ทำให้มันเป็นเรื่องทั่วไปสำหรับพวกเขาพร้อมกับเจ้า เพื่อที่เราจะได้ทดสอบพวกเขาและตรวจสอบพวกเขา ในขณะที่เรามีอำนาจที่จะห้ามผู้ที่ก่อความเดือดร้อนแก่พวกเขาไม่ให้ก่อความเดือดร้อนแก่พวกเขา แต่เรามิได้ทำเช่นนั้น นอกจากเพื่อที่เราจะได้รู้จักผู้มีความมุ่งมั่นแน่วแน่าในหมู่พวกเขาจากผู้ที่ไม่ใช่เช่นนั้น

หมายความว่า : ดังนั้นเจ้าจงอดทน ดังเช่นที่บรรดาผู้มีความมุ่งมั่นแน่วแน่าจากบรรดารอซูลได้อดทน

* * *

ส่วน "ชัยฏอนจากมนุษย์และญิน" นั้น พวกเขาคือผู้ที่ดื้อดึงจากพวกเขา และเราได้อธิบายการกระทำที่ชื่อนี้ถูกสร้างขึ้นจากมันมาแล้ว ด้วยสิ่งที่ทำให้ไม่จำเป็นต้องกล่าวซ้ำอีก

* * *

และการอ่าน "อัดดุว์" (ศัตรู) และ "อัชชะยาฏีน" (บรรดาชัยฏอน) ในรูปอิรอบ (การลงสระ) ด้วยกริยา "ญะอัลนา" (เราได้ทำให้)

* * *

ส่วนพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "โดยบางส่วนของพวกเขาจะวะฮียูแก่บางส่วนด้วยคำพูดที่ประดับประดาเพื่อหลอกลวง" นั้น หมายความว่า ผู้ที่สื่อสารจากพวกเขาจะส่งถ้อยคำ ซึ่งเขาได้ประดับประดาและทำให้มันสวยงามด้วยความเท็จ ไปยังสหายของเขา เพื่อที่ผู้ที่ได้ยินมันจะได้ถูกหลอกลวงด้วยมัน แล้วเขาก็จะหลงผิดจากทางของอัลลอฮ์

* * *

จากนั้น บรรดาผู้รู้ด้านตัฟซีรมีความเห็นต่างกันในความหมายของพระดำรัสที่ว่า "ชัยฏอนจากมนุษย์และญิน"

บางส่วนกล่าวว่า : ความหมายคือ ชัยฏอนจากมนุษย์ที่อยู่กับมนุษย์ และชัยฏอนจากญินที่อยู่กับญิน และสำหรับมนุษย์นั้นไม่มีชัยฏอน (ที่เป็นมนุษย์)

* กล่าวถึงผู้ที่กล่าวเช่นนั้น :

13765 – ได้รายงานแก่ฉัน มุฮัมมัด บิน อัลฮุซัยน์ กล่าวว่า : ได้รายงานแก่เรา อะห์มัด บิน อัลมุเฎาะฎ็อล กล่าวว่า : ได้รายงานแก่เรา อัสบาฏ จากอัส-ซุดดีย์ : "และในทำนองนั้น เราได้ทำให้สำหรับทุกนะบีมีศัตรูเป็นชัยฏอนจากมนุษย์และญิน โดยบางส่วนของพวกเขาจะวะฮียูแก่บางส่วนด้วยคำพูดที่ประดับประดาเพื่อหลอกลวง และหากพระเจ้าของเจ้าทรงประสงค์ พวกเขาก็ไม่กระทำมัน" ส่วน "ชัยฏอนจากมนุษย์" นั้น คือชัยฏอนที่ทำให้มนุษย์หลงผิด และ "ชัยฏอนจากญิน" นั้น คือผู้ที่ทำให้ญินหลงผิด พวกเขาจะพบกัน แล้วแต่ละคนจากทั้งสองจะกล่าวว่า "แท้จริงฉันได้ทำให้สหายของฉันหลงผิดด้วยสิ่งนี้และสิ่งนี้ และท่านได้ทำให้สหายของท่านหลงผิดด้วยสิ่งนี้และสิ่งนี้" แล้วบางส่วนของพวกเขาก็จะบอกบางส่วน

13766 – ได้รายงานแก่เรา อิบนุ วะกีอ์ กล่าวว่า : ได้รายงานแก่เรา อบู นุอัยม์ จากชะรีก จากสะอีด บิน มัสรูก จากอิกริมะห์ : "ชัยฏอนจากมนุษย์และญิน" เขากล่าวว่า : ในมนุษย์นั้นไม่มีชัยฏอน แต่ทว่าชัยฏอนจากญินจะวะฮียูแก่ชัยฏอนจากมนุษย์ และชัยฏอนจากมนุษย์จะวะฮียูแก่ชัยฏอนจากญิน

(6) 13767- อัลฮาริษได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า อับดุลอะซีซได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า อิสรออีลได้เล่าถึงเรา จากอัสซุดดีย์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ (อัลลอฮ์) ที่ว่า: "โดยบางส่วนของพวกเขาจะวะฮีย์แก่บางส่วนด้วยคำพูดที่ตบแต่งเพื่อหลอกลวง" เขากล่าวว่า: สำหรับมนุษย์มีชัยฏอน และสำหรับญินมีชัยฏอน ดังนั้นชัยฏอนของมนุษย์จึงพบกับชัยฏอนของญิน แล้วบางส่วนของพวกเขาก็วะฮีย์แก่บางส่วนด้วยคำพูดที่ตบแต่งเพื่อหลอกลวง

* * *

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: อิกฺริมะฮ์และอัสซุดดีย์ได้ให้การตีความในเรื่องนี้ตามที่ฉันได้รายงานมาจากท่านทั้งสอง โดยถือว่าศัตรูของบรรดานะบีที่อัลลอฮ์ทรงกล่าวไว้ในพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และในทำนองนั้น เราได้ทำให้สำหรับทุกนะบีมีศัตรู" นั้นคือลูกหลานของอิบลีส มิใช่ลูกหลานของอาดัม และมิใช่ญิน และถือว่าบุคคลที่ถูกบรรยายว่าบางส่วนของพวกเขาวะฮีย์แก่บางส่วนด้วยคำพูดที่ตบแต่งเพื่อหลอกลวงนั้นคือลูกหลานของอิบลีส และถือว่าผู้ที่อยู่กับลูกหลานอาดัมจากลูกหลานของอิบลีสนั้นจะวะฮีย์แก่ผู้ที่อยู่กับญินจากลูกหลานของเขา ด้วยคำพูดที่ตบแต่งเพื่อหลอกลวง

แต่การตีความเช่นนี้ไม่มีเหตุผลที่เข้าใจได้ เพราะอัลลอฮ์ทรงทำให้อิบลีสและลูกหลานของเขาเป็นศัตรูของลูกหลานอาดัม ดังนั้นลูกหลานของเขาทุกคนย่อมเป็นศัตรูของลูกหลานของเขาทุกคน และอัลลอฮ์ทรงระบุเฉพาะในอายะฮ์นี้ถึงข่าวเกี่ยวกับบรรดานะบีว่า พระองค์ทรงทำให้มีสำหรับพวกเขาจากบรรดาชัยฏอนซึ่งเป็นศัตรู หากสิ่งที่หมายถึงคือบรรดาชัยฏอนที่อัสซุดดีย์กล่าวถึง ซึ่งคือลูกหลานของอิบลีสแล้วไซร้ ก็ย่อมไม่มีความหมายเฉพาะสำหรับบรรดานะบีในการแจ้งข่าวเกี่ยวกับพวกเขาว่าพระองค์ทรงทำให้มีสำหรับพวกเขาซึ่งบรรดาชัยฏอนที่เป็นศัตรู และพระองค์ทรงทำให้สิ่งนั้นมีขึ้นแม้กระทั่งสำหรับศัตรูที่ร้ายกาจที่สุดของพระองค์ เช่นเดียวกับที่พระองค์ทรงทำให้มีสำหรับพวกเขา แต่ทว่าสิ่งนั้นเป็นดังที่เราได้กล่าวไว้แล้ว ว่าสิ่งที่หมายถึงคือพระองค์ทรงทำให้มนุษย์และญินที่ดื้อดึงเป็นศัตรูสำหรับทุกนะบี โดยบางส่วนของพวกเขาจะวะฮีย์แก่บางส่วนด้วยถ้อยคำที่พวกเขาจะใช้ทำร้ายเขา

* * *

และมีรายงานจากท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ซึ่งสอดคล้องกับสิ่งที่เราได้กล่าวไว้ในเรื่องนี้

13768- อัลมุษันนาได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า อัลฮัจญาจ บิน อัลมินฮาลได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า ฮัมมาดได้เล่าถึงเรา จากฮุมัยด์ บิน ฮิลาล เขากล่าวว่า: ชายคนหนึ่งจากชาวดามัสกัสได้เล่าถึงฉัน จากเอาฟ์ บิน มาลิก จากอบูซัร ว่า: ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้กล่าวว่า: โอ้ อบูซัร เธอได้ขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์จากความชั่วของชัยฏอนจากมนุษย์และญินแล้วหรือ? เขากล่าวว่า: ฉันกล่าวว่า โอ้ ท่านรอซูลุลลอฮ์ มีชัยฏอนจากมนุษย์ด้วยหรือ? ท่านกล่าวว่า: ใช่!

(7) 13769- อัลมุษันนาได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า อบูศอลิห์ได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า มุอาวิยะฮ์ บิน ศอลิห์ได้เล่าถึงฉัน จากอะลี บิน อบี ฏอลฮะฮ์ จากอบูอับดิลลาฮ์ มุฮัมมัด บิน อัยยูบ และเชคท่านอื่นๆ จากอิบนุ อาอิด จากอบูซัร ว่า: เขากล่าวว่า: ฉันได้มาหาท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ในมัจลิสหนึ่งซึ่งท่านได้นั่งอยู่นาน ท่านกล่าวว่า: โอ้ อบูซัร เธอได้ละหมาดแล้วหรือ? เขากล่าวว่า: ฉันกล่าวว่า ยังไม่ได้ โอ้ ท่านรอซูลุลลอฮ์ ท่านกล่าวว่า: จงลุกขึ้นแล้วละหมาดสองรอกะอัต

ท่าน (นบี) กล่าวว่า: แล้วฉันได้มาหาท่านและนั่งข้างท่าน ท่านจึงกล่าวว่า: โอ้ อบูซัร เธอได้ขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์จากความชั่วของชัยฏอนแห่งมนุษย์และญินแล้วหรือ? อบูซัรกล่าวว่า: ฉันทูลถามว่า โอ้ท่านรอซูลุลลอฮ์ มีชัยฏอนในหมู่มนุษย์ด้วยหรือ? ท่านตอบว่า: ใช่ และพวกเขาชั่วยิ่งกว่าชัยฏอนแห่งญินเสียอีก! (8)

13770- มุฮัมมัด บิน อับดุลอะอฺลาได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: มุฮัมมัด บิน เษารฺได้เล่าถึงเรา จาก มะอฺมัร จาก กะตาดะฮ์ โดยกล่าวว่า: ได้มีเรื่องราวถึงฉันว่า อบูซัรได้ลุกขึ้นละหมาดในวันหนึ่ง แล้วนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้กล่าวแก่เขาว่า: จงขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์เถิด โอ้ อบูซัร จากชัยฏอนแห่งมนุษย์และญิน เขาจึงกล่าวว่า: โอ้ท่านรอซูลุลลอฮ์ มีชัยฏอนในหมู่มนุษย์ด้วยหรือ? ท่านตอบว่า: ใช่! (9)

* * *

และมีกลุ่มอื่นได้กล่าวในเรื่องนั้นคล้ายกับที่เราได้กล่าวไว้แล้ว นั่นคือ นี่เป็นการแจ้งข่าวจากอัลลอฮ์ว่าชัยฏอนแห่งมนุษย์และญินนั้น บางส่วนของพวกเขาจะวะฮี (ยุยง/กระซิบ) ให้แก่บางส่วน

* กล่าวถึงผู้ที่ได้กล่าวเช่นนั้น:

13771- อัลหะซัน บิน ยะห์ยาได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: อับดุรเราะซซากได้แจ้งแก่เรา โดยกล่าวว่า: มะอฺมัรได้แจ้งแก่เรา จาก กะตาดะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: (ชัยฏอนแห่งมนุษย์และญิน) เขากล่าวว่า: จากหมู่ญินก็มีชัยฏอน และจากหมู่มนุษย์ก็มีชัยฏอน บางส่วนของพวกเขาจะวะฮีให้แก่บางส่วน — กะตาดะฮ์กล่าวว่า: ได้มีเรื่องราวถึงฉันว่า อบูซัรได้ละหมาดในวันหนึ่ง แล้วนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้กล่าวแก่เขาว่า: จงขอความคุ้มครองเถิด โอ้ อบูซัร จากชัยฏอนแห่งมนุษย์และญิน เขาจากกล่าวว่า: โอ้ท่านนะบีของอัลลอฮ์ มีชัยฏอนในหมู่มนุษย์ด้วยหรือ? แล้วนะบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ก็กล่าวว่า: ใช่!

