سُورَةُ الشورى

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของอัลลอฮฺผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "ฮา มีม" (1)
เราได้กล่าวถึงความแตกต่างของบรรดาผู้ตีความ (อะฮ์ลุต-ตะอ์วีล) ในความหมายของอักษรอักษรนำ (ฮุรูฟุล-มุก็อฏเฏาะอัต) ซึ่งถูกใช้เป็นบทเปิดของบางซูเราะฮ์ในอัลกุรอาน และเราได้ชี้แจงคำพูดที่ถูกต้องในเรื่องนั้นตามทัศนะของเรา พร้อมทั้งหลักฐานสนับสนุนที่เพียงพอ ซึ่งทำให้ไม่จำเป็นต้องกล่าวซ้ำอีกในที่นี้ เนื่องจากอักษรเหล่านี้มีลักษณะคล้ายคลึงกับอักษรก่อนหน้าที่ได้ผ่านมาแล้ว

และเราได้กล่าวถึงคำพูดหนึ่งจากฮุซัยฟะฮ์เกี่ยวกับความหมายเฉพาะของอายะฮ์นี้ ซึ่งคือสิ่งที่อะหมัด บิน ซุฮัยร์ได้เล่าให้เราฟังว่า: อับดุลวะฮาบ บิน นัจดะฮ์ อัล-เฮาฏีย์ได้เล่าให้เราฟังว่า: อบู อัล-มุฆีเราะฮ์ อับดุลก็อดดูส บิน อัล-ฮัจญาจ อัล-ฮิมศีย์ได้เล่าจากอัรฏออะฮ์ บิน อัล-มุนซิรว่า: มีชายคนหนึ่งมาหาอิบนุ อับบาส แล้วถามเขาขณะที่ฮุซัยฟะฮ์ บิน อัล-ยามานอยู่ที่นั่นด้วยว่า “โปรดบอกฉันเกี่ยวกับการตัฟซีรคำกล่าวของอัลลอฮ์ (ฮามีม อัยน์ ซีน ก๊อฟ)” เขา (อิบนุ อับบาส) จึงก้มหน้าลง แล้วผินหลังให้เขา จากนั้นชายคนนั้นก็กล่าวคำถามของเขาซ้ำ เขาก็ผินหลังให้อีก และไม่ได้ตอบเขาอะไรเลย และไม่ชอบคำถามของเขา จากนั้นชายคนนั้นก็กล่าวเป็นครั้งที่สาม เขาก็ไม่ได้ตอบอะไรเลย ฮุซัยฟะฮ์จึงกล่าวแก่ชายคนนั้นว่า “ฉันจะบอกเจ้าเกี่ยวกับมัน ฉันรู้แล้วว่าเพราะเหตุใดเขาจึงไม่ชอบมัน มันถูกประทานลงมาเกี่ยวกับชายคนหนึ่งจากวงศ์ตระกูลของเขา ชื่อว่า อับดุลอิลาห์ หรืออับดุลลอฮ์ จะตั้งถิ่นฐานอยู่ริมแม่น้ำสายหนึ่งจากแม่น้ำทั้งหลายทางตะวันออก จะมีการสร้างเมืองสองเมืองบนแม่น้ำนั้น โดยมีแม่น้ำแยกอยู่ระหว่างเมืองทั้งสองอย่างชัดเจน เมื่ออัลลอฮ์ทรงกำหนดให้อำนาจของพวกเขาสิ้นสุดลง และรัฐบาลและช่วงเวลาของพวกเขาตัดขาด พระองค์จะทรงส่งไฟมายังเมืองหนึ่งในยามกลางคืน แล้วเมืองนั้นจะกลายเป็นสีดำมืดในตอนเช้า ถูกเผาไหม้เสมือนว่าไม่เคยอยู่ ณ ที่แห่งนั้นมาก่อน และเมืองอีกเมืองจะประหลาดใจในตอนเช้าว่า มันรอดพ้นมาได้อย่างไร แต่ไม่เกินกว่ากลางวันของวันนั้น ที่บรรดาผู้หยิ่งยะโสและดื้อดึงทั้งหมดจากพวกเขาจะมาชุมนุมกันในเมืองนั้น แล้วอัลลอฮ์จะทรงให้เมืองนั้นและพวกเขาทั้งหมดถล่มลงไป นั่นคือคำกล่าวของพระองค์ (ฮามีม อัยน์ ซีน ก๊อฟ) หมายถึง การกำหนดอันเด็ดขาดจากอัลลอฮ์ การทดสอบ และกำหนดการ ฮา มีม: หมายถึง ความยุติธรรมจากพระองค์ อัยน์: หมายถึง จะเป็นขึ้น ซีน: หมายถึง จะเกิดขึ้น และก๊อฟ: หมายถึง จะประสบกับเมืองทั้งสองนี้” และมีรายงานจากอิบนุ อับบาสว่า ท่านอ่านมันว่า “ฮามีม ซีน ก๊อฟ” โดยไม่มีอัยน์ และกล่าวว่า “แท้จริง ซีน คือ อายุของทุกกลุ่มที่ดำรงอยู่ และแท้จริง ก๊อฟ คือ ทุกชุมนุมที่ดำรงอยู่” และกล่าวว่า “แท้จริง อะลีเท่านั้นที่รู้เรื่องอัยน์ในนี้” และมีรายงานว่า ในมุศฮัฟของอับดุลลอฮ์ (อิบนุ มัสอูด) ก็เป็นเช่นที่ได้กล่าวมาจากอิบนุ อับบาส ในการอ่านของท่านโดยไม่มีอัยน์

และพระดำรัสของพระองค์ (كَذَلِكَ يُوحِي إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) พระผู้ทรงสูงส่งซึ่งการรำลึกถึงพระองค์ตรัสว่า: เช่นนี้แหละ พระองค์ทรงประทานวะฮียฺแก่เจ้า โอ้มุฮัมมัด และแก่บรรดาผู้ที่มาก่อนเจ้าจากบรรดานะบีของพระองค์ และมีรายงานกล่าวว่า แท้จริง (บท) ฮามีม อัยน์ ซีน กอฟ นั้นได้ถูกประทานวะฮียฺแก่นะบีทุกท่านที่ถูกส่งมา เช่นเดียวกับที่ได้ถูกประทานวะฮียฺแก่นะบีของเรา ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม และด้วยเหตุนี้จึงได้ถูกกล่าวว่า (كَذَلِكَ يُوحِي إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ اللَّهُ الْعَزِيزُ) ในเรื่องการลงโทษตอบแทนจากศัตรูทั้งหลายของพระองค์ (الْحَكِيمُ) ในเรื่องการจัดการบริหารปวงบ่าวของพระองค์

------------------------
เชิงอรรถ:
(1) อับดุลลอฮฺ : เขาคืออิบนุ มัสอูด เราะฎิยัลลอฮุ อันฮุ ผู้สอนชาวกูฟะฮฺให้อ่านอัลกุรอาน

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและสิ่งที่อยู่ในแผ่นดินเป็นของพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงยิ่งใหญ่" (4)
พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: "เป็นของอัลลอฮฺ" ซึ่งหมายถึงการเป็นเจ้าของ "สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและสิ่งที่อยู่ในแผ่นดิน" จากทุกสิ่งทั้งมวล "และพระองค์คือผู้ทรงสูงส่ง" หมายถึง พระองค์ทรงเป็นผู้มีความสูงส่งและทรงอยู่เหนือทุกสิ่ง และทุกสิ่งทั้งปวงอยู่ต่ำกว่าพระองค์ เพราะพวกเขาอยู่ภายใต้อำนาจการปกครองของพระองค์ การกำหนดสภาวะของพระองค์ดำเนินไปเหนือพวกเขา และพระประสงค์ของพระองค์เป็นไปเหนือพวกเขา "ผู้ทรงยิ่งใหญ่" คือผู้ทรงมีความยิ่งใหญ่ ความทรงเกียรติ และความเด็ดเดี่ยว

และพระดำรัสของพระองค์ (تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ) พระผู้ทรงสูงส่งผู้ทรงรำลึกตรัสว่า: ชั้นฟ้าทั้งหลายเกือบจะแตกแยกออกจากเบื้องบนของแผ่นดินทั้งหลาย เนื่องจากความยิ่งใหญ่และความเกรียงไกรของพระผู้ทรงกรุณาปรานี และตามสิ่งที่เรากล่าวในเรื่องนี้ บรรดาผู้ตีความ (อัต-ตาอ์วีล) ก็ได้กล่าวเช่นเดียวกัน

* ข้อกล่าวของบรรดาผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
มุฮัมมัด บิน ซะอัดได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: ลุงของฉันได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้เล่าถึงฉัน จากบิดาของท่าน จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ (تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ) ท่านกล่าวว่า: หมายถึงจากความหนักอึ้งและความยิ่งใหญ่ของพระผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงจำเริญและทรงสูงส่ง

บิชร์ได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ยาซิดได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ซะอีดได้เล่าถึงเรา จากกะตาดะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ (تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ) : หมายถึงจากความยิ่งใหญ่และความเกรียงไกรของอัลลอฮ์

มุฮัมมัด บิน อับดุลอะอ์ลาได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: มุฮัมมัด บิน เษาร์ได้เล่าถึงเรา จากมะอ์มัร จากกะตาดะฮ์ เช่นเดียวกัน

มุฮัมมัดได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: อะห์มัดได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: อัสบาฏได้เล่าถึงเรา จากอัส-ซุดดีย์ (تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ) ท่านกล่าวว่า: แตกแยกออก ในพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า مُنْفَطِرٌ بِهِ ท่านกล่าวว่า: ถูกทำให้แตกออกด้วยสิ่งนั้น

ได้มีผู้เล่าถึงเราจากอัล-ฮุซัยน์ โดยกล่าวว่า: ฉันได้ยินอบู มุอัซกล่าวว่า: อุบัยด์ได้แจ้งแก่เรา โดยกล่าวว่า: ฉันได้ยินอัฎ-เฎาะฮากกล่าวในพระดำรัสของพระองค์ (يَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ) ว่า: หมายถึงแตกแยกออกเนื่องจากความยิ่งใหญ่ของอัลลอฮ์