13772- บิชร์ได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ยะซีดได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ซะอีดได้เล่าถึงเรา จาก กะตาดะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: (และในทำนองนั้น เราได้ทำให้สำหรับนะบีทุกท่านมีศัตรูเป็นชัยฏอนแห่งมนุษย์และญิน) — อายะฮ์นี้ — มีเรื่องเล่าถึงเราว่า อบูซัรได้ลุกขึ้นละหมาดในวันหนึ่ง แล้วนะบีของอัลลอฮ์ได้กล่าวแก่เขาว่า: จงขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์จากชัยฏอนแห่งญินและมนุษย์ เขาจึงกล่าวว่า: โอ้ท่านนะบีของอัลลอฮ์ มีชัยฏอนในหมู่มนุษย์เช่นเดียวกับชัยฏอนแห่งญินด้วยหรือ? ท่านกล่าวว่า: "ใช่ หรือว่าฉันโกหกท่านหรือ?" (10)

13773- อัลกอซิมได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: อัลหุซัยน์ได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ฮัจญาจญ์ได้เล่าถึงฉัน จาก อิบนุ จุร็อยจ์ โดยกล่าวว่า: มุญาฮิดกล่าวว่า: (และในทำนองนั้น เราได้ทำให้สำหรับนะบีทุกท่านมีศัตรูเป็นชัยฏอนแห่งมนุษย์และญิน) แล้วเขากล่าวว่า: ผู้ปฏิเสธศรัทธาจากหมู่ญินคือชัยฏอน พวกเขาวะฮีให้แก่ชัยฏอนแห่งมนุษย์ ซึ่งคือผู้ปฏิเสธศรัทธาจากหมู่มนุษย์ โดยการตกแต่งคำพูดเพื่อหลอกลวง

* * *

ส่วนพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: (โดยการตกแต่งคำพูดเพื่อหลอกลวง) นั้น หมายถึงการประดับประดา (คำพูด) ด้วยความเท็จ ดังที่ได้อธิบายไว้ก่อนแล้ว มีการใช้คำว่า "เขาตกแต่งคำพูดและการเป็นพยานของเขา" เมื่อเขาทำให้สิ่งนั้นดูดีขึ้นด้วยความเท็จและประดับประดามัน ดังเช่น:

13774- สุฟยาน บิน วะกีอ์ได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: อบู นุอัยม์ได้เล่าถึงเรา จาก ชะรีก จาก ซะอีด บิน มัสรูก จาก อิกฺริมะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: (โดยการตกแต่งคำพูดเพื่อหลอกลวง) เขากล่าวว่า: การทำให้ความเท็จดูสวยงามด้วยลิ้น (คำพูด)

13775- มุฮัมมัด บิน อัลหุซัยน์ได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: อะหฺมัด บิน อัลมุเฎาะฎ็อลได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: อัสบาฏได้เล่าถึงเรา จาก อัสซุดดีย์: ส่วน "อัซซุคฺรุฟ" นั้น พวกเขาตกแต่งมัน คือทำให้มันสวยงาม

13776- มุฮัมมัด บิน อัมร์ได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: อบู อาศิมได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: อีซาได้เล่าถึงเรา จาก อิบนุ อบี นุญัยฮ์ จาก มุญาฮิด เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: (โดยการตกแต่งคำพูดเพื่อหลอกลวง) เขากล่าวว่า: การทำให้ความเท็จดูสวยงามด้วยลิ้น (คำพูด)

13777- มุซันนาได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า อบู ฮุซัยฟะฮ์ได้เล่าถึงพวกเราว่า เขากล่าวว่า ชิบล์ได้เล่าถึงพวกเราจากอิบนุ อบี นะญีฮ์ จากมุญาฮิด เช่นเดียวกัน
13778- มุฮัมมัด บิน ซะอัดได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า บิดาของฉันได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า ลุงของฉันได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า บิดาของฉันได้เล่าถึงฉันจากบิดาของท่าน จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ (زخرف القول غرورًا) กล่าวว่า: บางส่วนของพวกเขาได้ตกแต่งคำพูดแก่บางส่วน เพื่อว่าพวกเขาจะได้ปฏิบัติตามพวกเขาในการทดสอบของพวกเขา
13779- ยูนุสได้เล่าถึงฉันว่า เขากล่าวว่า อิบนุ วะฮ์บ์ได้แจ้งแก่พวกเราว่า เขากล่าวว่า อิบนุ ซัยด์กล่าวเกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ (زخرف القول غرورًا) กล่าวว่า: "อัซซุคฮ์รุฟ" หมายถึงสิ่งที่ถูกประดับประดา โดยที่การหลอกลวงนี้ได้ถูกประดับประดาแก่พวกเขา เช่นเดียวกับที่อิบลีสได้ประดับประดาแก่อาดัมในสิ่งที่เขานำมาให้เขา และเขาได้สาบานต่อเขาว่า แท้จริงเขานั้นเป็นผู้แนะนำอย่างจริงใจแก่เขา และท่านได้อ่าน (وَقَيَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَاءَ فَزَيَّنُوا لَهُمْ) [ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต: 25] กล่าวว่า: นั่นคืออัซซุคฮ์รุฟ

ส่วน "อัลเฆาะรูร" นั้น คือสิ่งที่หลอกลวงมนุษย์ ทำให้เขาหลงผิด หันเหเขาจากความถูกต้องไปสู่ความผิดพลาด และจากความจริงไปสู่ความเท็จ (11) และมันเป็นมาศดัร (รากศัพท์กริยา) จากการกล่าวของผู้กล่าวว่า "ฉันได้หลอกลวงบุคคลนั้นด้วยสิ่งนั้นสิ่งนี้ ฉันจึงหลอกลวงเขาด้วยการหลอกลวง (เฆาะรูรัน) และด้วยการหลอกลวง (เฆัรรัน)" เช่นเดียวกับที่:
13780- มุฮัมมัด บิน อัลฮุซัยน์ได้เล่าถึงพวกเราว่า เขากล่าวว่า อะห์มัด บิน อัลมุเฎาะฎ็อลได้เล่าถึงพวกเราว่า เขากล่าวว่า อัสบาฏได้เล่าถึงพวกเราจากอัสซุดดีย์ ( غرورًا ) กล่าวว่า: พวกเขาหลอกลวงมนุษย์และญินด้วยมัน

**คำอธิบายพระดำรัสของอัลลอฮ์ تعالى ที่ว่า: وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ (112)**

อบูญะอ์ฟัรกล่าวว่า: พระผู้ทรงเกียรติ تعالى ตรัสว่า: และหากพระเจ้าของเจ้าทรงประสงค์ โอ้มุฮัมมัด ที่บรรดาศัตรูของบรรดานะบีของข้าจากชัยฏอนของมนุษย์และญินจะศรัทธา โดยที่อุบายของพวกเขาจะไม่ประสบกับพวกเขา และพวกเขาจะปลอดภัยจากภัยอันตรายและการรบกวนของพวกเขา แน่นอนข้าจะทรงกระทำเช่นนั้น แต่ข้ามิได้ทรงประสงค์เช่นนั้น เพื่อที่ข้าจะได้ทดสอบบางส่วนของพวกเขาด้วยอีกบางส่วน ดังนั้นแต่ละกลุ่มจากพวกเขาจะสมควรได้รับสิ่งที่ได้ถูกบันทึกไว้ล่วงหน้าแก่เขาในบันทึกก่อนหน้า
(فذرهم) กล่าวว่า: ดังนั้นเจ้าจงปล่อยพวกเขา (12) หมายถึงบรรดาชัยฏอนที่โต้แย้งเจ้าด้วยความเท็จจากหมู่มุชริกีนของกลุ่มชนของเจ้า และโต้เถียงเจ้าด้วยสิ่งที่บรรดามิตรสหายของพวกเขาจากชัยฏอนของมนุษย์และญินได้ดลใจแก่พวกเขา
(وما يفترون) หมายถึง: และสิ่งที่พวกเขาประดิษฐ์ขึ้นจากคำเท็จและความเท็จ (13)
พระองค์ตรัสแก่ท่าน ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ว่า: จงอดทนต่อพวกเขา แท้จริงข้านั้นอยู่เบื้องหลังการลงโทษพวกเขา ในการที่พวกเขาประดิษฐ์ความเท็จต่ออัลลอฮ์ และการที่พวกเขาประดิษฐ์ความเท็จและความเท็จต่อพระองค์

และ (อั๊วฟ บิน มาลิก บิน นัฎละฮ์ อัล-ญุชมี) เป็นผู้ที่น่าเชื่อถือ ได้ผ่านมาแล้วในหมายเลข: 6172, 12825, 12826 ไม่ได้ระบุว่าเขาได้ยินจากอบีซัร และในข่าวนี้มีผู้ที่ไม่ทราบชื่อ อบน กะษีร ได้กล่าวถึงในตัฟซีรของเขา 3: 380(8)
อัษัร: 13769 - ในสายรายงานของข่าวนี้มีข้อผิดพลาดร้ายแรง เกิดความคลุมเครือจากความเผลอเรอและความรีบร้อนของผู้คัดลอก เพราะเขาเขียนว่า (ได้รายงานแก่ฉัน มุอาวิยะฮ์ บิน ศอลิห์ จาก อะลี บิน อบี ฏอลหะฮ์ จาก อบี จาก อิบนุ อับบาส อบี อับดิลลาฮ์ มุฮัมมัด บิน อัยยูบ) แล้วขีดฆ่า (อิบนุ อับบาส) แต่เขาทิ้ง (จาก อะลี บิน อบี ฏอลหะฮ์) ไว้ ซึ่งนี่เป็นข้อผิดพลาดอย่างไม่ต้องสงสัย ดังที่ท่านจะได้เห็นต่อไป และสาเหตุของเรื่องนี้คือสายรายงานที่มีชื่อเสียงของอบี ญะอ์ฟัร ซึ่งคือ: (ได้รายงานแก่ฉัน อัล-มุษันนา กล่าวว่า ได้รายงานแก่เรา อับดุลลาฮ์ ศอลิห์ จาก มุอาวิยะฮ์ บิน ศอลิห์ จาก อะลี บิน อบี ฏอลหะฮ์ จาก อิบนุ อับบาส) และนี่คือสายรายงานที่แพร่หลายในตัฟซีร สุดท้ายหมายเลข: 13756 ดังนั้นเขาจึงเขียนสายรายงานที่มีชื่อเสียงนั้น แล้วกลับมาขีดฆ่า (อิบนุ อับบาส) และสิ่งที่ถูกต้องคือควรขีดฆ่า (อะลี บิน อบี ฏอลหะฮ์) ด้วย เพราะสายรายงานนี้แตกต่างจากสายแรกโดยสิ้นเชิง ด้วยเหตุนี้จึงได้ลบ (จาก อะลี บิน อบี ฏอลหะฮ์) ทั้งๆ ที่มีอยู่ในต้นฉบับลายมือและฉบับพิมพ์ แต่ อบน กะษีร ได้กล่าวถึงในตัฟซีรอย่างถูกต้อง 3: 379 ตามที่ได้บันทึกไว้
และ (อบี อับดิลลาฮ์ มุฮัมมัด บิน อัยยูบ) ดูเหมือนจะเป็นข้อผิดพลาดของผู้คัดลอกเช่นกัน และที่ถูกต้องคือ (อบี อับดิลมาลิก มุฮัมมัด บิน อัยยูบ) ดังที่ท่านจะได้เห็น
(มุฮัมมัด บิน อัยยูบ อัล-อัซดี) (อบี อับดิลมาลิก) อัล-บุคอรีย์กล่าวในอัล-กะบีร 1/1/29, 30 (มุฮัมมัด บิน อัยยูบ อบี อับดิลมาลิก อัล-อัซดี จาก อิบนุ อาอิด จาก อบี ซัร จากท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม กล่าวว่า: อาดัมเป็นนะบีที่ได้รับการพูดด้วย กล่าวแก่เรา: อับดุลลาฮ์ บิน ศอลิห์ จาก มุอาวิยะฮ์ บิน ศอลิห์ จาก มุฮัมมัด บิน อัยยูบ ฮะดีษของเขาในหมู่อัช-ชามียูน ได้ยินจากเขาคือ มุอาวิยะฮ์ บิน ศอลิห์) และในชีวประวัติของ อิบนุ อบี ฮาติม 3/2/196, 197 ได้กล่าวเช่นเดียวกัน
และ (อิบนุ อาอิด) คือ (อับดุรเราะฮ์มาน บิน อาอิด อัษ-ษุมาลี) และมีผู้กล่าวว่า: อัล-อัซดี อัล-กินดี และมีผู้กล่าวว่า: อัล-ยะฮ์ศุบี และผู้รายงานทั้งสี่ได้รายงานจากเขา มีชีวประวัติในอัต-ตัฮ์ซีบ และใน อิบนุ อบี ฮาติม 2/2/270 และอิบนุ อาอิดเป็นผู้มีความรู้ แสวงหาความรู้จากเศาะหาบะฮ์ของท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม และจากเศาะหาบะฮ์ของเศาะหาบะฮ์ ได้รายงานจากอุมัรและอะลีแบบมุรซัล และในอัต-ตัฮ์ซีบระบุว่าเขาได้รายงานจากทั้งสองและจากอบี ซัร และจากเศาะหาบะฮ์ท่านอื่นๆ และไม่ได้ระบุว่า (มุรซัล)
อบน กะษีร ได้กล่าวถึงอัษัรนี้และอัษัรถัดไปในตัฟซีรของเขา 3: 379 แล้วกล่าวว่า: (และนี่ก็มีการขาดตอนด้วย) และจากการพิจารณาตัฟซีรของเขาเกี่ยวกับสายรายงานของมัน แสดงว่ามันไม่ได้ขาดตอน

จากนั้นท่าน (อิบนุ กะษีร) กล่าวว่า: ((และได้รายงานอย่างต่อเนื่อง ดังที่อิมามอะหมัดกล่าวไว้: ได้เล่าถึงเรา วะกีอ์, ได้เล่าถึงเรา อัลมัสอูดี, ได้แจ้งแก่ฉัน อบู อุมัร อัดดิมาษกี, จาก อุบัยด์ บิน อัลคัชคาช, จาก อบู ซัรร์ กล่าวว่า: ...)) และท่านได้กล่าวถึงหะดีษ ซึ่งมีเนื้อหาทั้งหมดอยู่ในมุสนัดอะหมัด เล่ม 5 หน้า 178, 179
จากนั้นอิบนุ กะษีรได้กล่าวถึงสายรายงานอื่นๆ ของหะดีษนี้ แล้วกล่าวว่า: ((เหล่านี้คือสายรายงานต่างๆ สำหรับหะดีษนี้ และเมื่อนำมารวมกันก็บ่งบอกถึงความแข็งแรงและความถูกต้องของหะดีษนี้ และอัลลอฮฺทรงรู้ดียิ่ง))