มุฮัมมัด บิน มันศูร อัฏ-ฏูซีได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ฮุซัยน์ บิน มุฮัมมัดได้เล่าถึงเรา จากอบู มุอ์ชิร จากมุฮัมมัด บิน ก็อยส์ ท่านกล่าวว่า: มีชายคนหนึ่งมาหากะอับ แล้วกล่าวว่า: โอ้ กะอับ พระเจ้าของเราอยู่ที่ไหน? ผู้คนจึงกล่าวกับเขาว่า: อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงทำลายเจ้าเสีย เจ้าจะถามเกี่ยวกับเรื่องนี้เชียวหรือ? กะอับจึงกล่าวว่า: ปล่อยเขาไปเถิด หากเขาเป็นผู้รู้ก็จะเพิ่มพูนความรู้ และหากเขาเป็นผู้ไม่รู้ก็จะได้เรียนรู้ เขาถามว่าพระเจ้าของเราอยู่ที่ไหน? พระองค์ทรงอยู่บนบัลลังก์อันยิ่งใหญ่ทรงพิง พระองค์ทรงวางพระบาทหนึ่งของพระองค์บนอีกพระบาทหนึ่ง และระยะทางของแผ่นดินนี้ที่เจ้าอยู่บนนั้นคือห้าร้อยปี และจากแผ่นดินหนึ่งไปยังอีกแผ่นดินหนึ่งมีระยะทางเดินทางห้าร้อยปี และความหนาของมันห้าร้อยปี จนครบเจ็ดชั้นดิน แล้วจากแผ่นดินถึงชั้นฟ้ามีระยะทางเดินทางห้าร้อยปี และความหนาของมันห้าร้อยปี และอัลลอฮ์ทรงอยู่บนบัลลังก์ทรงพิง แล้วชั้นฟ้าทั้งหลายก็แตกแยกออก จากนั้นกะอับกล่าวว่า: จงอ่านหากพวกท่านประสงค์ (مِنْ فَوْقِهِنَّ).... อายะฮ์

และพระดำรัสของพระองค์ (وَالْمَلائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ) พระผู้ทรงสูงส่งผู้ทรงรำลึกตรัสว่า: และมะลาอิกะฮ์ต่างแซ่ซ้องสดุดีด้วยการภักดีต่อพระเจ้าของพวกเขา และการขอบคุณต่อพระองค์ เนื่องจากความยำเกรงต่อความเกรียงไกรและความยิ่งใหญ่ของพระองค์

ดังที่มุฮัมมัด บิน ซะอัดได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: ลุงของฉันได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้เล่าถึงฉัน จากบิดาของท่าน จากอิบนุ อับบาส (وَالْمَلائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْdِ رَبِّهِمْ) ท่านกล่าวว่า: และมะลาอิกะฮ์ต่างแซ่ซ้องสดุดีแด่พระองค์เนื่องจากความยิ่งใหญ่ของพระองค์

และพระดำรัสของพระองค์ (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الأرْضِ) ตรัสว่า: และพวกเขาขอต่อพระเจ้าของพวกเขาให้ทรงอภัยโทษแก่บรรดาผู้ที่อยู่บนแผ่นดินจากผู้ศรัทธาต่อพระองค์

ดังที่ได้รายงานแก่เราโดยมุฮัมมัด เขากล่าวว่า ได้รายงานแก่เราโดยอะห์มัด เขากล่าวว่า ได้รายงานแก่เราโดยอัสบาฏ จากอัส-ซุดดีย์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า (และพวกเขาขออภัยโทษให้แก่ผู้ที่อยู่ในแผ่นดิน) เขากล่าวว่า สำหรับบรรดาผู้ศรัทธา
อัลลอฮ์ผู้ทรงอำนาจผู้ทรงสูงสุดตรัสว่า พึงรู้เถิดว่า แท้จริงอัลลอฮ์นั้นคือผู้ทรงอภัยโทษให้แก่บรรดาผู้ศรัทธาจากปวงบ่าวของพระองค์ ผู้ทรงเมตตาแก่พวกเขา โดยที่พระองค์จะไม่ลงโทษพวกเขาหลังจากการขออภัยโทษของพวกเขา

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และบรรดาผู้ที่ยึดถือสิ่งอื่นจากพระองค์เป็นผู้คุ้มครอง พระองค์อัลลอฮฺทรงเป็นผู้เฝ้าระวังพวกเขา และเจ้ามิใช่ผู้ดูแลพวกเขา" (อายะฮฺที่ 6)

พระองค์ผู้ทรงสูงส่งซึ่งการกล่าวถึงของพระองค์ทรงกล่าวแก่ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัมว่า: "และบรรดาผู้ที่ยึดถือ" โอ้มุฮัมมัด จากหมู่มุชริกีนแห่งกลุ่มชนของเจ้า "สิ่งอื่นจากพระองค์เป็นผู้คุ้มครอง" คือบรรดาเจว็ดที่พวกเขายึดถือเป็นที่พึ่งและเคารพสักการะ "พระองค์อัลลอฮฺทรงเป็นผู้เฝ้าระวังพวกเขา" ทรงนับรวมการกระทำทั้งหลายของพวกเขา และทรงรักษาบันทึกกิจการงานของพวกเขา เพื่อที่พระองค์จะทรงตอบแทนพวกเขาในวันกิยามะฮฺตามการตอบแทนของพวกเขา "และเจ้ามิใช่ผู้ดูแลพวกเขา" ทรงกล่าวว่า: และเจ้า โอ้มุฮัมมัด มิใช่ผู้ดูแลพวกเขาในการรักษาบันทึกกิจการงานของพวกเขา แท้จริงเจ้านั้นเป็นผู้ตักเตือนเท่านั้น ดังนั้นจงประกาศแก่พวกเขาถึงสิ่งที่เราส่งเจ้ามายังพวกเขา แท้จริงหน้าที่ของเจ้านั้นคือการประกาศ และหน้าที่ของเรานั้นคือการชำระสอบสวน

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และเช่นนั้นแหละ เราได้วะฮียูแก่เจ้า (โอ้มุฮัมมัด) ซึ่งอัลกุรอานภาษาอาหรับ" (ซูเราะฮ์อัชชูรา: 7) ด้วยภาษา (ลิسان) ของชาวอาหรับ เนื่องจากกลุ่มชนที่เราส่งเจ้ามาหาเป็นชาวอาหรับ ดังนั้นเราจึงวะฮียูอัลกุรอานนี้แก่เจ้าด้วยภาษาของพวกเขา เพื่อพวกเขาจะได้เข้าใจหลักฐานทั้งหลายของอัลลอฮ์และการรำลึกถึงพระองค์ที่อยู่ในนั้น เพราะแท้จริงเราไม่ส่งรอซูลใดเว้นแต่ด้วยภาษาของกลุ่มชนของเขา เพื่อเขาจะได้ชี้แจงแก่พวกเขา "เพื่อเจ้าจะได้ตักเตือนแม่ของเมืองทั้งหลาย" นั่นคือมักกะฮ์ "และผู้ที่อยู่รอบๆมัน" พระองค์ตรัสว่า: และผู้ที่อยู่รอบๆแม่ของเมืองทั้งหลายจากมนุษย์ทั้งมวล

และตามสิ่งที่เราได้กล่าวในเรื่องนั้น ผู้รู้ด้านตัฟซีรได้กล่าวไว้เช่นเดียวกัน
* กล่าวถึงผู้ที่ได้กล่าวเช่นนั้น:
มุฮัมมัดได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อะหมัดได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อัสบาฏได้รายงานแก่เรา จากอัสซุดดีย์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "เพื่อเจ้าจะได้ตักเตือนแม่ของเมืองทั้งหลาย" เขากล่าวว่า: มักกะฮ์

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และเจ้าตักเตือนวันแห่งการชุมนุม" พระผู้ทรงอำนาจผู้ทรงเกรียงไกรตรัสว่า: และเจ้าตักเตือน (พวกเขา) ถึงการลงโทษของอัลลอฮ์ในวันที่พระองค์ทรงรวบรวมปวงบ่าวของพระองค์เพื่อยังสถานที่แห่งการชำระบัญชีและการนำเสนอ และมีคำกล่าวว่า: และเจ้าตักเตือนวันแห่งการชุมนุม โดยความหมายคือ: และเจ้าตักเตือนพวกเขาในวันแห่งการชุมนุม ดังที่มีคำกล่าวว่า: "พระองค์ทรงทำให้บรรดาผู้คุ้มครองของพระองค์เป็นที่เกรงกลัว" โดยความหมายคือ: พระองค์ทรงทำให้พวกเจ้าเกรงกลัวบรรดาผู้คุ้มครองของพระองค์

และตามสิ่งที่เราได้กล่าวในเรื่องนั้น ผู้รู้ด้านตัฟซีรได้กล่าวไว้เช่นเดียวกัน
* กล่าวถึงผู้ที่ได้กล่าวเช่นนั้น:
มุฮัมมัดได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อะหมัดได้รายงานแก่เรา เขากล่าวว่า: อัสบาฏได้รายงานแก่เรา จากอัสซุดดีย์ เกี่ยวกับ (พระดำรัสที่ว่า) "และเจ้าตักเตือนวันแห่งการชุมนุม" เขากล่าวว่า: วันกิยามะฮ์

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "ซึ่งไม่มีการสงสัยใดๆในวันนั้น" พระองค์ตรัสว่า: ไม่มีความคลางแคลงใจในวันนั้น

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "กลุ่มหนึ่งอยู่ในสวนสวรรค์ และกลุ่มหนึ่งอยู่ในไฟอันลุกโชน" พระองค์ตรัสว่า: จากพวกเขามีกลุ่มหนึ่งอยู่ในสวนสวรรค์ และพวกเขาคือผู้ที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และปฏิบัติตามสิ่งที่รอซูลของพระองค์ได้นำมายังพวกเขา "และกลุ่มหนึ่งอยู่ในไฟอันลุกโชน" พระองค์ตรัสว่า: และจากพวกเขามีกลุ่มหนึ่งอยู่ในไฟที่ลุกโชติช่วงของอัลลอฮ์ซึ่งถูกปลุกเร้าให้โหมกระหน่ำต่อผู้อยู่ในนั้น และพวกเขาคือผู้ที่ปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮ์ และฝ่าฝืนสิ่งที่รอซูลของพระองค์ได้นำมายังพวกเขา