(9) อัษัร: 13770 - นี่เป็นอัษัรที่ขาดสายรายงาน (มุนกอฏิอ์) โปรดดูคำอธิบายต่อข่าวก่อนหน้านี้ และสิ่งที่อิบนุ กะษีรได้กล่าวไว้

(10) คำกล่าวของท่าน: ((หรือว่าฉันได้โกหกต่อพระองค์)) นี่เป็นการแสดงความไม่พอใจของรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ต่อคำถามของอบู ซัรร์ เพราะตัวบทของอัลกุรอานนั้นบ่งบอกชัดเจนอยู่แล้ว และรอซูลุลลอฮฺนั้นคือผู้สัตย์จริง ผู้ได้รับการยืนยันความสัตย์จริง ผู้เผยแพร่สัจธรรมจากพระเจ้าของพระองค์ ซึ่งไม่มีเรื่องโกหกใดๆ อยู่ในนั้น

(11) โปรดดูคำอธิบายของ ((อัล-ฆุรูร)) (การหลอกลวง) ที่ได้ผ่านมาแล้วใน 7: 453 / 9: 224

(12) โปรดดูคำอธิบายของ ((ซัรร์)) (ลูกหลาน) ที่ได้ผ่านมาแล้วในหน้า: 46, หมายเหตุประกอบ: 1 และบรรดาแหล่งอ้างอิงที่นั่น

(13) โปรดดูคำอธิบายของ ((อัล-อิฟติรออ์)) (การกุเรื่องเท็จ) ที่ได้ผ่านมาแล้วใน: 11: 533, หมายเหตุประกอบ: 1 และบรรดาแหล่งอ้างอิงที่นั่น

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และเพื่อให้หัวใจของผู้ที่ไม่ศรัทธาต่อปรโลกโน้มเอียงไปสู่มัน และเพื่อพวกเขาจะได้พอใจมัน"

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่งผู้ทรงได้รับการกล่าวขานตรัสว่า: "และในทำนองนั้น เราได้ทำให้สำหรับทุกนบีมีศัตรู ซึ่งเป็นชัยฏอนจากมนุษย์และญิน โดยที่บางส่วนของพวกเขาจะวะฮีแก่บางส่วนด้วยคำพูดที่ประดับประดาเพื่อหลอกลวง" (และเพื่อให้หัวใจโน้มเอียงไปสู่มัน) พระผู้ทรงสูงส่งผู้ทรงได้รับการสรรเสริญตรัสว่า: บางส่วนของชัยฏอนเหล่านี้จะวะฮีแก่บางส่วนด้วยคำพูดที่ถูกประดับประดาด้วยความเท็จ เพื่อที่พวกเขาจะได้หลอกลวงผู้ศรัทธาซึ่งเป็นผู้ปฏิบัติตามบรรดานบีด้วยมัน และทำให้พวกเขาหลงทางจากศาสนาของพวกเขา (และเพื่อให้หัวใจของผู้ที่ไม่ศรัทธาต่อปรโลกโน้มเอียงไปสู่มัน) กล่าวคือ: และเพื่อให้หัวใจของผู้ที่ไม่ศรัทธาต่อปรโลกโน้มเอียงไปสู่มัน

* * *

และมันมาจาก "ศ่อเฆาะตุ ตัศเฆาะ วะ ตัศเฆาะ" (ฉันโน้มเอียง ฉันโน้มเอียง และเธอโน้มเอียง) และอัต-ตันซีล (อัลกุรอาน) มาด้วย "ตัศเฆาะ" (เธอโน้มเอียง) "ศ่อเฆาะอัน, วะ ศุเฆาะว์อัน" (การโน้มเอียง) และชาวอาหรับบางกลุ่มกล่าวว่า "ศ่อเฆัยตุ" (ฉันโน้มเอียง) ด้วยตัว ยา (ي) มีรายงานจากบางส่วนของเผ่าบะนูอัสัดว่า: "ศ่อเฆัยตุ อิลา หะดีษิฮี, ฟะอันา อัศเฆาะ ศุเฆัยยัน" (ฉันโน้มเอียงไปสู่คำพูดของเขา ดังนั้นฉันจึงโน้มเอียง) ด้วยตัว ยา (ي) และนั่นคือเมื่อเธอโน้มเอียง มีการกล่าวว่า: "ศ่อเฆาะวี มะอัก" (การโน้มเอียงของฉันอยู่กับเธอ) เมื่อความชอบและความโน้มเอียงของเธออยู่กับเขา เช่นเดียวกับคำพูดของพวกเขาที่ว่า: "ฎิละอี มะอัก" (ด้านข้างของฉันอยู่กับเธอ) และมีการกล่าวว่า: "อัศเฆัยตุ อัล-อินาอ์" (ฉันทำให้ภาชนะโน้มเอียง) เมื่อเธอทำให้มันเอียงเพื่อรวบรวมสิ่งที่อยู่ในนั้น และจากนี้คือคำพูดของกวี:
"เจ้าเห็นคนโง่เขลามีความเบี่ยงเบนจากทุกสิ่งที่ถูกต้อง และในตัวเขามีการโน้มเอียงไปสู่การเปรียบเทียบ"
และมีการกล่าวสำหรับดวงจันทร์เมื่อมันโน้มเอียงเพื่อลับล่วงไปว่า: "ศ่อเฆาะ" (มันโน้มเอียง) และ "อัศเฆาะ" (มันโน้มเอียง)

* * *

และตามสิ่งที่เรากล่าวในเรื่องนั้น ผู้รู้ด้านตัฟซีรก็ได้กล่าวไว้เช่นเดียวกัน

* การระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:

13781 – มุษันนาได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อับดุลลอฮ์ บิน ศอลิห์ได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: มุอาวิยะฮ์ได้รายงานแก่ฉัน จาก อะลี บิน อะบี ฏอลหะฮ์ จาก อิบนุ อับบาส: (และเพื่อให้หัวใจโน้มเอียงไปสู่มัน) เขากล่าวว่า: หัวใจจะหันเหไปสู่มัน

13782 – อัล-กอซิมได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อัล-ฮุซัยน์ได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ฮัจญาจได้รายงานแก่ฉัน จาก อิบนุ จุรัยจ์ เขากล่าวว่า: อิบนุ อับบาสกล่าวในคำกล่าวของพระองค์: (และเพื่อให้หัวใจของผู้ที่ไม่ศรัทธาต่อปรโลกโน้มเอียงไปสู่มัน) เขากล่าวว่า: เพื่อให้โน้มเอียง

13783 – มุฮัมมัด บิน อัล-ฮุซัยน์ได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อะห์มัด บิน อัล-มุเฎาะฎ็อลได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อัสบาฏได้รายงานแก่เรา จาก อัส-ซุดดีย์: (และเพื่อให้หัวใจของผู้ที่ไม่ศรัทธาต่อปรโลกโน้มเอียงไปสู่มัน) เขากล่าวว่า: หัวใจของพวกปฏิเสธศรัทธาจะโน้มเอียงไปสู่มัน และพวกเขาจะรักมัน และจะพอใจกับมัน

13784 – ยูนุสได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อิบนุ วะฮ์บ์ได้แจ้งแก่เรา เขากล่าวว่า: อิบนุ ซัยด์กล่าวในคำกล่าวของพระองค์: (และเพื่อให้หัวใจของผู้ที่ไม่ศรัทธาต่อปรโลกโน้มเอียงไปสู่มัน) เขากล่าวว่า: "และเพื่อให้โน้มเอียง" และเพื่อพวกเขาจะได้หลงใหลสิ่งนั้นและพอใจมัน เขากล่าวว่า: ชายคนหนึ่งกล่าวแก่หญิงคนหนึ่ง: "ศ่อเฆัยตุ อิลัยฮา" (ฉันโน้มเอียงไปหาเธอ) หมายถึง ฉันหลงใหลเธอ

* * *

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์: "และเพื่อพวกเขาจะได้ก่อกรรมที่พวกเขากำลังก่อขึ้น" (อายะฮ์ 113)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่งผู้ทรงได้รับการกล่าวขานตรัสว่า: และเพื่อพวกเขาจะได้แสวงหาจากการงานต่างๆ ที่พวกเขากำลังแสวงหา

* * *

มีรายงานจากชาวอาหรับโดยการได้ยินจากพวกเขาว่า: "เขาออกไป 'ยักตะริฟุ' (แสวงหา) สำหรับครอบครัวของเขา" หมายถึง เขาแสวงหาให้พวกเขา

และจากนี้ได้มีการกล่าวว่า "ผู้ใดได้กระทำการนี้" เมื่อเขาได้ลงมือปฏิบัติและกระทำมัน
และบางส่วนจากพวกเขาได้กล่าวว่า: มันคือการกล่าวหาและการอ้าง กล่าวกับบุคคลว่า "ท่านได้กล่าวหาข้า" หมายถึง ท่านได้กล่าวโทษข้า และได้มีการกล่าวว่า "ช่างเลวร้ายจริงที่ท่านได้ก่อไว้แก่ตัวท่านเอง" และรุอะบะฮ์ได้กล่าวว่า:
การกล่าวเท็จที่ถูกกล่าวหาเป็นสิ่งที่เหนื่อยยาก
ความยำเกรงของผู้ยำเกรง และความบริสุทธิ์ของผู้บริสุทธิ์

* * *
และตามสิ่งที่เราได้กล่าวในการตีความ (ความหมาย) ของพระดำรัสของพระองค์: (และเพื่อพวกเขาจะได้ก่อกรรมที่พวกเขากำลังก่อ) บรรดาผู้รู้ด้านการตีความ (ตัฟซีร) ได้กล่าวเช่นนั้น
* การระบุผู้ที่ได้กล่าวเช่นนั้น:
13785- ได้รายงานแก่ฉัน อัลมุษันนา เขากล่าวว่า: ได้รายงานแก่เรา อับดุลลอฮ์ บิน ศอลิห์ เขากล่าวว่า: ได้รายงานแก่ฉัน มุอาวิยะฮ์ จาก อะลี บิน อะบี ฏอลหะฮ์ จาก อิบนุ อับบาส: (และเพื่อพวกเขาจะได้ก่อกรรมที่พวกเขากำลังก่อ) และเพื่อพวกเขาจะได้แสวงหาสิ่งที่พวกเขากำลังแสวงหา
13786- ได้รายงานแก่เรา มุฮัมมัด บิน อัลฮุซัยน์ เขากล่าวว่า: ได้รายงานแก่เรา อะห์มัด บิน อัลมุเฎาะฎ็อล เขากล่าวว่า: ได้รายงานแก่เรา อัสบาฏ จาก อัสซุดดีย์: (และเพื่อพวกเขาจะได้ก่อกรรมที่พวกเขากำลังก่อ) เขากล่าวว่า: เพื่อพวกเขาจะได้กระทำสิ่งที่พวกเขากำลังกระทำ
13787- ได้รายงานแก่ฉัน ยูนุส เขากล่าวว่า: ได้แจ้งแก่เรา อิบนุ วะฮ์บ เขากล่าวว่า: อิบนุ ซัยด์ ได้กล่าวในพระดำรัสของพระองค์: (และเพื่อพวกเขาจะได้ก่อกรรมที่พวกเขากำลังก่อ) เขากล่าวว่า: เพื่อพวกเขาจะได้กระทำสิ่งที่พวกเขากำลังกระทำ

---------------------------
เชิงอรรถ :
(14) ฉันไม่ทราบผู้กล่าวมัน
(15) อัลลิซาน (ศอฆา) และในตัฟซีรของอบี หัยยาน 4 : 205 และอัลกุรฏุบีย์ 7 : 69 และในอัลลิซานและอัลกุรฏุบีย์: (( จากทุกความดีงาม)) และดูเหมือนว่าสิ่งที่ถูกต้องคือสิ่งที่อิบนุ จะรีร อบี หัยยาน ได้ตีความ และดูเหมือนกวีต้องการหมายถึงบรรดาผู้ที่ปฏิบัติตามสิ่งที่คลุมเครือจากบรรดาโองการของคัมภีร์ของอัลลอฮ์ และผินหลังให้กับโองการที่ชัดเจนของพระองค์
(16) ทั้งสองบทไม่ปรากฏในดิวันของเขา และทั้งสองปรากฏในมัจญาซุลกุรอาน 1 : 205

คำอธิบายความหมายของพระดำรัสของพระองค์ (อัลลอฮ์) ที่ว่า: "ดังนั้นอื่นจากอัลลอฮ์กระนั้นหรือที่ฉันจะแสวงหาผู้ตัดสิน ในขณะที่พระองค์คือผู้ทรงประทานคัมภีร์อันแจกแจงแก่พวกท่าน"

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่ง ผู้ซึ่งการกล่าวรำลึกถึงพระองค์เป็นที่ยิ่ง ตรัสแก่ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ว่า: จงกล่าวแก่บรรดาผู้ที่ยึดถือเจว็ดและรูปปั้นเป็นที่เท่าเทียมกับอัลลอฮ์เหล่านั้น ผู้ซึ่งกล่าวแก่ท่านว่า "จงหยุดกล่าวร้ายต่อพระเจ้าทั้งหลายของเรา และเราจะหยุดกล่าวร้ายต่อพระเจ้าของท่าน" ว่า: แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงกำหนดกฎเกณฑ์แก่ฉันเกี่ยวกับการกล่าวถึงพระเจ้าทั้งหลายของพวกท่าน ด้วยสิ่งที่ทำให้การเคารพภักดีต่อสิ่งเหล่านั้นเป็นสิ่งต้องห้าม นั่นคือ (อัฟเฆ็ยรัลลอฮิ อับตะฆี หะกะมะ) "ดังนั้นอื่นจากอัลลอฮ์กระนั้นหรือที่ฉันจะแสวงหาผู้ตัดสิน" หมายถึง จงกล่าวเถิดว่า: ดังนั้นจึงไม่เป็นการเหมาะสมสำหรับฉันที่จะละเมิดหรือล่วงละเมิดกฎเกณฑ์ของพระองค์ เพราะไม่มีผู้ตัดสินใดที่เที่ยงธรรมยิ่งกว่าพระองค์ และไม่มีผู้กล่าวใดที่สัตย์จริงยิ่งกว่าพระองค์ (17) (วะฮุวัลละซี อันซะลา อิลัยกุมุลกิตาบะ มุฟัศเศาะลา) "และพระองค์คือผู้ทรงประทานคัมภีร์อันแจกแจงแก่พวกท่าน" หมายถึง อัลกุรอาน (มุฟัศเศาะลัน) "อันแจกแจง" หมายถึง อันชัดแจ้ง ซึ่งในนั้นมีกฎเกณฑ์ในเรื่องที่พวกท่านโต้เถียงกันเกี่ยวกับเรื่องของฉันและเรื่องของพวกท่าน

* * *

และแท้จริงเราได้อธิบายความหมายของ "อัต-ตัฟศีล" (การแจกแจง) ไว้แล้วในสิ่งที่ผ่านมา

คำอธิบายความหมายของพระดำรัสของพระองค์ (อัลลอฮ์) ที่ว่า: "และบรรดาผู้ที่เราได้ประทานคัมภีร์แก่พวกเขานั้น พวกเขารู้ว่ามันถูกประทานลงมาจากพระเจ้าของเจ้าด้วยความจริง ดังนั้นเจ้าจงอย่าได้อยู่ในหมู่ผู้สงสัยเป็นอันขาด"

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่ง ผู้ซึ่งการกล่าวรำลึกถึงพระองค์เป็นที่ยิ่ง ตรัสว่า: หากบรรดาผู้ที่ยึดถือเจว็ดเป็นที่เท่าเทียมกับอัลลอฮ์จากหมู่ชนของเจ้าเหล่านั้นปฏิเสธการยึดมั่นในพระเจ้าองค์เดียวของอัลลอฮ์ และตั้งภาคีขึ้นร่วมกับพระองค์ และปฏิเสธสิ่งที่เราได้ประทานลงมาแก่เจ้า และปฏิเสธว่ามันเป็นความจริง และปฏิเสธมัน (ดังนั้นจงรู้ว่า) บรรดาผู้ที่เราได้ประทานคัมภีร์แก่พวกเขา และนั่นคืออัต-เตารอตและอัล-อินญีล จากวงศ์วานอิสรออีล (ยัอ์ลามูนะ อันนะฮู มุนัซซะลัน มิน ร็อบบิกะ) "พวกเขารู้ว่ามันถูกประทานลงมาจากพระเจ้าของเจ้า" หมายถึง อัลกุรอานและสิ่งที่อยู่ในนั้น (บิลฮักก์) "ด้วยความจริง" พระองค์ตรัสว่า: เป็นสิ่งที่ตัดสินระหว่างผู้ยึดถือความจริงและผู้ยึดถือความเท็จ เป็นสิ่งที่บ่งชี้ถึงความสัตย์จริงของผู้สัตย์จริง ตามความรู้ของอัลลอฮ์ (19) และความเท็จของผู้กล่าวเท็จ ผู้กล่าวร้ายต่อพระองค์ (ฟะลาตะกูนันนะ มินัลมุมตะรีน) "ดังนั้นเจ้าจงอย่าได้อยู่ในหมู่ผู้สงสัยเป็นอันขาด" พระองค์ตรัสว่า: ดังนั้นเจ้าจงอย่าได้ โอ้มุฮัมมัด อยู่ในหมู่ผู้สงสัยในความจริงของข่าวสารต่างๆ ที่มายังเจ้าจากอัลลอฮ์ในคัมภีร์นี้ และสิ่งอื่นใดที่คัมภีร์นี้บรรจุอยู่ เพราะแท้จริงบรรดาผู้ที่เราได้ประทานคัมภีร์แก่พวกเขานั้น พวกเขารู้ว่ามันถูกประทานลงมาจากพระเจ้าของเจ้าด้วยความจริง

* * *

และแท้จริงเราได้อธิบายไว้แล้วในสิ่งที่ผ่านมา ถึงแนวทางแห่งพระดำรัสที่ว่า (ฟะลาตะกูนันนะ มินัลมุมตะรีน) "ดังนั้นเจ้าจงอย่าได้อยู่ในหมู่ผู้สงสัยเป็นอันขาด" ด้วยสิ่งที่เพียงพอต่อการไม่ต้องกล่าวซ้ำ พร้อมกับรายงานฮะดีษที่ถูกรายงานในเรื่องนั้น (20) และได้มีรายงานว่า: 13788 - มุษันนาได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า อิสฮากได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า อับดุลลอฮ์ บิน อบีญะอ์ฟัร ได้รายงานแก่เรา จากบิดาของเขา จากอัร-รอบีอ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า (ฟะลาตะกูนันนะ มินัลมุมตะรีน) "ดังนั้นเจ้าจงอย่าได้อยู่ในหมู่ผู้สงสัยเป็นอันขาด" พระองค์ตรัสว่า: เจ้าจงอย่าได้อยู่ในความสงสัยในสิ่งที่เราได้เล่าเรื่องราวแก่เจ้า

---------------------
เชิงอรรถ:
(17) ดูคำอธิบายของ "อัล-หุกม์" (การตัดสิน, กฎเกณฑ์) ในดัชนีภาษา (หุกม์) ที่ได้ผ่านมาแล้ว
(18) ดูคำอธิบายของ "อัต-ตัฟศีล" (การแจกแจง) ในสิ่งที่ผ่านมาแล้ว 11 : 394
(19) ในฉบับพิมพ์: "ผู้สัตย์จริง ตามความรู้ของอัลลอฮ์" และในฉบับเขียนด้วยลายมือ: "ผู้สัตย์จริง ความรู้ของอัลลอฮ์" และสิ่งที่ถูกต้องคือสิ่งที่เราได้นำเสนอไว้
(20) ดูคำอธิบายของ "อัล-อิมติรออ์" (การสงสัย) ในสิ่งที่ผ่านมาแล้ว 3 : 190 - 192 / 6 : 472, 473 / 11 : 260

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ (และดำรัสแห่งพระเจ้าของเจ้านั้นสมบูรณ์แล้วด้วยความสัตย์จริงและความเที่ยงธรรม ไม่มีผู้ใดเปลี่ยนแปลงบรรดาพระดำรัสของพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงรอบรู้) (อัล-อันอาม: 115)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า พระผู้ทรงสูงส่งซึ่งการรำลึกถึงพระองค์ ตรัสว่า และได้สมบูรณ์แล้ว "ดำรัสแห่งพระเจ้าของเจ้า" หมายถึง อัลกุรอาน
* * *
พระองค์ทรงเรียกมันว่า "ดำรัส" (กะลิมะฮ์) ดังที่ชาวอาหรับกล่าวถึงบทกวี (ก็อศีดะฮ์) ที่กวีกล่าวขึ้นว่า "นี่คือดำรัส (คำพูด) ของผู้มีชื่อนั้น" (21)
* * *
(ด้วยความสัตย์จริงและความเที่ยงธรรม) กล่าวคือ ดำรัสแห่งพระเจ้าของเจ้านั้นสมบูรณ์แล้วด้วยความสัตย์จริงและความเที่ยงธรรม
* * *
และ "อัศ-ศิดก์" (ความสัตย์จริง) กับ "อัล-อัดล์" (ความเที่ยงธรรม) นั้นอยู่ในรูปอิรอบนัศบ์ (กรรม) เพื่ออธิบายความหมายของ "อัล-กะลิมะฮ์" (ดำรัส) ดังที่กล่าวกันว่า "ฉันมีเงินดิรฮัมอยู่ยี่สิบ" (22)
* * *
(ไม่มีผู้ใดเปลี่ยนแปลงบรรดาพระดำรัสของพระองค์) กล่าวคือ ไม่มีผู้ใดเปลี่ยนแปลงสิ่งที่พระองค์ทรงแจ้งไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ว่าจะเกิดขึ้น จากการเกิดขึ้นในเวลาของมันและกำหนดเวลาของมัน ซึ่งพระองค์อัลลอฮ์ทรงแจ้งว่าจะเกิดขึ้นในนั้น (23) และนั่นคล้ายคลึงกับพระดำรัสของพระผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญ (พวกเขาปรารถนาที่จะเปลี่ยนแปลงพระดำรัสของอัลลอฮ์ จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) ว่า พวกท่านจะตามเรามิได้ เช่นนั้นแหละ อัลลอฮ์ได้ตรัสไว้ก่อนแล้ว) [ซูเราะฮ์อัล-ฟัตฮ์: 15] ดังนั้น ความประสงค์ของพวกเขาที่จะเปลี่ยนแปลงพระดำรัสของอัลลอฮ์ คือ การที่พวกเขาขอต่อนะบีของอัลลอฮ์ให้ปล่อยพวกเขาให้ร่วมสงครามกับท่าน และคำพูดของพวกเขาต่อท่านและต่อบรรดาผู้ศรัทธาที่อยู่กับท่านว่า (โปรดปล่อยให้เราติดตามพวกท่านไปเถิด) หลังจากข่าวสารที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งซึ่งการรำลึกถึงพระองค์ได้ทรงแจ้งแก่พวกเขาในคัมภีร์ของพระองค์ด้วยพระดำรัสที่ว่า (หากอัลลอฮ์ทรงให้เจ้ากลับไปหากลุ่มหนึ่งของพวกเขา แล้วพวกเขาขออนุญาตต่อเจ้าเพื่อออกไป ก็จงกล่าวเถิดว่า พวกท่านจะออกไปร่วมกับฉันเป็นอันขาด และพวกท่านจะไม่ร่วมรบกับฉันเป็นอันขาด) เป็นต้น [ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์: 83] ดังนั้น พวกเขาจึงพยายามเปลี่ยนแปลงพระดำรัสและข่าวสารของอัลลอฮ์ที่ว่าพวกเขาจะไม่ออกไปร่วมกับนะบีของอัลลอฮ์ในการศึก และจะไม่ร่วมรบกับท่าน กับศัตรู ด้วยคำพูดของพวกเขาที่ว่า (โปรดปล่อยให้เราติดตามพวกท่านไปเถิด) ดังนั้น อัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญจึงตรัสแก่นะบีของพระองค์ มุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ว่า "พวกเขาปรารถนาที่จะเปลี่ยนแปลง" ด้วยการขอร้องของพวกเขาต่อพวกท่านเช่นนั้น "พระดำรัสของอัลลอฮ์และข่าวสารของพระองค์" (จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) ว่า พวกท่านจะตามเรามิได้ เช่นนั้นแหละ อัลลอฮ์ได้ตรัสไว้ก่อนแล้ว) ดังนั้น ความหมายของพระดำรัสที่ว่า (ไม่มีผู้ใดเปลี่ยนแปลงบรรดาพระดำรัสของพระองค์) ก็เช่นเดียวกัน คือ ไม่มีผู้ใดเปลี่ยนแปลงสิ่งที่พระองค์ทรงแจ้งไว้จากข่าวสารที่ว่าจะเกิดขึ้น แล้วทำให้การมาถึง การมีอยู่ และการเกิดขึ้นของมันเป็นโมฆะ ตามที่พระองค์ผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญทรงแจ้งไว้ เพราะแท้จริงพวกเขา (ผู้กล่าวเท็จ) จะไม่เพิ่มเติมหรือลดทอนสิ่งใดในคัมภีร์ของอัลลอฮ์ได้เลย และนั่นคือเพราะพวกยิวและนะศอรานั้น ไม่ต้องสงสัยเลยว่าพวกเขาเป็นผู้รับคัมภีร์ของอัลลอฮ์ซึ่งพระองค์ทรงประทานลงมาแก่นะบีของพระองค์ และพระองค์ผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญทรงแจ้งว่าพวกเขาบิดเบือนสิ่งอื่นที่ไม่ใช่สิ่งที่พระองค์ทรงแจ้งว่าไม่มีผู้ใดเปลี่ยนแปลงมันได้
* * *
และด้วยสิ่งที่ใกล้เคียงกับที่เราได้กล่าวไว้ในเรื่องนี้ บรรดาผู้รู้ตัฟซีร (ตัฟซีร) ก็ได้กล่าวไว้เช่นเดียวกัน
* * *
ขอนำรายงานจากผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
13789 - บิชร์ได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า ยะซีดได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า สะอีดได้รายงานแก่เรา จากก็อตาดะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า (และดำรัสแห่งพระเจ้าของเจ้านั้นสมบูรณ์แล้วด้วยความสัตย์จริงและความเที่ยงธรรม ไม่มีผู้ใดเปลี่ยนแปลงบรรดาพระดำรัสของพระองค์) เขากล่าวว่า ด้วยความสัตย์จริงและความเที่ยงธรรมในสิ่งที่พระองค์ทรงตัดสิน