และได้รายงานแก่ฉัน (อัฏ-ฏอบะรี) โดยยูนุส เขากล่าวว่า: อิบนุ วะฮับได้แจ้งแก่เรา โดยกล่าวว่า: อัมร์ บิน อัล-หาริษได้แจ้งแก่ฉัน จากอบู กะบีล อัล-มุอาฟิรี จากชุฟัยย์ อัล-อัศบะฮี จากชายคนหนึ่งในหมู่สหายของรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม เขากล่าวว่า: "รอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้ออกมาหาพวกเรา โดยในพระหัตถ์ของท่านมีคัมภีร์สองเล่ม แล้วท่านกล่าวว่า: 'พวกท่านรู้ไหมว่านี่คืออะไร?' พวกเราจึงกล่าวว่า: 'ไม่รู้ดอก เว้นแต่ท่านจะแจ้งแก่พวกเรา โอ้รอซูลุลลอฮ์' ท่านกล่าวว่า: 'นี่คือคัมภีร์จากพระเจ้าแห่งสากลโลก ในนั้นมีชื่อของชาวสวรรค์ และชื่อของบรรพบุรุษและเผ่าพันธุ์ของพวกเขา' แล้วทรงรวบรวม (บันทึก) จนถึงคนสุดท้ายของพวกเขา จึงไม่มีการเพิ่มเข้าไปในพวกเขา และไม่มีการลดออกจากพวกเขาเป็นอันขาด และนี่คือคัมภีร์ของชาวนรก พร้อมด้วยชื่อของพวกเขาและชื่อบรรพบุรุษของพวกเขา' แล้วทรงรวบรวมจนถึงคนสุดท้ายของพวกเขา 'จึงไม่มีการเพิ่มเข้าไปและไม่มีการลดออกจากพวกเขาเป็นอันขาด'" สหายของรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม กล่าวว่า: "ถ้าอย่างนั้น พวกเราจะกระทำการงานไปเพื่ออะไรเล่า หากเรื่องนี้เป็นเรื่องที่ถูกตัดสินเสร็จสิ้นแล้ว?" รอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม จึงกล่าวว่า: "มิใช่เช่นนั้น จงมุ่งตรง (สู่ความดี) และจงเข้าใกล้ (ความถูกต้อง)เถิด เพราะแท้จริงเจ้าของสวรรค์นั้น จะถูกประทับตราสำหรับเขาด้วยการงานของชาวสวรรค์ แม้ว่าเขาจะกระทำการงานใดๆ ก็ตาม และเจ้าของนรกนั้น จะถูกประทับตราสำหรับเขาด้วยการงานของชาวนรก แม้ว่าเขาจะกระทำการงานใดๆ ก็ตาม พระเจ้าของพวกท่านได้ทรงตัดสินเรื่องปวงบ่าวแล้ว" แล้วรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้กล่าวพร้อมกับทรงเหวี่ยงพระหัตถ์ทั้งสองของท่าน: "พระเจ้าของพวกท่านได้ทรงตัดสินเรื่องการสร้างสรรค์แล้ว กลุ่มหนึ่งอยู่ในสวรรค์ และอีกกลุ่มหนึ่งอยู่ในไฟอันลุกโชน" พวกเขากล่าวว่า: "มหาบริสุทธิ์แห่งอัลลอฮ์! แล้วทำไมพวกเราจึงต้องทำงานและต้องเหน็ดเหนื่อยเล่า?" รอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม กล่าวว่า: "(การตัดสิน) ขึ้นอยู่กับการงานในช่วงสุดท้าย (ของชีวิต)"

ได้รายงานแก่ฉันโดยยูนุส เขากล่าวว่า: อิบนุ วะฮับได้แจ้งแก่เรา โดยกล่าวว่า: อัมร์ บิน อัล-หาริษ และฮัยวะฮ์ บิน ชุรัยห์ ได้แจ้งแก่ฉัน จากยะฮ์ยา บิน อบี อุซัยด์ ว่า อบู ฟิราส ได้เล่าแก่เขาว่า เขาได้ยินอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ กล่าวว่า: "แท้จริงอัลลอฮ์ ตะอาลา เมื่อทรงสร้างอาดัม พระองค์ทรงสะบัดท่าน (อาดัม) ดุจการสะบัดย่าม (เพื่อให้สิ่งภายในหลุดออก) แล้วทรงนำเอาลูกหลานทั้งหมดออกมาจากท่าน (อาดัม) มันออกมาดุจตัวหนอน (เล็กๆ) แล้วพระองค์ทรงแบ่งพวกเขาออกเป็นสองกลุ่ม แล้วตรัสว่า: 'ผู้เคราะห์ร้ายและผู้มีสุข' แล้วทรงโยนทั้งสองกลุ่มนั้นลงมา แล้วทรงแบ่งพวกเขาอีกครั้ง แล้วตรัสว่า: '(แล้วกลุ่มหนึ่งอยู่ในสวรรค์ และอีกกลุ่มหนึ่งอยู่ในไฟอันลุกโชน)'"

เขา (อัฏ-ฏอบะรี) กล่าวว่า: อัมร์ บิน อัล-หาริษ ได้แจ้งแก่ฉัน จากอบู ชุบบุวัยฮ์ เขาได้เล่าแก่เขาจากอิบนุ ฮุญัยเราะฮ์ ว่าเขาได้รับข้อมูลว่า มูซา (อ.ล.) กล่าวว่า: "โอ้พระเจ้าของข้า พระองค์ทรงสร้างปวงบ่าวของพระองค์ที่พระองค์ทรงสร้างมา พระองค์ทรงทำให้ในหมู่พวกเขามีกลุ่มหนึ่งอยู่ในสวรรค์ และอีกกลุ่มหนึ่งอยู่ในไฟอันลุกโชน ทำไมพระองค์ไม่ทรงให้พวกเขาทั้งหมดเข้าสวรรค์เล่า?" พระองค์ตรัสว่า: "โอ้มูซา จงยกพืชผลของเจ้าขึ้น" เขาจึงยกมันขึ้น เขากล่าวว่า: "ข้าได้ยกมันขึ้นแล้ว" พระองค์ตรัสว่า: "จงยกขึ้น" เขาจึงยกขึ้น เขาไม่ได้เหลือสิ่งใดไว้ เขากล่าวว่า: "โอ้พระเจ้าของข้า ข้าได้ยกมันขึ้นแล้ว" พระองค์ตรัสว่า: "จงยกขึ้น" เขากล่าวว่า: "ข้าได้ยกมันขึ้นแล้ว เว้นแต่สิ่งที่ไม่มีคุณค่าในตัวมัน" พระองค์ตรัสว่า: "เช่นเดียวกัน ฉันจะให้ปวงบ่าวของฉันทั้งหมดเข้าสวรรค์ เว้นแต่สิ่งที่ไม่มีคุณค่าในตัวมัน"

และมีผู้กล่าวว่า: (فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ) โดยอ่านขึ้นเสียง (ด้วยการให้เป็นกรณีของอัร-ราฟิอฺ) และได้มีการกล่าวถึงเรื่องนี้มาก่อนหน้านั้นด้วยโองการที่ว่า: (لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا) โดยอ่านลงเสียง (ด้วยการให้เป็นกรณีของอัน-นัซบ์) เนื่องจากมีความประสงค์ให้เป็นจุดเริ่มต้น (ของประโยค) เช่นเดียวกับที่กล่าวว่า: "ฉันเห็นกองทัพถูกฆ่าหรือแตกพ่าย" โดยมีความหมายว่า: ในหมู่พวกเขามีผู้ถูกฆ่า และในหมู่พวกเขามีผู้แตกพ่าย

------------------------เชิงอรรถ:
(2) อัจมัล : หมายถึง การกล่าวถึงจำนวนของพวกเขาโดยรวมในตอนท้ายของคัมภีร์

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า : "และหากอัลลอฮฺทรงประสงค์ แน่นอนพระองค์ก็จะทรงทำให้พวกเขาเป็นประชาชาติเดียวกัน แต่พระองค์จะทรงให้ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์เข้าในความเมตตาของพระองค์ และบรรดาผู้อธรรมนั้น พวกเขาจะไม่มีผู้คุ้มครองและไม่มีผู้ช่วยเหลือใด ๆ เลย" (8)

พระองค์ผู้ทรงสูงส่งซึ่งการกล่าวรำลึกถึงพระองค์ตรัสว่า : และหากอัลลอฮฺทรงประสงค์ที่จะรวบรวมปวงสร้างของพระองค์บนทางนำ และทรงทำให้พวกเขาอยู่บนแนวทางเดียวกัน แน่นอนพระองค์ก็จะทรงกระทำเช่นนั้นได้ และ "لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً" (แน่นอนพระองค์ก็จะทรงทำให้พวกเขาเป็นประชาชาติเดียวกัน) หมายถึง : เป็นผู้อยู่ในแนวทางเดียวกัน และเป็นกลุ่มชนที่รวมตัวกันบนศาสนาหนึ่งเดียวกัน

พระองค์ตรัสว่า : พระองค์มิได้ทรงกระทำเช่นนั้น โดยทรงทำให้พวกเขาเป็นประชาชาติเดียวกัน แต่พระองค์จะทรงให้ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์จากปวงบ่าวของพระองค์เข้าในความเมตตาของพระองค์ หมายความว่า พระองค์จะทรงให้เขาเข้าในความเมตตาของพระองค์ โดยการประทานความสำเร็จแก่เขาให้ได้เข้าในศาสนาของพระองค์ ซึ่งพระองค์ทรงส่งศาสนาดังกล่าวมากับนบีของพระองค์ มุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม

พระองค์ตรัสว่า : และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮฺนั้น พวกเขาจะไม่มีผู้คุ้มครองที่จะคุ้มครองพวกเขาในวันกิยามะฮฺ และไม่มีผู้ช่วยเหลือที่จะช่วยเหลือพวกเขาจากการลงโทษของอัลลอฮฺ เมื่อพระองค์ทรงลงโทษพวกเขา โดยช่วยพวกเขาให้รอดพ้นจากการลงโทษของพระองค์ และช่วยเหลือพวกเขาให้ได้รับความยุติธรรมจากผู้ที่ลงโทษพวกเขา

แท้จริงที่ได้กล่าวเช่นนี้แก่ท่านรอซูล ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัมนั้น เพื่อปลอบประโลมท่านจากความเศร้าโศกที่เกิดขึ้นแก่ท่าน เนื่องจากการที่กลุ่มชนของท่านหันเหออกจากท่าน และเป็นการสั่งให้ท่านละทิ้งการนำความทุกข์ใจมาสู่ตัวท่านเอง เนื่องจากการที่ผู้ที่หันเหออกจากท่านในหมู่พวกเขา ไม่ตอบรับสิ่งที่ท่านเรียกร้องพวกเขาสู่ความจริง และเพื่อแจ้งให้ท่านทราบว่า กิจการทั้งหลายของปวงบ่าวของพระองค์นั้นอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงชี้แนะทางสู่ความจริงแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงให้หลงผิดแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ โดยปราศจากพระองค์และปราศจากทุกผู้คนอื่นใดนอกจากพระองค์

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "หรือว่าพวกเขาได้ยึดถือบรรดาผู้คุ้มครองอื่นจากพระองค์? ดังนั้นอัลลอฮฺนั้นคือผู้คุ้มครอง และพระองค์คือผู้ให้ชีวิตแก่ผู้ตายทั้งหลาย และพระองค์ทรงอานุภาพเหนือทุกสิ่งทุกอย่าง" (อายะฮฺที่ 9)

พระผู้ทรงสูงส่งผู้ได้รับการกล่าวขานตรัสว่า: หรือว่าบรรดาผู้ตั้งภาคีต่ออัลลอฮฺเหล่านี้ได้ยึดถือบรรดาผู้คุ้มครองอื่นจากอัลลอฮฺ โดยพวกเขาให้ความคุ้มครองแก่พวกเขา?