ส่วนคำกล่าวของพระองค์ที่ว่า "และพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงรอบรู้" นั้น ความหมายคือ และอัลลอฮ์คือผู้ทรงได้ยิน ต่อสิ่งที่บรรดาผู้ปฏิเสธต่ออัลลอฮ์เหล่านั้น ผู้ที่สาบานต่ออัลลอฮ์อย่างสุดความสามารถของพวกเขากล่าวว่า แน่นอนหากมีสัญญาณหนึ่งมายังพวกเขา พวกเขาก็จะศรัทธาต่อสัญญาณนั้น และรวมถึงคำพูดอื่น ๆ ของปวงบ่าวของพระองค์ด้วย และพระองค์คือผู้ทรงรอบรู้ ต่อสิ่งที่คำสาบานของพวกเขาจะนำไปสู่ ไม่ว่าจะเป็นการทำดีและความสัตย์จริง หรือการโกหกและการผิดสาบาน และรวมถึงเรื่องอื่น ๆ ของปวงบ่าวของพระองค์ด้วย

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า : "และหากเจ้าเชื่อฟังผู้คนส่วนใหญ่บนแผ่นดินนี้ พวกเขาจะทำให้เจ้าหลงทางจากทางของอัลลอฮ์ พวกเขาไม่ปฏิบัติตามสิ่งใดนอกจากความสงสัย และพวกเขามิได้เป็นอื่นนอกจากเพียงแต่เดาเอาเท่านั้น" (อัลอันอาม : 116)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า : พระผู้ทรงสูงส่งผู้ทรงได้รับการรำลึกถึง ตรัสแก่ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัมว่า : โอ้มุฮัมมัดเอ๋ย เจ้าอย่าได้เชื่อฟังบรรดาผู้ที่ตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ โดยตั้งสิ่งอื่นเป็นภาคีคู่เคียงเหล่านี้ ในการที่พวกเขาชักชวนเจ้าให้กินสิ่งที่พวกเขาฆ่า (เชือด) เพื่อเจว็ดของพวกเขา และสิ่งที่พวกเขาถือเอาเพื่ออื่นจากพระเจ้าของพวกเขา และบรรดาผู้ที่คล้ายคลึงกับพวกเขาจากหมู่ผู้หันเหและหลงทาง เพราะหากเจ้าเชื่อฟังผู้คนส่วนใหญ่บนแผ่นดินนี้ พวกเขาจะทำให้เจ้าหลงทางจากศาสนาของอัลลอฮ์ และจากทางอันเที่ยงตรงแห่งความจริงและความถูกต้อง แล้วพวกเขาก็จะกีดกันเจ้าจากสิ่งนั้น

และอัลลอฮ์ตรัสแก่ท่านนบีของพระองค์ว่า : "และหากเจ้าเชื่อฟังผู้คนส่วนใหญ่บนแผ่นดินนี้" ซึ่งหมายถึงจากลูกหลานอาดัม เพราะในเวลานั้นพวกเขาเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา ผู้หลงทาง ดังนั้นพระผู้ทรงเกรียงไกร ผู้ทรงได้รับการสรรเสริญจึงตรัสแก่ท่านว่า : เจ้าอย่าได้เชื่อฟังพวกเขาในสิ่งที่พวกเขาชักชวนเจ้า เพราะหากเจ้าปฏิบัติตามพวกเขา เจ้าก็จะหลงทางตามความหลงผิดของพวกเขา และเจ้าจะเป็นเช่นเดียวกับพวกเขา เนื่องจากพวกเขาไม่ได้ชักชวนเจ้าไปสู่ทางนำ ในเมื่อพวกเขาเองก็พลาดจากทางนำนั้น

แล้วพระผู้ทรงเกรียงไกร ผู้ทรงได้รับการสรรเสริญ ก็ทรงแจ้งข่าวเกี่ยวกับสภาพของบรรดาผู้ที่พระองค์ทรงห้ามท่านนบีของพระองค์มิให้เชื่อฟังพวกเขาในสิ่งที่พวกเขาชักชวน โดยทรงตรัสเกี่ยวกับตัวพวกเขาเองว่า : "พวกเขาไม่ปฏิบัติตามสิ่งใดนอกจากความสงสัย" ดังนั้นพระผู้ทรงเกรียงไกร ผู้ทรงได้รับการสรรเสริญ จึงทรงแจ้งว่าพวกเขานั้น ในเรื่องของพวกเขา (สิ่งที่พวกเขาปฏิบัติตาม) อยู่บนพื้นฐานของความสงสัยตามความคิดของพวกเขาเอง และเป็นการคาดคะเนบนความเชื่อมั่นว่ามันถูกต้อง แม้ว่าในความเป็นจริงแล้วมันจะเป็นความผิดพลาดก็ตาม

"และพวกเขามิได้เป็นอื่นนอกจากเพียงแต่เดาเอาเท่านั้น" หมายความว่า : พวกเขาไม่เป็นอื่นนอกจากเป็นผู้คาดเดาเอา พวกเขาสงสัยและตัดสินโดยการประมาณการ โดยปราศจากความมั่นใจอันเกิดจากความรู้

* * *

มีการกล่าวจากรากศัพท์นี้ว่า : "คอรอศะ ยัครุศุ คอรซัน วะคุรูซัน" หมายถึง โกหก, และ "ตะคัรร่อศะ บิซ็อนนิน" (คาดเดาด้วยความสงสัย) และ "ตะคัรร่อศะ บิกัซบิน" (คาดเดาด้วยการโกหก) และ "คอรอศตุ อัน-นัคล อัครุศุฮุ" (ฉันประมาณผลอินทผลัม) และ "คิริศัต อิบลุก" (อูฐของเจ้าถูกทำลาย) หมายถึง มันถูกภัยหนาวและความหิวโหยทำลาย

------------------
หมายเหตุ :
(25) เป็นเช่นนี้ในฉบับพิมพ์และต้นฉบับลายมือ และฉันสงสัยในความถูกต้องของมัน
(26) ดู มะญาซุลกุรอาน ของอบูอุบัยดะฮ์ เล่ม 1 หน้า 206
(27) ในฉบับพิมพ์เขียนว่า : "คอรซัน วะคอรซัน" และฉันได้ยืนยันตามที่อยู่ในต้นฉบับลายมือ และฉันไม่พบ "คุรูซัน" ที่เป็นมาศัพท์ของคำกริยานี้ ในหนังสือภาษาอาหรับใดๆ ที่อยู่ต่อหน้าฉัน แต่อบูฮัยยานได้กล่าวถึงมันในตัฟซีรของเขาด้วยเช่นกัน เล่ม 4 หน้า 205

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "แท้จริงพระเจ้าของเจ้านั้นทรงรู้ดียิ่งกว่า ว่าผู้ใดที่หลงผิดจากทางของพระองค์ และพระองค์ทรงรู้ดียิ่งต่อผู้ที่อยู่ในทางที่ถูกต้อง" (117)
อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงรำลึกถึง ตรัสแก่ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ว่า: โอ้มุฮัมมัด แท้จริงพระเจ้าของเจ้า ผู้ทรงห้ามเจ้ามิให้เชื่อฟังพวกที่ตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ด้วยเจว็ดเหล่านี้ เพื่อที่พวกเขาจะได้ไม่ทำให้เจ้าหลงผิดจากทางของพระองค์นั้น ทรงรู้ดียิ่งกว่าเจ้า และยิ่งกว่าบรรดามัคลูคของพระองค์ทั้งหมด ว่ามัคลูคของพระองค์ผู้ใดจะหลงผิดจากทางของพระองค์ ด้วยคำพูดที่ประดับประดาอันชัยฏอนบางส่วนจะกระซิบกระซาบแก่บางส่วน เพื่อที่พวกเขาจะได้กีดกัน (ผู้คน) จากการเชื่อฟังพระองค์ และการปฏิบัติตามสิ่งที่พระองค์ทรงสั่งใช้
และ (พระองค์ทรงรู้ดียิ่งต่อผู้ที่อยู่ในทางที่ถูกต้อง) หมายถึง และพระองค์ยังทรงรู้ดียิ่งกว่าเจ้า และยิ่งกว่าพวกเขาด้วย ต่อผู้ที่อยู่ในความเที่ยงตรงและความถูกต้อง ไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเขาที่จะเร้นลับต่อพระองค์
กล่าวคือ และจงปฏิบัติตาม โอ้มุฮัมมัด สิ่งที่ข้าได้สั่งเจ้าไว้ และจงละเว้นจากสิ่งที่ข้าได้ห้ามเจ้าไว้ จากการเชื่อฟังผู้ที่ข้าได้ห้ามเจ้ามิให้เชื่อฟังเขา เพราะแท้จริงข้านั้นทรงรู้ดียิ่งต่อผู้ที่อยู่ในทางนำและผู้ที่หลงผิดในหมู่มัคลูคของข้า มากกว่าเจ้า

* * *

บรรดาผู้รู้ภาษาอาหรับมีความเห็นต่างกันในตำแหน่งของคำว่า "مَنْ" (ผู้ใด) ในพระดำรัสที่ว่า: "แท้จริงพระเจ้าของเจ้านั้นทรงรู้ดียิ่งกว่า ว่าผู้ใดที่หลงผิด"
บางส่วนของนักไวยากรณ์ชาวบัศเราะฮ์กล่าวว่า: ตำแหน่งของมันคือการอ่านเป็นกรณีสัมพันธการก (อิฎอฟะฮ์) โดยมีตัวบุพบท "بِ" (ด้วย, ต่อ) ซ่อนอยู่ ความหมายของประโยคคือ: แท้จริงพระเจ้าของเจ้านั้นทรงรู้ดียิ่งกว่า ต่อผู้ที่หลงผิด (28)

* * *

บางส่วนของนักไวยากรณ์ชาวกูฟะฮ์กล่าวว่า: ตำแหน่งของมันคือการอ่านเป็นกรณีประธาน (มัรฟูอ์) เพราะมันมีความหมายว่า "أَيُّ" (ผู้ใด, อันใด) และสิ่งที่ทำให้มันเป็นกรณีประธานคือคำกริยา "يَضِلُّ" (หลงผิด) (29)

* * *

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: และคำพูดที่ถูกต้องในเรื่องนี้คือ มันเป็นกรณีประธานด้วยคำกริยา "يَضِلُّ" และมันมีความหมายว่า "أَيُّ" (ผู้ใด) และไม่เป็นที่รู้จักในภาษาของชาวอาหรับว่ามีนามที่อ่านเป็นกรณีสัมพันธการกโดยไม่มีตัวบุพบทปรากฏ ดังนั้นสิ่งนี้ (การอ่านเป็นกรณีประธาน) จึงเป็นสิ่งที่สอดคล้องกับมัน

* * *

และบางคนได้อ้างว่า คำว่า "أَعْلَمُ" (ทรงรู้ดียิ่งกว่า) ในตำแหน่งนี้ มีความหมายว่า "يَعْلَمُ" (ทรงรู้) และเขาได้นำหลักฐานมายืนยันคำพูดของเขาด้วยบทกวีของฮาติม อัฏ-ฏออี:
"และเผ่าเฏาะยฺได้ให้สัตยาบันต่อหน้าเราในข้อตกลงหนึ่ง และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งกว่าว่า แท้จริงเราเป็นผู้ละทิ้งพวกเขา"
และคำพูดของอัล-ค็อนซาอ์:
"พวกเขารู้ดียิ่งกว่า ว่าแจกันของเขานั้น จะเคลื่อนไปในยามเช้าของสายลม หรือจะเคลื่อนไปในยามค่ำ"
และคำอธิบายความหมายนี้ที่ผู้กล่าวคำอธิบายนี้ได้กล่าวไว้ แม้ว่ามันจะเป็นสิ่งที่อนุญาตได้ในภาษาของชาวอาหรับ แต่พระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงสุด ผู้ทรงรำลึกถึง ที่ว่า: "แท้จริงพระเจ้าของเจ้านั้นทรงรู้ดียิ่งกว่า ว่าผู้ใดที่หลงผิดจากทางของพระองค์" นั้น ไม่ใช่เช่นนั้น
และนั่นก็เพราะว่า พระองค์ได้ทรงเชื่อมประโยคต่อจากมันด้วยพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และพระองค์ทรงรู้ดียิ่งต่อผู้ที่อยู่ในทางที่ถูกต้อง" ดังนั้นพระองค์จึงทรงทำให้ชัดเจนด้วยการมีตัวบุพบท "بِ" (ต่อ) เข้ามาในคำว่า "بِالْمُهْتَدِينَ" (ต่อผู้ที่อยู่ในทางที่ถูกต้อง) ว่า คำว่า "أَعْلَمُ" (ทรงรู้ดียิ่งกว่า) นั้น ไม่ได้มีความหมายว่า "يَعْلَمُ" (ทรงรู้) เพราะเมื่อมันมีความหมายว่า "يَفْعَلُ" (ทรงทำ) มันจะไม่เชื่อมด้วยตัวบุพบท "بِ" เช่นเดียวกับที่เราไม่พูดว่า "هُوَ يَعْلَمُ بِزَيْدٍ" (เขารู้ต่อซัยด์) โดยมีความหมายว่า รู้ซัยด์

------------------
เชิงอรรถ:
(28) ดูสิ่งที่ผ่านมา 11:560, หมายเหตุ: 1, และว่าผู้กล่าวคือ อัล-อัคฟัช
(29) ดูรายละเอียดเรื่องนี้ใน มะอานิลกุรอาน ของอัล-ฟัรเราะอ์ 1:352, และนี่คือคำพูดของอัล-ฟัรเราะอ์

(30) บทกวีนี้ไม่อยู่ในบันทึกบทกวีของฮาติม แต่ปรากฏในตัฟซีรอัล-กุรฏุบี เล่ม 7 หน้า 72 เกี่ยวกับตำแหน่งนี้ในตัฟซีรของอบีญะอ์ฟัร : และคำกล่าวของท่าน (อัฏ-ฏอบะรี) ว่า (( حَلِفَ )) นั้น อักษร "หะ" และ "ลาม" อยู่ในรูปอิรอบกัสเราะฮ์ (มีสระอิ) โดยให้อักษร "ลาม" ตามอิรอบกัสเราะฮ์ของอักษร "หะ" เนื่องจากข้อจำกัดทางฉันทลักษณ์ของบทกวี และหากจะกล่าวว่า (( حَلَفًا )) (โดยให้อักษร "หะ" ฟัตฮะฮ์ และ "ลาม" กัสเราะฮ์) ซึ่งเป็นมาศดัรของ (( حَلَفَ يَحْلِفُ )) เช่นเดียวกับ (( الحَلِفُ )) (โดยให้อักษร "หะ" กัสเราะฮ์ และ "ลาม" สกูน) ก็จะถูกต้อง เพราะ (( อัล-ฮะลิฟุ )) ซึ่งหมายถึง สัญญา/พันธสัญญา นั้น ได้รับการเรียกชื่อว่า (( ฮะลิฟัน )) จากมาศดัรของ (( ฮะลิฟะ )) ในความหมายว่า "เขาสาบาน" เนื่องจากพันธสัญญาถูกทำให้มั่นคงด้วยการสาบานและการปฏิญาณ

(31) บันทึกบทกวีของนาง (อัล-คันซา) : หน้า 104 ในการรำลึกถึงพี่ชายของนางชื่อ ศ็อคร์ และหลังจากนั้น (มีบทกวีว่า) :
فَــإِذَا أَضَــاءَ وَجَــاشَ مِرْجَلُـهُ
فَلَنِعْـــمَ رَبُّ النَّـــارِ والقِـــدْرِ
"ดังนั้นเมื่อไฟของเขาเปล่งแสง และหม้อของเขาพลุ่งพล่าน
ผู้เป็นนายแห่งไฟและหม้อนั้นช่างดีเลิศจริง ๆ"
และคำกล่าวของนาง (ในบทกวีก่อนหน้า) ว่า (( تَغْدُو )) หมายถึง นางออกไปในตอนเช้าเพื่อไปหาชนเผ่าของเขา (สามี) และแขกของเขา และ (( غَدَاةَ الرِّيحِ )) หมายถึง การออกไปในตอนเช้าในช่วงฤดูหนาว ในช่วงเวลาของความแห้งแล้งและน้ำนมอันน้อยนิด และ (( وَتَسْرِي )) หมายถึง ในเวลากลางคืน และคำกล่าวของนางว่า (( أَضَاءَ )) หมายถึง เขา (สามี) จุดไฟของเขาเพื่อวางหม้อบนไฟนั้น และเพื่อให้แขกผู้มาเยือนได้เห็นมัน

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "ดังนั้นพวกเจ้าจงบริโภคจากสิ่งที่ถูกกล่าวพระนามของอัลลอฮ์เหนือมัน หากพวกเจ้าเป็นผู้ศรัทธาต่อบรรดาโองการของพระองค์" (อายะฮ์ 118)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่งทรงกล่าวแก่ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม และปวงบ่าวผู้ศรัทธาต่อพระองค์และต่อบรรดาโองการของพระองค์ว่า: "ดังนั้นพวกเจ้าจงบริโภค" โอ้บรรดาผู้ศรัทธาเอ๋ย จากสิ่งที่พวกเจ้าเชือด (ซะบีฮะฮ์) และสิ่งที่พวกเจ้าได้เชือดโดยการเชือดที่ข้าอธิบายแก่พวกเจ้าแล้วว่ามันทำให้สัตว์ที่เชือดนั้นเป็นที่อนุมัติแก่พวกเจ้า และนั่นคือสิ่งที่ผู้ศรัทธาต่อข้าจากชาวศาสนาของพวกเจ้า ซึ่งคือศาสนาแห่งสัจธรรมได้เชือด หรือสิ่งที่ผู้ยึดมั่นในความเป็นเอกภาพของข้า (เตาฮีด) จากชาวคัมภีร์ (อะฮ์ลุลกิตาบ) ได้เชือด ไม่ใช่สิ่งที่บรรดาผู้บูชาเจว็ดและผู้ที่ไม่มีคัมภีร์จากพวกมาโจส (มัจญูส) ได้เชือด "(หากพวกเจ้าเป็นผู้ศรัทธาต่อบรรดาโองการของพระองค์)" พระองค์ตรัสว่า: หากพวกเจ้าเป็นผู้ศรัทธาต่อหลักฐานทั้งหลายของอัลลอฮ์ที่ได้มายังพวกเจ้า และสัญญาณทั้งหลายของพระองค์ ในการที่พระองค์ทรงอนุมัติสิ่งที่พระองค์ทรงอนุมัติแก่พวกเจ้า และทรงห้ามสิ่งที่พระองค์ทรงห้ามแก่พวกเจ้า จากอาหารการกินทั้งหลาย จงละทิ้งเสียซึ่งความโอ่อ่าตระการตา (ซุครุฟ) ที่บรรดาชัยฏอนได้กระซิบกระซาบกันมาแก่พวกเจ้า จากคำพูดที่โอ่อ่าตระการตาสำหรับพวกเจ้า และการทำให้ศาสนาของพวกเจ้าหมดความหมาย (ตะลฺบีส) แก่พวกเจ้าโดยการหลอกลวง

* * *

และอัตอา (อิบนุ อับี เราะบาห์) ได้กล่าวในเรื่องนั้นว่า:
- 13790 - มุฮัมมัด บิน บัชชาร และมุฮัมมัด บิน อัลมุษันนา ได้รายงานแก่เรา โดยทั้งสองกล่าวว่า: อบู อาศิมได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อิบนุ จุเรจญ์ได้แจ้งแก่เรา เขากล่าวว่า: ฉันได้ถามอัตอาเกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "ดังนั้นพวกเจ้าจงบริโภคจากสิ่งที่ถูกกล่าวพระนามของอัลลอฮ์เหนือมัน" เขา (อัตอา) กล่าวว่า: พระองค์ทรงสั่งให้กล่าวพระนามของพระองค์เหนือเครื่องดื่ม อาหาร และการเชือด และทุกสิ่งที่บ่งชี้ถึงการรำลึกถึงพระองค์ พระองค์ทรงสั่งให้กระทำมัน

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ (และมีอะไรสำหรับพวกเจ้า ที่พวกเจ้าไม่กินจากสิ่งที่ถูกกล่าวพระนามของอัลลอฮ์บนมัน และโดยแน่นอนพระองค์ได้แจกแจงแก่พวกเจ้าแล้ว ซึ่งสิ่งที่พระองค์ทรงห้ามแก่พวกเจ้า นอกจากสิ่งที่พวกเจ้าจำเป็นต้องกินมัน) :

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า : บรรดาผู้มีความรู้ด้านภาษาอาหรับมีความเห็นต่างกันในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ (وَمَا لَكُمْ أَلا تَأْكُلُوا) (และมีอะไรสำหรับพวกเจ้า ที่พวกเจ้าไม่กิน)

บางส่วนของนักไวยากรณ์ชาวบัศเราะฮ์กล่าวว่า : ความหมายของประโยคนั้นคือ : และสิ่งใดเล่าที่มีสำหรับพวกเจ้าในการที่พวกเจ้าไม่กิน? เขากล่าวว่า : และนั่นคล้ายคลึงกับพระดำรัสของพระองค์ (وَمَا لَنَا أَلا نُقَاتِلَ) (และมีอะไรสำหรับเรา ที่เราจะไม่ต่อสู้) [ซูเราะฮ์อัล-บะกอเราะฮ์ : 246] หมายความว่า : สิ่งใดเล่าที่มีสำหรับเราในการละทิ้งการต่อสู้? เขากล่าวว่า : และหากว่า "لا" (ลา) เป็นคำเสริม (ซาอิดะฮ์) การกระทำ (ฟิ้ล) ก็จะไม่เกิดขึ้น (1) และหากมันมีความหมายว่า "وَمَا لَنَا وَكَذَا" (และมีอะไรสำหรับเรา และเช่นนั้น) มันก็จะเป็น : وَمَا لَنَا وَأَنْ لا نُقَاتِلَ

* * *

และผู้อื่นกล่าวว่า : แท้จริง "لا" (ลา) ได้เข้ามาเพื่อการห้าม (อัล-มันอุ) เพราะความหมายของ "مَا لَكَ" (มีอะไรสำหรับเจ้า) และ "مَا مَنَعَكَ" (อะไรห้ามเจ้า) นั้นเป็นสิ่งเดียวกัน "مَا مَنَعَكَ لا تَفْعَلَ ذَلِكَ" (อะไรห้ามเจ้าไม่ให้ทำสิ่งนั้น) และ "مَا لَكَ لا تَفْعَلَ" (มีอะไรสำหรับเจ้าที่ไม่ทำ) นั้นเป็นสิ่งเดียวกัน ด้วยเหตุนี้ "لا" (ลา) จึงได้เข้ามา เขากล่าวว่า : และตำแหน่งนี้ "لا" (ลา) จะปรากฏอยู่ในนั้น และ "أَنْ" (อัน) จะปรากฏอยู่ในนั้น เช่น พระดำรัสของพระองค์ (يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا) (อัลลอฮ์ทรงชี้แจงแก่พวกเจ้าเพื่อที่พวกเจ้าจะได้หลงผิด) [ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ : 176] และ "أَنْ لا تَضِلُّوا" (เพื่อที่พวกเจ้าจะได้ไม่หลงผิด) พระองค์ทรงห้ามพวกเจ้าจากการหลงผิดด้วยการชี้แจง (2)

* * *

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า : และในสองทัศนะนั้น ทัศนะที่สมควรยิ่งต่อความถูกต้องในสายตาของฉัน คือ ทัศนะของผู้ที่กล่าวว่า : ความหมายของพระดำรัสของพระองค์ (وَمَا لَكُمْ) (และมีอะไรสำหรับพวกเจ้า) ในตำแหน่งนี้คือ : และสิ่งใดเล่าที่ห้ามพวกเจ้า จากการกินจากสิ่งที่ถูกกล่าวพระนามของอัลลอฮ์บนมัน?

นั่นเป็นเพราะว่า อัลลอฮ์ ตะอาลา พระผู้ทรงถูกกล่าวขาน พระองค์ได้มีพระบัญชาก่อนหน้านี้แก่บรรดาผู้ศรัทธา ในการทำให้สิ่งที่ถูกกล่าวพระนามของอัลลอฮ์บนมันเป็นที่อนุมัติ (ฮะลาล) และการอนุญาตให้กินสิ่งที่ถูกเชือดด้วยศาสนาของพระองค์ หรือศาสนาของผู้ที่ยึดถือตามบางส่วนจากบทบัญญัติแห่งคัมภีร์ของพระองค์ที่รู้จักกัน และการทำให้เป็นที่ต้องห้าม (ฮะรอม) สิ่งที่ถูกเชือดเพื่อสิ่งอื่นนอกจากพระองค์ จากสัตว์ทั้งหลาย และทรงตักเตือนพวกเขา จากการเชื่อฟังสิ่งที่ชัยฏอนบางส่วนของพวกมันได้กระซิบแก่บางส่วน ด้วยคำพูดที่สวยหรู เกี่ยวกับสัตว์ตายเอง สัตว์ที่ถูกบีบคอให้ตาย สัตว์ที่ตกจากที่สูง และอื่นๆ จากสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงห้ามจากสิ่งบริโภคทั้งหลาย

แล้วพระองค์ตรัสว่า : และสิ่งใดเล่าที่ห้ามพวกเจ้า จากการกินสิ่งที่ถูกเชือดด้วยศาสนาของข้า ซึ่งข้าได้ทรงพอพระทัยมัน และโดยแน่นอนข้าได้แจกแจงแก่พวกเจ้าแล้ว ซึ่งสิ่งที่อนุมัติ (ฮะลาล) จากสิ่งที่ต้องห้าม (ฮะรอม) ในสิ่งที่พวกเจ้าบริโภค และได้ชี้แจงมันแก่พวกเจ้าด้วยพระดำรัสของข้า (3) (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْـزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ) (ได้ถูกห้ามแก่พวกเจ้า ซึ่งสัตว์ตายเอง และเลือด และเนื้อสุกร และสิ่งที่ถูกเชือดเพื่อสิ่งอื่นจากอัลลอฮ์) จนถึงพระดำรัสของพระองค์ (فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لإِثْمٍ) (แล้วผู้ใดที่จำเป็น ในภาวะขาดแคลน โดยไม่โน้มเอียงไปสู่การทำบาป) [ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ : 3] ดังนั้น จึงไม่มีความคลุมเครือใดๆ สำหรับพวกเจ้า ในการต้องห้าม (ฮะรอม) ของสิ่งนั้น จากสิ่งที่อนุมัติ (ฮะลาล) ของมัน ดังนั้น พวกเจ้าจึงละเว้นจากการกินสิ่งที่อนุมัติ (ฮะลาล) ของมัน ด้วยความหวาดกลัวจากการเผชิญกับสิ่งที่ต้องห้าม (ฮะรอม) ของมัน

เมื่อความหมายของมันเป็นเช่นนั้น ก็ไม่มีเหตุผลสำหรับคำกล่าวของผู้ตีความ (มุตาอัววิล) สิ่งนั้นที่ว่า : "และสิ่งใดเล่าที่มีสำหรับพวกเจ้าในการที่พวกเจ้าไม่กิน" เพราะแท้จริงคำกล่าวเช่นนั้น จะถูกกล่าวเช่นนั้น แก่ผู้ที่ได้งดเว้นจากการกินมัน โดยหวังรางวัล จากการงดเว้นจากการกินมัน และนั่นจะเกิดขึ้นจากผู้ที่ศรัทธาต่อการงดเว้น แล้วจึงงดเว้น โดยการปฏิบัติตามพระบัญชาของอัลลอฮ์ และการยอมจำนนต่อกำหนดการของพระองค์