"(فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ) ดังนั้นอัลลอฮฺนั้นคือผู้คุ้มครอง" พระองค์ตรัสว่า: ดังนั้นอัลลอฮฺคือผู้คุ้มครองบรรดาผู้มีศรัทธาของพระองค์ และพระองค์นั่นแหละที่พวกเขาพึงยึดถือเป็นผู้คุ้มครอง ไม่ใช่บรรดาเจว็ดและรูปปั้น หรือสิ่งใดๆ ที่ไม่มีอำนาจให้โทษและให้คุณแก่พวกเขาได้

"(وَهُوَ يُحْيِي الْمَوْتَى) และพระองค์คือผู้ให้ชีวิตแก่ผู้ตายทั้งหลาย" พระองค์ตรัสว่า: และอัลลอฮฺทรงให้ชีวิตแก่ผู้ตายทั้งหลายหลังจากความตายของพวกเขา โดยพระองค์จะทรงรวบรวมพวกเขาในวันกิยามะฮฺ

"(وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) และพระองค์ทรงอานุภาพเหนือทุกสิ่งทุกอย่าง" พระองค์ตรัสว่า: และอัลลอฮฺคือผู้ทรงอานุภาพเหนือการให้ชีวิตแก่ปวงบ่าวของพระองค์หลังจากความตายของพวกเขา และเหนือสิ่งอื่นๆ นอกเหนือจากนั้น แท้จริงพระองค์คือผู้ทรงอานุภาพเหนือทุกสิ่งทุกอย่าง

และคำกล่าวของพระองค์: (และสิ่งที่พวกเจ้าแตกต่างกันในสิ่งใด ก็ให้การตัดสินของมันเป็นสิทธิของอัลลอฮ์) พระผู้ทรงเกียรติผู้สูงส่งตรัสว่า: และสิ่งที่พวกเจ้า โอ้มนุษย์เอ๋ย ได้แตกต่างกันในสิ่งใด แล้วโต้เถียงกันระหว่างพวกเจ้า ก็ให้การตัดสินของมันเป็นสิทธิของอัลลอฮ์ กล่าวคือ แท้จริงอัลลอฮ์นั้นคือผู้ทรงตัดสินระหว่างพวกเจ้า และทรงชี้ขาดคำตัดสินในสิ่งนั้น

ดังที่มุฮัมมัด บิน อัมร์ได้เล่าแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อบู อาศิมได้เล่าแก่เรา โดยกล่าวว่า: อีซาได้เล่าแก่เรา และอัล-ฮาริษได้เล่าแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อัล-ฮะซันได้เล่าแก่เรา โดยกล่าวว่า: วะรกอได้เล่าแก่เราทั้งหมด จากอิบนุ อบี นุญัยฮ์ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับคำกล่าวของพระองค์: (และสิ่งที่พวกเจ้าแตกต่างกันในสิ่งใด ก็ให้การตัดสินของมันเป็นสิทธิของอัลลอฮ์) อิบนุ อัมร์กล่าวในหะดีษของเขาว่า: ดังนั้นพระองค์จะทรงตัดสินในสิ่งนั้น และอัล-ฮาริษกล่าวว่า: ดังนั้นอัลลอฮ์จะทรงตัดสินในสิ่งนั้น

และคำกล่าวของพระองค์: (นั่นคืออัลลอฮ์ พระเจ้าของฉัน ต่อพระองค์เท่านั้นฉันมอบหมาย) กล่าวแก่ศาสนทูตของพระองค์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัมว่า: จงกล่าวแก่พวกตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์เหล่านี้ว่า นี่คือผู้ซึ่งคุณลักษณะเหล่านี้เป็นคุณลักษณะของพระองค์ คือพระเจ้าของฉัน ไม่ใช่พระเจ้าของพวกเจ้าที่พวกเจ้าเรียกร้องเชิญชวนอื่นจากพระองค์ ซึ่งไม่สามารถทำสิ่งใดได้ (ต่อพระองค์เท่านั้นฉันมอบหมาย) ในกิจการทั้งหลายของฉัน และต่อพระองค์เท่านั้นฉันมอบหมายเหตุปัจจัยทั้งหลายของฉัน และต่อพระองค์เท่านั้นฉันวางใจ (และยังพระองค์เท่านั้นฉันกลับเนื้อกลับตัว) กล่าวว่า: และยังพระองค์เท่านั้นฉันหันกลับในกิจการทั้งหลายของฉัน และขออภัยโทษจากความผิดทั้งหลายของฉัน

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "พระผู้ทรงบังเกิดชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ทรงทำให้มีคู่ครองสำหรับพวกเจ้าจากตัวของพวกเจ้าเอง และจากปศุสัตว์ก็มีคู่ครองด้วย พระองค์ทรงให้พวกเจ้าแพร่ขยายพันธุ์ในนั้น ไม่มีสิ่งใดเหมือนเช่นพระองค์ และพระองค์เป็นผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น" (11)

พระผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: "พระผู้ทรงบังเกิดชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน" หมายถึง พระผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งเจ็ดและแผ่นดิน ดังที่:

มุฮัมมัดได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อะห์มัดได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อัสบาฏได้รายงานแก่เรา จากอัส-ซุดดีย์ เกี่ยวกับพระดำรัสที่ว่า: "พระผู้ทรงบังเกิดชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน" เขากล่าวว่า: พระผู้ทรงสร้าง

และพระดำรัสที่ว่า: "ทรงทำให้มีคู่ครองสำหรับพวกเจ้าจากตัวของพวกเจ้าเอง" พระผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: พระเจ้าของพวกเจ้าได้ทรงให้พวกเจ้ามีคู่ครองจากตัวของพวกเจ้าเอง และที่พระผู้ทรงเกริกเกียรติตรัสว่า: "จากตัวของพวกเจ้าเอง" นั้น เพราะพระองค์ทรงสร้างฮาวาอ์จากซี่โครงของอาดัม ดังนั้นนางจึงมาจากเพศชาย

"และจากปศุสัตว์ก็มีคู่ครองด้วย" พระผู้ทรงเกริกเกียรติตรัสว่า: และทรงทำให้สำหรับพวกเจ้าจากปศุสัตว์มีคู่ครอง จากแกะสองชนิด จากแพะสองชนิด จากอูฐสองชนิด จากวัวสองชนิด ทั้งตัวผู้และตัวเมีย จากทุกประเภทของสิ่งเหล่านั้น

"พระองค์ทรงให้พวกเจ้าแพร่ขยายพันธุ์ในนั้น" ตรัสว่า: พระองค์ทรงสร้างพวกเจ้าในสิ่งที่พระองค์ทรงทำให้พวกเจ้ามีจากคู่ครองของพวกเจ้า และทรงให้พวกเจ้าดำรงชีวิตในสิ่งที่พระองค์ทรงทำให้พวกเจ้ามีจากปศุสัตว์

และบรรดาผู้รู้ตัฟซีรมีความเห็นต่างกันในความหมายของพระดำรัสที่ว่า: "พระองค์ทรงให้พวกเจ้าแพร่ขยายพันธุ์ในนั้น" ในที่นี้ บางกลุ่มกล่าวว่า: ความหมายนั้นคือ พระองค์ทรงสร้างพวกเจ้าในนั้น

* การระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:

มุฮัมมัด บิน อัมร์ได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อบู อาศิมได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อีซาได้รายงานแก่เรา และอัล-ฮาริษได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: อัล-ฮะซันได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: วะรกอได้รายงานแก่เราทั้งหมด จากอิบนุ อบี นุญัยฮ์ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับพระดำรัสที่ว่า: "พระองค์ทรงให้พวกเจ้าแพร่ขยายพันธุ์ในนั้น" เขากล่าวว่า: วงศ์วานต่อจากวงศ์วาน จากมนุษย์และปศุสัตว์

มุฮัมมัด บิน อัล-มุษันนาได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อะห์มัดได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: อัสบาฏได้รายงานแก่เรา จากอัส-ซุดดีย์ เกี่ยวกับพระดำรัสที่ว่า: "พระองค์ทรงให้พวกเจ้าแพร่ขยายพันธุ์" เขากล่าวว่า: พระองค์ทรงสร้างพวกเจ้า

อิบนุ ฮุมัยด์ได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: ฮักกามได้รายงานแก่เรา จาก อันบะซะฮ์ จากมุฮัมมัด บิน อับดิรเราะฮ์มาน จากอัล-กาซิม บิน อบี บัซซะฮ์ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับพระดำรัสที่ว่า: "พระองค์ทรงให้พวกเจ้าแพร่ขยายพันธุ์ในนั้น" เขากล่าวว่า: วงศ์วานต่อจากวงศ์วาน จากมนุษย์และปศุสัตว์

มุฮัมมัด บิน อัล-มุษันนาได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: มุฮัมมัด บิน ญะอ์ฟัรได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: ชุอ์บะฮ์ได้รายงานแก่เรา จากมันซูร์ ว่าเขากล่าวเกี่ยวกับโองการนี้: "พระองค์ทรงให้พวกเจ้าแพร่ขยายพันธุ์ในนั้น" เขากล่าวว่า: พระองค์ทรงสร้างพวกเจ้า

และอีกกลุ่มหนึ่งกล่าวว่า: แต่ความหมายคือ พระองค์ทรงให้พวกเจ้าดำรงชีวิตในนั้น

* การระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:

มุฮัมมัด บิน ซะอัดได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: ลุงของฉันได้รายงานแก่ฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้รายงานแก่ฉัน จากบิดาของเขา จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสที่ว่า: "ทรงทำให้มีคู่ครองสำหรับพวกเจ้าจากตัวของพวกเจ้าเอง และจากปศุสัตว์ก็มีคู่ครองด้วย พระองค์ทรงให้พวกเจ้าแพร่ขยายพันธุ์ในนั้น" กล่าวว่า: พระองค์ทรงทำให้สำหรับพวกเจ้าในนั้นซึ่งการยังชีพที่พวกเจ้าดำรงชีวิตด้วย