และเราไม่ทราบว่ามีผู้ใดจากบรรพชนแห่งประชาชาตินี้ที่งดเว้นจากการบริโภคสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงอนุมัติจากสัตว์ที่ถูกเชือด โดยหวังในรางวัลจากอัลลอฮ์ในการละเว้นสิ่งนั้น และเชื่อว่าอัลลอฮ์ทรงห้ามสิ่งนั้นแก่เขา ดังนั้นจึงชัดเจนด้วยเหตุนี้ เมื่อเรื่องเป็นดังที่เราได้บรรยายไว้ ว่าการตีความ (จากสองทัศนะ) ที่สมควรถือว่าถูกต้องมากที่สุดคือสิ่งที่เราได้กล่าวไว้

* * *

และเราได้อธิบายไว้ก่อนหน้านี้แล้วว่า ความหมายของพระดำรัสที่ว่า "ฟัศศัล" และ "ฟัศศัลนา" และ "ฟุศศิล" นั้นหมายถึง "ชี้แจง" หรือ "ถูกชี้แจง" ซึ่งเพียงพอแล้วที่จะไม่ต้องกล่าวซ้ำอีกในที่นี้ ดังที่:

- 13791 - มุฮัมมัด บิน อับดุลอะอฺลาได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: มุฮัมมัด บิน เษาร์ได้รายงานแก่เรา จาก มะอฺมัร จาก กะตาดะฮ์ เกี่ยวกับ (และได้ทรงชี้แจงแก่พวกเจ้าแล้วถึงสิ่งที่พระองค์ทรงห้ามแก่พวกเจ้า) กล่าวว่า: ได้ทรงชี้แจงแก่พวกเจ้าแล้วถึงสิ่งที่พระองค์ทรงห้ามแก่พวกเจ้า

- 13792 - ยูนุสได้รายงานแก่ฉัน กล่าวว่า: อิบนุ วะฮ์บ์ได้แจ้งแก่เรา จาก อิบนุ ซัยด์ ในทำนองเดียวกัน

* * *

และบรรดาผู้รู้การอ่านอัลกุรอานมีความเห็นต่างกันในพระดำรัสของอัลลอฮ์ ผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญที่ว่า (และได้ทรงชี้แจงแก่พวกเจ้าแล้วถึงสิ่งที่พระองค์ทรงห้ามแก่พวกเจ้า)

บางท่านอ่านด้วยการเปิด (ฟัตฮะฮ์) อักษรตัวแรกของคำว่า "ฟัศศะละ" และ "ฮัรระมะ" หมายความว่า: ได้ทรงชี้แจงสิ่งที่พระองค์ทรงห้ามจากอาหารของพวกเจ้า แล้วทรงอธิบายมันแก่พวกเจ้า

* * *

และบรรดาผู้รู้การอ่านทั่วไปในเมืองกูฟะฮ์อ่านข้อนั้นว่า (วะก็ด ฟัศศะละ) โดยเปิดฟาอ์ของคำว่า "ฟัศศะละ" และให้ศอดเป็นซาดดะฮ์ (หนัก) และ (มา ฮุรริมะ) โดยให้ฮาอ์เป็นฎอมมะฮ์ (ปิด) และให้รอเป็นซาดดะฮ์ (หนัก) หมายความว่า: และอัลลอฮ์ได้ทรงชี้แจงแก่พวกเจ้าแล้วถึงสิ่งที่ถูกห้ามแก่พวกเจ้าจากอาหารของพวกเจ้า

* * *

และบางท่านจากชาวมักกะฮ์และบางท่านจากชาวบัศเราะฮ์อ่านข้อนั้นว่า "วะก็ด ฟุศศิละ ละกุม" โดยให้ฟาอ์เป็นฎอมมะฮ์ (ปิด) และให้ศอดเป็นซาดดะฮ์ (หนัก) และ "มา ฮุรริมะ อะลัยกุม" โดยให้ฮาอ์เป็นฎอมมะฮ์ (ปิด) และให้รอเป็นซาดดะฮ์ (หนัก) ในลักษณะที่เป็นรูปกรรมวาจก (ไม่ระบุผู้กระทำ) ในทั้งสองคำ

* * *

และมีรายงานจาก อัตติยะฮ์ อัล-เอาฟี ว่า ท่านอ่านข้อนั้นว่า "วะก็ด ฟะศะละ" โดยให้ศอดเป็นเบา (ไม่หนัก) และเปิดฟาอ์ หมายความว่า: และพระบัญญัติของอัลลอฮ์ได้มีมายังพวกเจ้าแล้วในสิ่งที่พระองค์ทรงห้ามแก่พวกเจ้า

* * *

อบูญะอฺฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: และทัศนะที่ถูกต้องในเรื่องนี้ตามความเห็นของเราคือ ควรกล่าวว่า แท้จริงการอ่านทั้งสามแบบนี้ที่เราได้กล่าวมา ยกเว้นการอ่านที่เราได้กล่าวจากอัตติยะฮ์นั้น ล้วนเป็นการอ่านที่เป็นที่รู้จักและแพร่หลายในการอ่านในหัวเมืองต่างๆ และการอ่านเหล่านั้นมีความหมายที่สอดคล้องกัน ไม่ขัดแย้งกัน ดังนั้น ผู้อ่านจะอ่านด้วยแบบใดก็ตาม ก็ถือว่าถูกต้องในเรื่องนั้น

* * *

และส่วนพระดำรัสที่ว่า (นอกจากสิ่งที่พวกเจ้าจำเป็นต้องบริโภค) นั้น แท้จริงพระองค์ผู้ทรงสูงส่ง หมายถึง: แท้จริงสิ่งที่เราจำเป็นต้องบริโภคจากอาหารต้องห้าม ซึ่งพระองค์ได้ทรงชี้แจงการห้ามมันแก่เราในสภาวะที่ไม่ใช่ความจำเป็นนั้น เป็นที่อนุมัติสำหรับเราในสิ่งที่เราจำเป็นต้องบริโภค จนกว่าความจำเป็นนั้นจะสิ้นสุดไป ดังที่:

- 13793 - บิชร์ได้รายงานแก่เรา กล่าวว่า: ยะซีดได้รายงานแก่เรา กล่าวว่า: ซะอีดได้รายงานแก่เรา จาก กะตาดะฮ์ เกี่ยวกับ (นอกจากสิ่งที่พวกเจ้าจำเป็นต้องบริโภค) หมายถึง จากสัตว์ตาย

**คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ (และแท้จริงนั้น ส่วนมากจะทำให้หลงผิดด้วยอารมณ์ต่ำต้อยของพวกเขา โดยปราศจากความรู้ แท้จริงพระเจ้าของท่านนั้นทรงรู้ดียิ่งในบรรดาผู้ละเมิด) (119)**

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า พระผู้ทรงสูงส่งทรงตรัสว่า และแท้จริงนั้น ส่วนมากจากผู้คน (บรรดาผู้) ที่โต้เถียงพวกท่านในการบริโภคสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงห้ามแก่พวกท่าน โอ้บรรดาผู้ศรัทธาต่ออัลลอฮ์ จากสัตว์ที่ตายเองนั้น แน่นอนพวกเขาจะทำให้บรรดาผู้ติดตามของพวกเขาหลงผิดด้วยอารมณ์ต่ำต้อยของพวกเขา โดยปราศจากความรู้จากพวกเขาในความถูกต้องของสิ่งที่พวกเขากล่าว และไม่มีหลักฐานใดๆ ณ ที่พวกเขาในสิ่งที่พวกเขาโต้เถียงกันในนั้น นอกจากว่ามันเป็นการขับเคลื่อนของพวกเขาด้วยอารมณ์ต่ำต้อยของพวกเขา และเป็นการปฏิบัติตามของพวกเขาต่อแรงดลใจแห่งจิตใจของพวกเขา โดยเป็นการละเมิดและเป็นการขัดแย้งต่อพระบัญชาและข้อห้ามของอัลลอฮ์ และเป็นการเชื่อฟังชัยฏอน

(แท้จริงพระเจ้าของท่านนั้นทรงรู้ดียิ่งในบรรดาผู้ละเมิด) ทรงตรัสว่า แท้จริงพระเจ้าของท่าน โอ้มุฮัมมัด ผู้ทรงอนุมัติแก่ท่านสิ่งที่พระองค์ทรงอนุมัติ และทรงห้ามแก่ท่านสิ่งที่พระองค์ทรงห้ามนั้น ทรงรู้ดียิ่งในผู้ที่ละเมิดขอบเขตของพระองค์ แล้วล่วงล้ำขอบเขตเหล่านั้นไปสู่สิ่งที่ขัดแย้งกับมัน และพระองค์ทรงเฝ้าคอยพวกเขา

* * *

**และบรรดาผู้รู้การอ่านมีความเห็นต่างกันในการอ่านพระดำรัสของพระองค์ว่า (ลียุดิลลูน / ليُضِلُّونَ)**

บรรดาผู้รู้การอ่านส่วนใหญ่จากชาวกูฟะฮ์ได้อ่านมันว่า (ลียุดิลลูน / لَيُضِلُّونَ) โดยมีความหมายว่า แท้จริงพวกเขาทำให้ผู้อื่นหลงผิด

* * *

และบางส่วนจากชาวบัศเราะฮ์และชาวฮิญาซได้อ่านสิ่งนั้นว่า (ลายัดลิลูน / لَيَضِلُّونَ) โดยมีความหมายว่า แท้จริงพวกเขาเป็นผู้ที่หลงผิดจากสัจธรรม แล้ววกเวียนออกจากมัน

* * *

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: และการอ่านที่สมควรที่สุดด้วยความถูกต้องในเรื่องนั้น คือการอ่านของผู้ที่อ่านว่า (และแท้จริงนั้น ส่วนมากจะทำให้หลงผิดด้วยอารมณ์ต่ำต้อยของพวกเขา) โดยมีความหมายว่า แท้จริงพวกเขาทำให้ผู้อื่นหลงผิด

และนั่นคือเพราะว่าอัลลอฮ์ ผู้ทรงเกียรติและทรงสดุดี ได้ทรงแจ้งแก่ท่านนบีของพระองค์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม เกี่ยวกับการทำให้หลงผิดของพวกเขาแก่ผู้ที่ติดตามพวกเขา และได้ทรงห้ามท่านจากการเชื่อฟังพวกเขาและการปฏิบัติตามพวกเขาไปสู่สิ่งที่พวกเขาเรียกร้องเชิญชวนไปสู่มัน แล้วพระองค์จึงตรัสว่า (และหากเจ้าปฏิบัติตามส่วนมากของผู้ที่อยู่ในแผ่นดิน พวกเขาจะทำให้เจ้าหลงผิดจากทางของอัลลอฮ์) จากนั้นพระองค์ได้ทรงแจ้งแก่บรรดาเศาะหาบะฮ์ของพระองค์เกี่ยวกับพวกเขา ด้วยสิ่งที่เหมือนกับที่พระองค์ได้ทรงแจ้งแก่ท่านเกี่ยวกับพวกเขา และได้ทรงห้ามพวกเขาจากการรับคำพูดของพวกเขา จากสิ่งที่เหมือนกับที่พระองค์ได้ทรงห้ามท่านจากมัน แล้วพระองค์จึงตรัสแก่พวกเขาว่า (และแท้จริงนั้น ส่วนมากจากพวกเขาจะทำให้พวกท่านหลงผิดด้วยอารมณ์ต่ำต้อยของพวกเขา โดยปราศจากความรู้) ซึ่งเป็นสิ่งที่คล้ายคลึงกับที่พระองค์ได้ตรัสแก่ท่านนบีของพระองค์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ว่า (และหากเจ้าปฏิบัติตามส่วนมากของผู้ที่อยู่ในแผ่นดิน พวกเขาจะทำให้เจ้าหลงผิดจากทางของอัลลอฮ์)

(7) ดูการอธิบายความหมายของ ((อัล-อัฮวาอ์)) (ความใคร่ตามอารมณ์ต่ำ) ในดัชนีคำศัพท์ (ฮะวา) ที่ได้ผ่านมาแล้ว และดูการอธิบายความหมายของ ((อัฎ-ฎ่อลาล)) (การหลงผิด) ในดัชนีคำศัพท์ (ฎ่อลัลลา) ที่ได้ผ่านมาแล้ว
(8) ดูการอธิบายความหมายของ ((อัล-อิอฺติดาอ์)) (การละเมิดขอบเขต) ในดัชนีคำศัพท์ (อัดา) ที่ได้ผ่านมาแล้ว

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ (อัลลอฮ์) ที่ว่า: "และจงละทิ้งซึ่งบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น" (ซูเราะฮ์อัลอันอาม: 120)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงได้รับการรำลึกถึง ตรัสว่า: และจงละทิ้งเสียเถิด โอ้มนุษย์ทั้งหลาย (9) ซึ่งการทำบาปอย่างเปิดเผย ซึ่งนั่นคือส่วนที่ปรากฏชัดของมัน = และการทำบาปอย่างลับๆ ซึ่งนั่นคือส่วนที่เร้นลับของมัน