มุฮัมมัด บิน อับดิลอะอ์ลาได้รายงานแก่เรา โดยกล่าวว่า: มุฮัมมัด บิน เษาร์ได้รายงานแก่เรา จากมะอ์มัร จากกะตะดะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสที่ว่า: "พระองค์ทรงให้พวกเจ้าแพร่ขยายพันธุ์ในนั้น" เขากล่าวว่า: พระองค์ทรงให้พวกเจ้าดำรงชีวิตในนั้น

นี่คือส่วนที่ 2/3 ของตัฟซีรอัฏ-ฏอบะรี แปลเป็นภาษาไทยให้ลื่นไหลต่อเนื่อง:

บิชร์ได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ยาซีดได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: สะอีดได้เล่าถึงเรา จากก็อตาดะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ (يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ) (พระองค์ทรงให้พวกเจ้ามีชีวิตอยู่ในนั้น) เขากล่าวว่า: คือการมีชีวิตชีวาจากอัลลอฮ์ ซึ่งพระองค์ทรงให้พวกเจ้ามีชีวิตชีวาในสิ่งนั้น (ในโลกนี้) และสองคำกล่าวนี้ แม้ถ้อยคำจะแตกต่างกันในหมู่ผู้กล่าวทั้งสอง แต่ก็อาจเป็นไปได้ที่จะชี้นำทั้งสองไปสู่ความหมายเดียวกัน นั่นคือ ผู้ที่กล่าวในความหมายของเขาว่า "ทรงให้พวกเจ้ามีชีวิตชีวาในนั้น" เขาหมายถึงด้วยคำกล่าวของเขานั้นว่า พระองค์ทรงให้ชีวิตแก่พวกเจ้าโดยการมีชีวิตชีวาของพวกเจ้าด้วยสิ่งนั้น (โลกนี้) ดังที่พระองค์ทรงให้ชีวิตแก่ผู้ที่ยังไม่ถูกสร้าง โดยการทรงบังเกิดเขา และทรงเป่าวิญญาณเข้าไปในเขา จนกระทั่งเขามีชีวิตชีวา และข้าได้อธิบายความหมายของการที่อัลลอฮ์ทรงให้บังเกิดปวงสรรพสิ่งมาแล้วก่อนหน้านี้ ด้วยหลักฐานต่าง ๆ ซึ่งเพียงพอที่จะไม่ต้องกล่าวซ้ำอีก

และพระดำรัสของพระองค์ (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ) (ไม่มีสิ่งใดเหมือนดังพระองค์) ในนั้นมีสองแง่มุม: แง่มุมหนึ่งคือ ความหมายของมันคือ พระองค์ไม่เหมือนสิ่งใด และได้ใส่คำว่า "มิษลุน" (เช่น, เหมือน) เข้าไปในคำพูดเพื่อเป็นการย้ำเน้นคำพูด เนื่องจากถ้อยคำของมันและคำว่า "กาฟ" (เช่น, ดัง) นั้นแตกต่างกัน แต่ทั้งสองมีความหมายเดียวกัน ดังที่ได้มีคำกล่าวว่า:
"ما إن نديت بشيء أنت تكرهه"
(ฉันไม่ได้เรียกท่านด้วยสิ่งใดที่ท่านเกลียดชัง)
โดยได้ใส่ "อิน" ซึ่งเป็นตัวปฏิเสธเช่นกัน เข้าไปบน "มา" ซึ่งเป็นตัวปฏิเสธ เนื่องจากถ้อยคำของทั้งสองแตกต่างกัน แม้ความหมายของทั้งสองจะตรงกัน เพื่อเป็นการย้ำเน้นคำพูด และดังที่เอาส์ บิน ฮิจร์ ได้กล่าว:
"وَقَتْــلَى كمِثْــلِ جــذُوعِ النَّخـيلْ
تَغَشَّــــاهُمُ مُسْـــبِلٌ مُنْهَمِـــرْ"
(และผู้ที่ถูกสังหาร เหมือนดังต้นตาลที่ถูกโค่น
สายฝนที่หลั่งไหลท่วมคลุมพวกเขา)
และความหมายของมันคือ: เหมือนต้นตาลที่ถูกโค่น และดังที่อีกคนได้กล่าว:
"سَـعْدُ بْـنُ زيـد إذَا أبْصَـرْتَ فَضْلَهُمُ
مـا إن كـمِثْلِهِمِ فِـي النَّـاسِ مِنْ أحَدٍ"
(สะอ์ด บิน ซัยด์ เมื่อท่านมองเห็นความประเสริฐของพวกเขา
ไม่มีผู้ใดในหมู่มนุษย์ที่เหมือนดังพวกเขาเลย)

และอีกแง่มุมหนึ่งคือ ความหมายของมันคือ: ไม่มีสิ่งใดที่เหมือน (พระองค์) และคำว่า "กาฟ" (เช่น, ดัง) นี่แหละคือสิ่งที่ถูกใส่เข้าไปในคำพูด ดังคำกล่าวของนักกวีเราะญัซ:
"وَصَالِياتٍ كَكَما يُؤْثَفَيْنِ"
(และผู้หญิงที่แข็งแรงดุจดังหินที่ถูกวางเรียงสำหรับตั้งหม้อ)
โดยได้ใส่คำว่า "กาฟ" อีกตัวเข้าไปบนคำว่า "กาฟ" เพื่อเป็นการย้ำเน้นการเปรียบเทียบ และดังที่อีกคนได้กล่าว:
"تَنْفِــي الغَيــادِيقُ عَـلى الطَّـرِيقِ
قَلَّــصَ عَــنْ كَبَيْضَـةٍ فِـي نِيـقِ"
(ก้อนหินใหญ่ถูกผลักออกไปตามทาง
มันหดตัวออกจาก (ร่างกาย) ดุจดังไข่ในมดลูก)
โดยได้ใส่คำว่า "กาฟ" ร่วมกับ "อัน" (จาก) และข้าได้อธิบายเรื่องนี้ไว้แล้วในสถานที่อื่นที่ไม่ใช่สถานที่นี้ ด้วยคำอธิบายที่ละเอียดลึกซึ้งกว่าคำอธิบายนี้ ดังนั้น ข้าจึงได้ผ่านพ้นไปด้วยการอธิบายเกี่ยวกับมันในสถานที่นี้

และพระดำรัสของพระองค์ (وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) (และพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น) พระผู้ทรงเกรียงไกร ผู้ทรงการสรรเสริญ ตรัสโดยพรรณนาตนเองด้วยสิ่งที่พระองค์ทรงเป็น ซึ่งพระองค์ทรงหมายถึงพระองค์เองว่า: ผู้ทรงได้ยินสิ่งที่ปวงบ่าวของพระองค์พูดออกมาเป็นคำพูด ผู้ทรงเห็นกิจการงานต่าง ๆ ของพวกเขา ไม่มีสิ่งใดจากสิ่งนั้นที่เร้นลับต่อพระองค์ และความรู้เกี่ยวกับสิ่งใดจากสิ่งนั้นก็ไม่ห่างไกลจากพระองค์ พระองค์ทรงห้อมล้อมทั้งหมดนั้น ทรงนับรวมทั้งสิ่งเล็กและสิ่งใหญ่ (لِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ) (เพื่อทุกชีวิตจะได้รับการตอบแทนตามที่มันได้ขวนขวายไว้) จากความดีหรือความชั่ว

------------------------
เชิงอรรถ:
(1) นี่คือครึ่งแรกของบะยิต (โคลง) ของอัน-นาบิเฆาะฮ์ อัษ-ษุบยานี และครึ่งหลังของมันคือ:
"إذن فـلا رفعت سوطي إلى يدي"
(ถ้าเช่นนั้น ฉันก็จะไม่ยกแส้ของฉันขึ้นสู่มือของฉันเลย)
(ดู มุคตาร อัช-ชีอ์ริล-ญาฮิลี พร้อมคำอธิบายโดย มุศเฏาะฟา อัส-ซักกา ฉบับอัล-หะละบี) และสำนวนของครึ่งแรกในนั้นคือ:
"مـا قلـت من سييء مما أتيت به"
(ฉันไม่ได้พูดสิ่งชั่วร้ายใดจากสิ่งที่ฉันได้กระทำมัน)
ผู้อธิบายของมันกล่าวว่า: เขากล่าวว่า: หากฉันได้พูดสิ่งนี้ซึ่งได้มีถึงท่าน แขนของฉันก็จะอ่อนแรงจนฉันไม่สามารถยกแส้ขึ้นได้แม้มันจะเบาก็ตาม

และในอัลลิซานและอัตตาจได้บันทึกไว้เช่นเดียวกับที่ผู้ประพันธ์บันทึก อัซซะบีดีย์กล่าวว่า: มีคำกล่าวว่า "ما نديني من فلان شيء أكرهه" หมายความว่า ไม่มีสิ่งใดมาถึงฉันหรือประสบแก่ฉัน และ "ما نديت له كفى بشر" และ "ما نديت بشيء"
ตำแหน่งที่ใช้เป็นหลักฐานในบทกวีตามที่ผู้ประพันธ์ระบุคือคำกล่าวของเขาที่ว่า "ما إن" โดยที่เขาได้นำอักษรปฏิเสธ "ما" มารวมกับอักษรปฏิเสธ "إن" เนื่องจากรูปคำทั้งสองแตกต่างกัน เพื่อเป็นการย้ำคำพูด ซึ่งคล้ายคลึงกับการนำ "กาฟ" ที่ใช้ในการเปรียบเทียบ มารวมกับคำว่า "มิษล์" ที่สื่อความหมายเปรียบเทียบ ในพระดำรัสของอัลลอฮ์ تعالى ที่ว่า "لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ" เพื่อเป็นการย้ำคำพูด เนื่องจากรูปคำทั้งสองแตกต่างกัน

(2) และหลักฐานนี้มาจากคำพูดของเอาส บิน ฮิจร์ อัตตะมีมี ซึ่งเป็นกวีมีชื่อเสียงในยุคญาฮิลียะฮ์ หลักฐานนี้เป็นเช่นเดียวกับหลักฐานก่อนหน้า โดยในนั้นได้นำเครื่องหมายการเปรียบเทียบ "อัลกาฟ" มารวมกับคำที่มีความหมายเดียวกันคือ "มิษล์" เนื่องจากรูปคำทั้งสองแตกต่างกัน เพื่อเป็นการย้ำคำพูด และมันคล้ายคลึงกับ "ما" ในพระดำรัสของอัลลอฮ์ تعالى ที่ว่า "لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ"

(3) ฉันไม่พบผู้กล่าวบทกวีนี้ และผู้ประพันธ์ได้ใช้มันเป็นหลักฐานในการนำเครื่องหมายการเปรียบเทียบสองตัว (อัลกาฟ และ มิษล์) มารวมกันในสิ่งเดียวกัน ดังนั้นมันจึงมีความหมายเช่นเดียวกับหลักฐานสองข้อก่อนหน้า

(4) นี่คือบทหนึ่งจากหลายบทของบทกวีแบบมัชฏูร อัรร็อจซ์ โดยทั้งสองบทถูกนำไปอ้างถึงคิฏอม อัลมุญาชิอี และอัลเญาฮะรีได้อ้างถึงทั้งสองบทในอัศเศาะฮีห์ และอัศเศาะกอลีได้อ้างถึงในคำอธิบายบทกวีของอัลอีฎอห์ ของอัลฟาริสีย์ ถึงฮุมยาน บิน กุฮาฟะฮ์ และบทที่ใช้เป็นหลักฐานคือบทสุดท้ายของทั้งสองบท (ดูบทกวีในเชิงอรรถหน้าที่ 282 ของภาคแรกของหนังสือ "Sirr Sina'at al-I'rab" โดยอิบนุ จินนี ฉบับพิมพ์โดยบริษัท มุศเฏาะฟา อัลบาบี อัลฮะลาบี และบุตรหลานของเขา) ในนั้นมีคำว่า "อัศศอลิยาต" หมายถึง หินรองหม้อที่ใช้วางหม้อ และมันถูกไฟเผาจนดำเกรียม และ "ยูอัษฟีน" หมายถึง พวกนางวางหินรองสำหรับหม้อ ซึ่งเป็นพหูพจน์ของคำว่า "อัษฟียะฮ์" มีคำกล่าวว่า "อัษฟา อัลกิดร ยัษฟีฮา" หมายถึง ทำให้มันมีหินรอง และตำแหน่งที่ใช้เป็นหลักฐานคือคำกล่าวของเขาที่ว่า "กะมา" เพราะอักษร "กาฟ" ตัวแรกเป็นอักษร ส่วนตัวที่สองเป็นคำนามที่มีความหมายว่า "เช่นเดียวกัน" ความหมายคือ: ไม่มีอะไรเหลือนอกจากก้อนหินที่ถูกตั้งขึ้นเหมือนกับหินรองหม้อ และผู้ประพันธ์ได้ใช้มันเป็นหลักฐานในการนำ "กาฟ" มารวมกับ "กาฟ" เพื่อเป็นการย้ำคำพูด

(5) ฉันไม่พบผู้กล่าวบทกวีนี้ และความหมายของมันไม่ชัดเจนสำหรับฉันอย่างสมบูรณ์ และบางทีในนั้นอาจมีการบิดเบือนจากผู้คัดลอก และตำแหน่งที่ใช้เป็นหลักฐานในนั้นชัดเจน นั่นคือการนำ "อัน" มารวมกับ "กาฟ" ในคำกล่าวของเขาที่ว่า "กะบีฎะฮ์" ดังนั้นอาจเป็นได้ว่า "กาฟ" เป็นตัวเพิ่มเติม หมายถึง "อัน บีฎะฮ์" หรืออาจเป็นได้ว่า "กาฟ" เป็นคำนามที่มีความหมายว่า "เช่นเดียวกัน" ในตำแหน่งของการประกอบด้วยอักษร "ญัร"

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า : "พระองค์ทรงครอบครองกุญแจทั้งหลายแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน พระองค์ทรงประทานปัจจัยยังชีพอย่างกว้างขวางแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงให้คับแคบ แท้จริงพระองค์ทรงรอบรู้ทุกสิ่งทุกอย่าง" (12)

พระผู้ทรงสูงส่ง ทรงหมายถึงด้วยพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า : "พระองค์ทรงครอบครองกุญแจทั้งหลายแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน" หมายความว่า พระองค์ทรงเป็นเจ้าของกุญแจคลังสมบัติแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และการเปิดปิดความดีความชั่วอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ กุญแจเหล่านั้นอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ สิ่งใดที่พระองค์ทรงเปิดออกจากความเมตตา ก็ไม่มีผู้ใดสามารถยับยั้งมันได้ และสิ่งใดที่พระองค์ทรงยับยั้งไว้ ก็ไม่มีผู้ใดสามารถปล่อยมันได้หลังจากนั้น

และตามสิ่งที่เราได้กล่าวไว้ในเรื่องนั้น บรรดาผู้รู้ด้านตัฟซีรก็ได้กล่าวไว้เช่นเดียวกัน

* ข้อกล่าวของบรรดาผู้ที่ได้กล่าวไว้เช่นนั้น :

มุฮัมมัด บิน อัมร์ ได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า : อบู อาศิม ได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า : อีซา ได้เล่าแก่เรา และอัล-ฮาริส ได้เล่าแก่ฉัน เขากล่าวว่า : อัล-หะซัน ได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า : วะรกออ์ ได้เล่าแก่เราทั้งหมด จาก อิบนุ อบี นุญัยฮ์ จาก มุญาฮิด เกี่ยวกับ "พระองค์ทรงครอบครองกุญแจทั้งหลายแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน" เขากล่าวว่า : กุญแจต่างๆ (ในภาษาเปอร์เซีย)

มุฮัมมัด บิน อับดิลอะอ์ลา ได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า : มุฮัมมัด บิน เษาร์ ได้เล่าแก่เรา จาก มะอ์มัร จาก กะตาดะฮ์ เกี่ยวกับ "พระองค์ทรงครอบครองกุญแจทั้งหลายแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน" เขากล่าวว่า : กุญแจแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และจากอัล-หะซัน ก็กล่าวเช่นเดียวกัน

มุฮัมมัด ได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า : อะห์มัด ได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า : อัสบาฏ ได้เล่าแก่เรา จาก อัส-ซุดดีย์ เกี่ยวกับ "พระองค์ทรงครอบครองกุญแจทั้งหลายแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน" เขากล่าวว่า : คลังสมบัติแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า : "พระองค์ทรงประทานปัจจัยยังชีพอย่างกว้างขวางแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงให้คับแคบ" หมายความว่า : พระองค์ทรงขยายปัจจัยยังชีพและความโปรดปรานของพระองค์แก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์จากปวงบ่าวของพระองค์ และทรงทำให้กว้างขวางแก่เขา และทรงเพิ่มพูนทรัพย์สินของเขาและทรงทำให้เขามีความพอเพียง และ "ทรงให้คับแคบ" หมายความว่า : และทรงทำให้คับแคบแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์จากพวกเขา ดังนั้นพระองค์จึงทรงทำให้เขาคับแคบและทรงทำให้เขายากจน

"แท้จริงพระองค์ทรงรอบรู้ทุกสิ่งทุกอย่าง" หมายความว่า : แท้จริงอัลลอฮ์ผู้ทรงจำเริญ ผู้ทรงสูงส่ง ทรงรอบรู้ทุกสิ่งที่พระองค์ทรงกระทำ ทั้งการทรงขยายให้แก่ผู้ที่พระองค์ทรงขยายให้ และการทรงทำให้คับแคบแก่ผู้ที่พระองค์ทรงทำให้คับแคบ และผู้ใดจากปวงบ่าวของพระองค์ที่การขยายปัจจัยยังชีพจะทำให้เขาดีขึ้นหรือทำให้เขาเสียหาย และผู้ใดที่การทำให้คับแคบจะทำให้เขาดีขึ้นหรือทำให้เขาเสียหาย และเรื่องอื่นๆ นอกเหนือจากนั้น พระองค์ทรงเป็นผู้รู้ ไม่มีการซ่อนเร้นต่อพระองค์ในเรื่องสถานที่แห่งการขยายและการทำให้คับแคบ และอื่นๆ อันเป็นการจัดวางการบริหารปวงบ่าวของพระองค์ให้ดี

พระผู้ทรงสูงส่ง ตรัสว่า : ดังนั้นสูเจ้าทั้งหลาย โอ้มนุษยชาติ จงมุ่งสู่ผู้ซึ่งพระองค์ทรงครอบครองกุญแจทั้งหลายแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ผู้ซึ่งคุณลักษณะของพระองค์เป็นดังที่เราได้บรรยายแก่พวกเจ้าในอายาตเหล่านี้ และจงเคารพภักดีต่อพระองค์ด้วยการมุ่งมั่นในศาสนาอย่างจริงใจแด่พระองค์ ไม่ใช่ต่อเจว็ด เทวรูปและรูปปั้นทั้งหลาย ซึ่งไม่สามารถครอบครองอันตรายหรือประโยชน์ใดๆ แก่พวกเจ้าได้

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "พระองค์ทรงกำหนดแก่พวกเจ้าในด้านศาสนา ซึ่งสิ่งที่พระองค์ทรงสั่งเสียไว้แก่ นูหฺ และสิ่งที่เราได้วะฮียฺแก่เจ้า และสิ่งที่เราได้สั่งเสียไว้แก่อิบรอฮีม มูซา และอีซา คือ จงดำรงศาสนาไว้ และอย่าได้แตกแยกกันในศาสนานั้น" (อัช-ชูรอ: 13)

พระผู้ทรงรำลึกผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: (شَرَعَ لَكُمْ) พระเจ้าของพวกเจ้า โอ้มนุษย์ทั้งหลาย (مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا) ให้เขาปฏิบัติ (وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ) ตรัสแก่ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัมว่า: และพระองค์ทรงกำหนดแก่พวกเจ้าในด้านศาสนา ซึ่งสิ่งที่เราได้วะฮียฺแก่เจ้า โอ้มุฮัมมัด แล้วเราได้ใช้เจ้าให้ปฏิบัติ (وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ) ตรัสว่า: พระองค์ทรงกำหนดแก่พวกเจ้าในด้านศาสนา คือ จงดำรงศาสนาไว้ ดังนั้น "أن" (คือ จง) เนื่องจากนั่นคือความหมายของถ้อยคำ จึงอยู่ในตำแหน่งที่เป็นการลงมะฟอฺลุนบิฮ์ (กรรม) โดยมี "أن" แปลมาจาก "ما" ที่อยู่ในพระดำรัส (مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا) และเป็นไปได้ที่มันจะอยู่ในตำแหน่งที่เป็นการลงมัจรูร (สัมพันธการก) โดยย้อนกลับไปยังฮาอ์ (สรรพนาม) ที่อยู่ในพระดำรัส (بِهِ) และเป็นการอธิบายจากมัน ดังนั้นความหมายของถ้อยคำในขณะนั้นคือ: พระองค์ทรงกำหนดแก่พวกเจ้าในด้านศาสนา ซึ่งสิ่งที่พระองค์ทรงสั่งเสียไว้แก่นูหฺ คือ จงดำรงศาสนาไว้ และอย่าได้แตกแยกกันในศาสนานั้น และเป็นไปได้ที่มันจะอยู่ในตำแหน่งที่เป็นการลงมัรฟูอ์ (ประธาน) โดยเป็นการขึ้นประโยคใหม่ ดังนั้นความหมายของถ้อยคำในขณะนั้นคือ: พระองค์ทรงกำหนดแก่พวกเจ้าในด้านศาสนา ซึ่งสิ่งที่พระองค์ทรงสั่งเสียไว้ และนั่นคือ จงดำรงศาสนาไว้ และเนื่องจากความหมายของถ้อยคำเป็นดังที่ข้าพเจ้าได้อธิบาย จึงเป็นที่ทราบว่าสิ่งที่พระองค์ทรงสั่งเสียแก่บรรดานบีทั้งหมดเหล่านี้ เป็นคำสั่งเสียเดียวกัน นั่นคือการดำรงไว้ซึ่งศาสนาอันเที่ยงจริง และอย่าได้แตกแยกกันในศาสนานั้น