ในทำนองเดียวกัน:
-13794- บิชร์ บิน มุอัซได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ยาซิดได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ซะอีดได้รายงานแก่เรา จากกะตะดะฮ์ เกี่ยวกับ (และจงละทิ้งซึ่งบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น) หมายถึง: บาปน้อยและบาปมาก และบาปที่ลับและที่เปิดเผย
-13795- มุฮัมมัด บิน อับดิลอะอ์ลาได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: มุฮัมมัด บิน เษาร์ได้รายงานแก่เรา จากมะอ์มัร จากกะตะดะฮ์ เกี่ยวกับ (และจงละทิ้งซึ่งบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น) เขากล่าวว่า: บาปที่ลับและที่เปิดเผย
-13796- อิบนุ ฮุมัยด์ได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ฮักกามได้รายงานแก่เรา จากอบูญะอ์ฟัร จากอัร-รอบีอ์ บิน อันส เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า (และจงละทิ้งซึ่งบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น) เขากล่าวว่า: บาปที่ลับและที่เปิดเผย = และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "สิ่งที่ปรากฏจากมันและสิ่งที่ซ่อนเร้น" (ซูเราะฮ์อัลอะอ์รอฟ: 33) เขากล่าวว่า: บาปที่ลับและที่เปิดเผย
-13797- อัลมุษันนาได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อิสฮากได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อับดุลลอฮ์ บิน อบีญะอ์ฟัรได้รายงานแก่เรา จากบิดาของเขา จากอัร-รอบีอ์ บิน อันส เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า (และจงละทิ้งซึ่งบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น) เขากล่าวว่า: อัลลอฮ์ทรงห้ามการทำบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น คือการกระทำมันทั้งอย่างลับๆ และอย่างเปิดเผย นั่นคือส่วนที่ปรากฏและส่วนที่เร้นลับของมัน
-13798- อัลมุษันนาได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อบูฮุซัยฟะฮ์ได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ชิบล์ได้รายงานแก่เรา จากอิบนิ อบีนุญัยฮ์ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับ (และจงละทิ้งซึ่งบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น) หมายถึง การฝ่าฝืนอัลลอฮ์ทั้งในที่ลับและที่เปิดเผย
-13799- อัลกาซิมได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อัลฮุซัยน์ได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ฮัจญาจได้รายงานแก่ฉัน จากอิบนิ จุเรจ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับ (และจงละทิ้งซึ่งบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น) เขากล่าวว่า: มันคือสิ่งที่เขาตั้งใจ (ในใจ) จากสิ่งที่เขากำลังจะกระทำ

* * *

ต่อมา บรรดาผู้ตัฟซีร (นักอรรถาธิบาย) มีความเห็นต่างกันในความหมายของ "ส่วนที่ปรากฏ" แห่งบาป และ "ส่วนที่เร้นลับ" ของมัน ในตำแหน่งนี้

บางกลุ่มกล่าวว่า: "ส่วนที่ปรากฏของมัน" หมายถึง สิ่งที่พระผู้ทรงเกียรติและทรงการสรรเสริญทรงห้ามไว้ด้วยพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "และพวกเจ้าอย่าได้แต่งงานกับสตรีที่บิดาของพวกเจ้าได้แต่งงานด้วย" (ซูเราะฮ์อันนิซาอ์: 22) และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "บรรดามารดาของพวกท่านถูกห้ามแก่พวกท่าน..." เป็นต้น และ "ส่วนที่เร้นลับของมัน" หมายถึง การผิดประเวณี (ซินา)

* การระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
-13800- อัลมุษันนาได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อัลฮัจญาจได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: ฮัมมาดได้รายงานแก่เรา จากอัตอา บิน อัส-ซาอิบ จากซะอีด บิน ญุบัยร์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า (และจงละทิ้งซึ่งบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น) เขากล่าวว่า: ส่วนที่ปรากฏของมัน คือ (ข้อห้ามใน) "และพวกเจ้าอย่าได้แต่งงานกับสตรีที่บิดาของพวกเจ้าได้แต่งงานด้วย เว้นแต่สิ่งที่ได้ผ่านไปแล้ว" และ (ข้อห้ามในเรื่อง) บรรดามารดา บุตรสาว และพี่สาวน้องสาว = และ "ส่วนที่เร้นลับ" คือ การผิดประเวณี

* * *

และอีกกลุ่มหนึ่งกล่าวว่า: "ส่วนที่ปรากฏ" หมายถึง สตรีโสเภณีที่มีธง (เป็นสัญลักษณ์) (10) และส่วนที่เร้นลับ หมายถึง สตรีที่เป็นเพื่อนสนิท (ที่ชายลักลอบได้เสีย)

* การระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
-13801- มุฮัมมัด บิน อัลฮุซัยน์ได้รายงานแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อะห์มัด บิน มุฟัฎฎัลได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อัสบาฏได้รายงานแก่เรา จากอัส-ซุดดีย์ เกี่ยวกับ (และจงละทิ้งซึ่งบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น) ส่วน "ส่วนที่ปรากฏของมัน" นั้น คือ หญิงโสเภณีตามร้านค้า (ที่เปิดเผย) และส่วน "ส่วนที่เร้นลับของมัน" นั้น คือ หญิงที่เป็นเพื่อนสนิท ซึ่งชายคนหนึ่งยึดเธอเป็นเพื่อนแล้วเขามาเยือนเธออย่างลับๆ

13802- ข้าพเจ้าได้รับการรายงานจาก อัล-ฮุซัยน์ บิน อัล-ฟัรจ์ กล่าวว่า: ข้าพเจ้าได้ยิน อบู มุอาซ กล่าวว่า: ข้าพเจ้าได้รับการรายงานจาก อุบัยด์ บิน สุลัยมาน กล่าวว่า: ข้าพเจ้าได้ยิน อัฎ-เฎาะฮาก กล่าวในการตีความพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และพวกเจ้าอย่าเข้าใกล้การลามกทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่เปิดเผยจากมันและสิ่งที่ซ่อนเร้น" (ซูเราะฮฺอัล-อันอาม: 151) ว่า: ชาวสมัยญาฮิลียะฮฺเคยกระทำซินา (การผิดประเวณี) อย่างลับๆ และพวกเขาถือว่าสิ่งนั้นเป็นที่อนุมัติตราบเท่าที่มันเป็นความลับ ดังนั้นอัลลอฮฺจึงทรงห้ามทั้งส่วนที่ลับและส่วนที่เปิดเผยของมัน "สิ่งที่เปิดเผยจากมัน" หมายถึง ส่วนที่เปิดเผยชัดเจน "และสิ่งที่ซ่อนเร้น" หมายถึง ส่วนที่เป็นความลับ

13803- อิบนุ วะกีอ์ได้รายงานแก่เรากล่าวว่า: บิดาของข้าพเจ้าได้รายงานแก่เราจาก อบู มุกีน และบิดาของเขา (อบู มุกีน) จาก คอศีฟ จาก มุญาฮิด เกี่ยวกับ (คำตีความของ) "และพวกเจ้าอย่าเข้าใกล้การลามกทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่เปิดเผยจากมันและสิ่งที่ซ่อนเร้น" เขากล่าวว่า: "สิ่งที่เปิดเผยจากมัน" คือ การรวมพี่สาวน้องสาว (ไว้ในการแต่งงาน) และการที่ชายแต่งงานกับภรรยาของบิดาของเขาหลังจากบิดาเสียชีวิต ส่วน "สิ่งที่ซ่อนเร้น" คือ การซินา (การผิดประเวณี)

* * *

และกลุ่มอื่นได้กล่าวว่า: "สิ่งที่เปิดเผย" คือ การเปลือยกายและถอดเสื้อผ้า และสิ่งที่ปกปิดเอาเราะฮฺ (ส่วนสงวน) ในการเฏาะวาฟ (เวียนรอบกะอ์บะฮฺ) ส่วน "สิ่งที่ซ่อนเร้น" คือ การซินา

* ข้อกล่าวอ้างของผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:

13804- ยูนุสได้รายงานแก่ข้าพเจ้ากล่าวว่า: อิบนุ วะฮับได้แจ้งแก่เรากล่าวว่า: อิบนุ ซัยด์ กล่าวในการตีความพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และพวกเจ้าอย่าเข้าใกล้การลามกทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่เปิดเผยจากมันและสิ่งที่ซ่อนเร้น" เขากล่าวว่า: สิ่งที่เปิดเผยของมันคือ การเปลือยกายซึ่งพวกเขาเคยปฏิบัติกันในขณะที่เฏาะวาฟรอบกะอ์บะฮฺ และสิ่งที่ซ่อนเร้นของมันคือ การซินา

* * *

อบู ญะอ์ฟัร (อัฏ-เฏาะบะรี) กล่าวว่า: และคำกล่าวที่ถูกต้องในเรื่องนั้นตามทัศนะของเราคือ ต้องกล่าวว่า: แท้จริงอัลลอฮฺ ตะอาลา ทรงเตือนปวงบ่าวของพระองค์ให้ละทิ้งการทำบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น และนั่นคือความลับและความเปิดเผยของมัน และ "อัล-อิษมฺ" (การทำบาป) คือ ทุกสิ่งที่ฝ่าฝืนอัลลอฮฺ จากสิ่งที่พระองค์ทรงห้าม และสิ่งที่รวมอยู่ในนั้นได้แก่ การซินา (การผิดประเวณี) ทั้งที่ลับและที่เปิดเผย และการคบหากับหญิงโสเภณีและหญิงที่มีคู่รักลับๆ จากพวกนาง และการแต่งงานกับภรรยาของบิดา มารดา และบุตรสาว และการเฏาะวาฟรอบกะอ์บะฮฺโดยเปลือยกาย และทุกการฝ่าฝืนอัลลอฮฺ ไม่ว่าจะเปิดเผยหรือซ่อนเร้น

และเมื่อเป็นเช่นนั้น และทั้งหมดนั้นคือ "การทำบาป" และอัลลอฮฺทรงหมายถึงโดยทั่วไปด้วยพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: ("และจงละทิ้งการทำบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น") หมายถึง การทำบาปทั้งหมดที่เปิดเผยและการทำบาปทั้งหมดที่ซ่อนเร้น ดังนั้น จึงไม่มีสิทธิ์สำหรับผู้ใดที่จะเจาะจงสิ่งหนึ่งสิ่งใดจากสิ่งเหล่านั้นโดยไม่รวมสิ่งอื่น เว้นแต่จะมีหลักฐานที่ชัดเจนมายืนยัน

อย่างไรก็ตาม หากจะอนุญาตให้ตีความข้อนั้นไปในความหมายเฉพาะเจาะจงโดยไม่มีหลักฐาน การตีความไปในความหมายว่า พระองค์ทรงหมายถึงด้วย "การทำบาปทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น" ในที่นี้ คือ สิ่งที่อัลลอฮฺทรงห้ามด้านการบริโภคและอาหาร จากสัตว์ตายและเลือด และสิ่งที่อัลลอฮฺทรงชี้แจงถึงการห้ามในพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "ได้ถูกห้ามแก่พวกเจ้า ซึ่งสัตว์ตาย..." จนจบโองการนั้น ย่อมเหมาะสมกว่า เนื่องจากจุดเริ่มต้นของโองการก่อนหน้านั้นได้กล่าวถึงการห้ามสิ่งเหล่านั้นมาแล้ว และโองการนี้ก็อยู่ในบริบทเดียวกัน แต่มันก็ไม่ใช่เรื่องแปลกหากพระองค์จะทรงหมายถึงสิ่งนั้นด้วย และทรงรวมเข้าไปในนั้นการสั่งใช้ให้หลีกเลี่ยงทุกสิ่งที่คล้ายคลึงกับมันจากการฝ่าฝืนอัลลอฮฺ ดังนั้น พระบัญชาจึงออกมาในลักษณะทั่วไปด้วยการห้ามการทำบาปทุกประเภท ไม่ว่าจะเปิดเผยหรือซ่อนเร้น

คำอธิบายความหมายของพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "แท้จริงบรรดาผู้ที่ขวนขวายการทำบาปนั้น พวกเขาจะได้รับการตอบแทนตามที่พวกเขาได้กระทำไว้" (อายะฮ์ที่ 120)

อบูญะอ์ฟัร (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: พระผู้ทรงเกียรติผู้สูงส่งตรัสว่า: แท้จริงบรรดาผู้ที่กระทำในสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงห้ามพวกเขาไว้ และพวกเขากระทำการฝ่าฝืนอัลลอฮ์ และนำมาซึ่งสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงห้ามไว้ (จะได้รับการตอบแทน) กล่าวคือ: อัลลอฮ์จะทรงตอบแทนพวกเขาในวันกิยามะฮ์ ตามที่พวกเขาได้กระทำไว้ในโลกดุนยา ซึ่งเป็นการฝ่าฝืนพระองค์

---------------------เชิงอรรถ:
(9) ดูคำอธิบายคำว่า "ذر" (เผ่าพันธุ์) ที่ผ่านมา หน้า: 57, หมายเหตุ: 1 และเอกสารอ้างอิงที่นั่น
(10) "อุลาตุรรายาต" (หญิงที่มีธง) หมายถึงหญิงโสเภณีในยุคญาฮิลียะฮ์ พวกนางมักปักธงไว้ใกล้เต็นท์หรือบ้านของนาง เพื่อให้เป็นที่รู้จัก
(11) "อัล-อัรียะฮ์" (การเปลือยกาย) (ด้วยการออกเสียงอัยน์ด้วยฎอมมะฮ์ และรอด้วยสกูน) เป็นคำกริยานาม (มัศดัร) ของ "عرى من ثوبه يعرى عريًا وعرية" (เปลื้องผ้าออก) มีคำกล่าวว่า: "جارية حسنة العرية، وحسنة المعرى والمعراة" (หญิงสาวผู้มีร่างกายงดงามเมื่อเปลือยกาย) หมายถึง มีร่างกายงดงามเมื่อถอดเสื้อผ้าออก
(12) ดูคำอธิบายคำว่า "อัล-อิษม" (การทำบาป) ที่ผ่านมาในดัชนีคำศัพท์ภาษา (อัษม)
(13) ดูคำอธิบายคำว่า "กะซับ" (ขวนขวาย/แสวงหา) ที่ผ่านมาในดัชนีคำศัพท์ภาษา (กะซะบะ) และคำอธิบายคำว่า "อัล-ญะซาอ์" (การตอบแทน) ที่ผ่านมาในดัชนีคำศัพท์ภาษา (ญะซา) และคำอธิบายคำว่า "อิก็ตะรอฟะ" (ได้กระทำไว้) ที่ผ่านมา หน้า: 59, 60