และตามแนวทางที่เรากล่าวไว้ในเรื่องนี้ บรรดาผู้รู้ตัฟซีรก็ได้กล่าวไว้เช่นเดียวกัน
* ข้อชี้แจงจากผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
มุฮัมมัด บิน อัมร์ได้เล่าแก่ข้าพเจ้า เขากล่าวว่า: อบู อาศิมได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อีซาได้เล่าแก่เรา และอัล-ฮาริษได้เล่าแก่ข้าพเจ้า เขากล่าวว่า: อัล-ฮะซันได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: วะรกอได้เล่าแก่เราทั้งหมด จากอิบนุ อะบี นุญัยฮ์ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า (مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا) เขากล่าวว่า: สิ่งที่พระองค์ทรงสั่งเสียแก่เจ้าและแก่บรรดานบีของพระองค์ พวกเขาทั้งหมดอยู่ในศาสนาเดียวกัน

มุฮัมมัดได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อะห์มัดได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อัสบาฏได้เล่าแก่เรา จากอัส-ซุดดีย์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า (شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا) เขากล่าวว่า: นั่นคือศาสนาทั้งหมด

บิชร์ได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: ยะซีดได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: ซะอีดได้เล่าแก่เรา จากกะตาดะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า (شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا) พระองค์ทรงส่งนูหฺมาเมื่อพระองค์ทรงส่งเขามาพร้อมกับบัญญัติศาสนา โดยให้สิ่งอนุมัตินั้นเป็นที่อนุมัติ และให้สิ่งต้องห้ามนั้นเป็นที่ต้องห้าม (وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى)

มุฮัมมัดได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อะห์มัดได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อิบนุ เษาร์ได้เล่าแก่เรา จากมะอ์มัร จากกะตาดะฮ์ (شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا) เขากล่าวว่า: สิ่งอนุมัติและสิ่งต้องห้าม

ได้เล่าถึงฉัน มุฮัมมัด บิน ซะอัด เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงฉัน บิดาของฉัน เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงฉัน ลุงของฉัน เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงฉัน บิดาของเขา จากบิดาของเขา จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ (พระองค์ได้ทรงกำหนดให้แก่พวกเจ้าในเรื่องศาสนา ซึ่งพระองค์ทรงสั่งสอนไว้แก่นูห์).... จนจบโองการ ท่านกล่าวว่า: เพียงพอแล้วสำหรับท่านในสิ่งที่ได้ถูกกล่าวแก่ท่าน

และความหมายของพระดำรัสของพระองค์ (คือพวกเจ้าจงดำรงมั่นซึ่งศาสนา) นั้น คือ จงปฏิบัติตามศาสนานั้นตามที่พระองค์ทรงกำหนดและทรงบัญญัติแก่พวกเจ้า ดังที่เราได้อธิบายไว้ก่อนหน้านี้แล้วในพระดำรัสที่ว่า "จงดำรงไว้ซึ่งการละหมาด"

และตามแนวทางที่เราได้กล่าวไว้ในเรื่องนี้ บรรดาผู้ตีความ (อัต-ตะอ์วีล) ก็ได้กล่าวไว้เช่นเดียวกัน

* การระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
ได้เล่าถึงเรา มุฮัมมัด เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา อะห์มัด เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา อัสบาฏ จากอัส-ซุดดีย์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ (คือพวกเจ้าจงดำรงมั่นซึ่งศาสนา) ท่านกล่าวว่า: จงปฏิบัติตามศาสนานั้น

และพระดำรัสของพระองค์ (และพวกเจ้าอย่าแตกแยกกันในศาสนานั้น) หมายความว่า: และพวกเจ้าอย่าขัดแย้งกันในศาสนาซึ่งพวกเจ้าได้รับคำสั่งให้ดำรงมั่นไว้ ดังที่บรรดากลุ่มต่างๆ ก่อนหน้าพวกเจ้าได้ขัดแย้งกัน

ดังที่ได้เล่าถึงเรา บิชร์ เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา ยะซีด เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา ซะอีด จากกะอ์ดะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ (และพวกเจ้าอย่าแตกแยกกันในศาสนานั้น) จงรู้เถิดว่า การแตกแยกคือความหายนะ และการรวมกันคือความมั่นคง

และพระดำรัสของพระองค์ (สิ่งที่ท่านเรียกร้องพวกเขาสู่สิ่งนั้น เป็นเรื่องใหญ่หลวงสำหรับบรรดาผู้ตั้งภาคี) พระผู้ทรงสูงส่งตรัสแก่ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัมว่า: สิ่งที่ท่านเรียกร้องพวกเขาสู่สิ่งนั้นเป็นเรื่องใหญ่หลวงสำหรับบรรดาผู้ตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์จากหมู่ชนของท่าน โอ้มุฮัมมัด นั่นคือการเรียกร้องพวกเขาสู่การมุ่งมั่นในการอิบาดะฮ์แด่อัลลอฮ์แต่เพียงผู้เดียว และการยอมรับความเป็นพระเจ้าของพระองค์แต่เพียงผู้เดียว และการปลีกตัวออกจากสิ่งอื่นนอกจากพระองค์ ทั้งที่เป็นพระเจ้าและสิ่งเทียบเคียง

และตามแนวทางที่เราได้กล่าวไว้ในเรื่องนี้ บรรดาผู้ตีความ (อัต-ตะอ์วีล) ก็ได้กล่าวไว้เช่นเดียวกัน

* การระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
ได้เล่าถึงเรา บิชร์ เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา ยะซีด เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา ซะอีด จากกะอ์ดะฮ์ (สิ่งที่ท่านเรียกร้องพวกเขาสู่สิ่งนั้น เป็นเรื่องใหญ่หลวงสำหรับบรรดาผู้ตั้งภาคี) ท่านกล่าวว่า: บรรดาผู้ตั้งภาคีปฏิเสธสิ่งนั้น และการปฏิญาณว่าไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์เป็นเรื่องใหญ่หลวงสำหรับพวกเขา ดังนั้น อิบลีสและไพร่พลของมันจึงได้ต่อต้านสิ่งนั้น แต่อัลลอฮ์ ตะบารอกะ วะตะอาลา ทรงยืนยันที่จะทำให้สิ่งนั้นเป็นจริง ทรงช่วยเหลือสิ่งนั้น ทรงให้สิ่งนั้นบรรลุผล และทรงให้สิ่งนั้นประจักษ์เหนือผู้ที่ต่อต้านมัน

และพระดำรัสของพระองค์ (อัลลอฮ์ทรงคัดเลือกผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์มายังพระองค์ และทรงชี้แนะทางแก่ผู้ที่หันกลับมาสำนึกผิดมายังพระองค์) หมายความว่า: อัลลอฮ์ทรงเลือกสรรจากปวงบ่าวของพระองค์ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์มายังพระองค์ และทรงเลือกสำหรับพระองค์เอง และการเป็นผู้รับใช้ของพระองค์จากผู้ที่พระองค์ทรงรัก

และตามแนวทางที่เราได้กล่าวไว้ในเรื่องนี้ บรรดาผู้ตีความ (อัต-ตะอ์วีล) ก็ได้กล่าวไว้เช่นเดียวกัน

* การระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
ได้เล่าถึงฉัน มุฮัมมัด บิน อัมร์ เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา อบู อาศิม เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา อีซา และได้เล่าถึงฉัน อัล-ฮาริส เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา อัล-ฮะซัน เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา วัรกออ์ ทั้งหมดนี้ จากอิบนุ อบี นุญัยฮ์ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ (อัลลอฮ์ทรงคัดเลือกผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์มายังพระองค์ และทรงชี้แนะทางแก่ผู้ที่หันกลับมาสำนึกผิดมายังพระองค์) ท่านกล่าวว่า: และพระองค์ทรงประสาทความสำเร็จในการปฏิบัติตามการเชื่อฟังพระองค์ และการปฏิบัติตามสัจธรรมซึ่งพระองค์ทรงส่งท่านนบีของพระองค์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม มายังผู้ที่หันมาสู่การเชื่อฟังพระองค์ และผู้ที่กลับเนื้อกลับตัวจากการฝ่าฝืนพระองค์

ดังที่ได้เล่าถึงเรา มุฮัมมัด เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา อะห์มัด เขากล่าวว่า: ได้เล่าถึงเรา อัสบาฏ จากอัส-ซุดดีย์ (และทรงชี้แนะทางแก่ผู้ที่หันกลับมาสำนึกผิดมายังพระองค์) คือ ผู้ที่หันมาสู่การเชื่อฟังอัลลอฮ์

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และพวกเขาไม่แตกแยกกัน นอกจากหลังจากที่ความรู้ได้มายังพวกเขา เนื่องจากการละเมิดระหว่างพวกเขา และหากมิใช่คำสั่งที่ได้ล่วงล้ำไปจากพระเจ้าของเจ้าไปยังกำหนดอันหนึ่งอันแน่นอนแล้ว แน่นอนก็คงถูกตัดสินระหว่างพวกเขา และแท้จริงบรรดาผู้ที่ได้รับมรดกคัมภีร์หลังจากพวกเขานั้น อยู่ในความสงสัยอย่างคลางแคลงใจจากมัน" (14)

พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสเล่าว่า: และพวกปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮ์นั้นมิได้แตกแยกกันในศาสนาของพวกเขา จนกลายเป็นหลายฝ่าย นอกจากหลังจากที่ความรู้ได้มายังพวกเขาแล้ว โดยที่สิ่งที่อัลลอฮ์ทรงสั่งใช้พวกเขา และสิ่งที่พระองค์ทรงส่งนูห์มา นั่นคือการดำรงไว้ซึ่งศาสนาอันเที่ยงแท้ และการที่พวกเจ้าอย่าได้แตกแยกกันในศาสนานั้น

อิบนุ อับดิล อะอฺลาได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อิบนุ เษาร์ได้เล่าแก่เรา จาก มะอฺมัร จาก กะตะดะฮ์ ในคำว่า "และพวกเขาไม่แตกแยกกัน นอกจากหลังจากที่ความรู้ได้มายังพวกเขา" เขากล่าวว่า: พวกเจ้าจงระวังการแตกแยกเถิด เพราะแท้จริงมันคือความหายนะ "เนื่องจากการละเมิดระหว่างพวกเขา" หมายถึง การละเมิดของบางคนในหมู่พวกเจ้าต่ออีกบางคน และเนื่องด้วยความอิจฉาริษยาและความเป็นศัตรูกัน ในการแสวงหาทางโลก

"และหากมิใช่คำสั่งที่ได้ล่วงล้ำไปจากพระเจ้าของเจ้าไปยังกำหนดอันหนึ่งอันแน่นอนแล้ว" พระผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญตรัสว่า: และหากมิใช่คำพูดที่ได้ล่วงล้ำไปแล้ว โอ้มุฮัมมัด จากพระเจ้าของเจ้า ที่จะไม่ทรงลงโทษพวกเขาโดยฉับพลัน แต่พระองค์ทรงเลื่อนการนั้นออกไปจนถึงกำหนดอันหนึ่งอันแน่นอน และกำหนดอันแน่นอนนั้นตามที่ถูกกล่าวคือ วันกิยามะฮ์

* การระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
มุฮัมมัดได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อะห์มัดได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อัสบาฏได้เล่าแก่เรา จาก อัส-ซุดดีย์ ในคำว่า "และหากมิใช่คำสั่งที่ได้ล่วงล้ำไปจากพระเจ้าของเจ้าไปยังกำหนดอันหนึ่งอันแน่นอนแล้ว" เขากล่าวว่า: (หมายถึง) วันกิยามะฮ์

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "แน่นอนก็คงถูกตัดสินระหว่างพวกเขา" หมายถึง: พระเจ้าของเจ้าก็คงได้ทรงตัดสินชี้ขาดระหว่างกลุ่มผู้ขัดแย้งกันในสัจธรรมที่พระองค์ทรงส่งนบีนูห์ของพระองค์มานั้น หลังจากที่พวกเขาได้รู้แล้ว โดยการทำลายล้างผู้ยึดถือความเท็จในหมู่พวกเขา และทรงให้ผู้ยึดถือสัจธรรมมีชัยเหนือพวกเขา

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และแท้จริงบรรดาผู้ที่ได้รับมรดกคัมภีร์หลังจากพวกเขานั้น" หมายถึง: และแท้จริงบรรดาผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประทานคัมภีร์ของพระองค์ คืออัต-เตารอฮ์และอัล-อินญีล หลังจากกลุ่มผู้ขัดแย้งกันในสัจธรรมเหล่านั้น

"อยู่ในความสงสัยอย่างคลางแคลงใจจากมัน" หมายถึง: อยู่ในความสงสัยต่อศาสนาที่อัลลอฮ์ทรงสั่งเสียแก่นูห์ และทรงประทานวะฮีแก่เจ้า โอ้มุฮัมมัด และทรงสั่งใช้พวกเจ้าทั้งสองให้ดำรงไว้ซึ่งศาสนานั้น อย่างคลางแคลงใจ

และตามความหมายที่เรากล่าวในพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และแท้จริงบรรดาผู้ที่ได้รับมรดกคัมภีร์หลังจากพวกเขานั้น" บรรดาผู้ตัฟซีร (นักอรรถาธิบาย) ก็ได้กล่าวเช่นเดียวกัน

* การระบุผู้ที่กล่าวเช่นนั้น:
มุฮัมมัดได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อะห์มัดได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อัสบาฏได้เล่าแก่เรา จาก อัส-ซุดดีย์ ในพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และแท้จริงบรรดาผู้ที่ได้รับมรดกคัมภีร์หลังจากพวกเขานั้น" เขากล่าวว่า: (หมายถึง) ชาวยิวและชาวคริสต์

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "ดังนั้น จงเรียกร้องสู่สิ่งนั้น และจงมั่นคง ดังที่เจ้าได้รับบัญชา และอย่าปฏิบัติตามอารมณ์ต่ำของพวกเขา และจงกล่าวว่า 'ฉันศรัทธาต่อสิ่งที่อัลลอฮฺได้ทรงประทานลงมาแห่งคัมภีร์ และฉันได้รับบัญชาเพื่อให้ฉันยุติธรรมระหว่างพวกท่าน อัลลอฮฺคือพระเจ้าของเราและพระเจ้าของพวกท่าน สำหรับเราคือการงานของเรา และสำหรับพวกท่านคือการงานของพวกท่าน ไม่มีข้ออ้างใดๆ ระหว่างเรากับพวกท่าน อัลลอฮฺจะทรงรวบรวมเรา และยังพระองค์คือการกลับไป'" (อัช-ชูรอ: 15)

พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: ดังนั้น สู่ศาสนานั้นซึ่งพระองค์ทรงกำหนดแก่พวกเจ้า และทรงสั่งเสียแก่ศาสดานูห์ และทรงวะฮียฺแก่เจ้า โอ้มุฮัมมัด จงเรียกร้องปวงบ่าวของอัลลอฮฺ และจงมั่นคงในการปฏิบัติตามมัน อย่าเบี่ยงเบนจากมัน และจงยืนหยัดบนมัน ดังที่พระเจ้าของเจ้าได้ทรงบัญชาเจ้าให้มีความมั่นคง

และมีผู้กล่าวว่า: "فَلِذَلِكَ فَادْعُ" (ดังนั้น จงเรียกร้องสู่สิ่งนั้น) ความหมายคือ: ดังนั้น สู่สิ่งนั้น โดยที่อักษร "ลาม" (لِ) ถูกวางในตำแหน่งของ "อิลา" (إلى) เช่นเดียวกับที่ถูกกล่าวว่า: "بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا" และเราได้อธิบายเรื่องนี้แล้วในหลายแห่งของหนังสือเล่มนี้ของเรา

และมีบางส่วนจากผู้รู้ภาษาอาหรับได้ชี้แนะความหมายของสิ่งนั้น ในพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "فَلِذَلِكَ فَادْعُ" ไปสู่ความหมายนี้ และกล่าวว่า: ความหมายของถ้อยคำคือ: ดังนั้น สู่กุรอานนี้ จงเรียกร้องและจงมั่นคง และสิ่งที่ผู้กล่าวคำพูดนี้ได้กล่าวมานั้น มีความหมายใกล้เคียงกับสิ่งที่เราได้กล่าวไว้ อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เราได้กล่าวไว้ในเรื่องนั้นเหมาะสมกว่าแก่การตีความถ้อยคำ เนื่องจากมันอยู่ในบริบทของข้อมูลจากอัลลอฮฺผู้ทรงเกียรติและทรงสรรเสริญ เกี่ยวกับสิ่งที่พระองค์ทรงกำหนดแก่พวกเจ้าแห่งศาสนา แก่ศาสนทูตของพระองค์ มุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ในการดำรงรักษามัน และไม่มีถ้อยคำใดมาชี้แนะการหันเหออกจากมันไปสู่สิ่งอื่น

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "وَلا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ" (และอย่าปฏิบัติตามอารมณ์ต่ำของพวกเขา) พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: และอย่าปฏิบัติตาม โอ้มุฮัมมัด ซึ่งอารมณ์ต่ำของบรรดาผู้ที่สงสัยในสัจธรรม ซึ่งอัลลอฮฺทรงกำหนดแก่พวกเจ้า จากบรรดาผู้ที่ได้รับมรดกคัมภีร์หลังจากยุคสมัยที่ผ่านมาก่อนหน้าพวกเขา แล้วเจ้าจะสงสัยในมัน ดังเช่นที่พวกเขาสงสัยในมัน

พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: และจงกล่าวแก่พวกเขา โอ้มุฮัมมัด ว่า: ฉันศรัทธาในสิ่งที่อัลลอฮฺได้ทรงประทานลงมาแห่งคัมภีร์ ไม่ว่าคัมภีร์นั้นจะเป็นอะไรก็ตาม จะเป็นเตารอต อินญีล ซะบูร หรือคัมภีร์ของอิบรอฮีมก็ตาม ฉันจะไม่ปฏิเสธสิ่งใดจากสิ่งเหล่านั้น ดังเช่นการปฏิเสธของพวกเจ้า โอ้กลุ่มชน ต่อบางส่วนของมัน และการศรัทธาของพวกเจ้าต่อบางส่วน

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "وَأُمِرْتُ لأعْدِلَ بَيْنَكُمُ" (และฉันได้รับบัญชาเพื่อให้ฉันยุติธรรมระหว่างพวกท่าน) พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: และจงกล่าวแก่พวกเขา โอ้มุฮัมมัด ว่า: และพระเจ้าของฉันได้ทรงบัญชาฉันให้ฉันยุติธรรมระหว่างพวกท่าน โอ้กลุ่มชน ดังนั้นฉันจะดำเนินในหมู่พวกท่านทั้งหมดด้วยสัจธรรม ซึ่งพระองค์ทรงบัญชาฉันและทรงส่งฉันมาเพื่อเรียกร้องสู่สิ่งนั้น

ดังเช่นที่บิชร์ได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: ยาซีดได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: ซะอีดได้เล่าแก่เรา จากก็อตาดะฮฺ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "وَأُمِرْتُ لأعْدِلَ بَيْنَكُمُ" เขากล่าวว่า: ศาสดาของอัลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้รับบัญชาให้ยุติธรรม และท่านก็ได้ยุติธรรมจนกระทั่งท่านเสียชีวิต ขอความโปรดปรานและความศานติของอัลลอฮฺจงมีแด่ท่าน และความยุติธรรมคือตาชั่งของอัลลอฮฺในแผ่นดิน ด้วยมันพระองค์จะทรงเอาสิทธิของผู้ถูกอธรรมจากผู้อธรรม และจากผู้แข็งแกร่งเพื่อผู้อ่อนแอ และด้วยความยุติธรรม อัลลอฮฺจะทรงทำให้ผู้พูดจริงเป็นที่เชื่อถือ และทรงทำให้ผู้พูดเท็จเป็นที่ปฏิเสธ และด้วยความยุติธรรม พระองค์จะทรงตอบโต้ผู้ละเมิดและทรงตำหนิเขา

ได้มีเรื่องเล่าถึงเราว่า นบีของอัลลอฮฺ ดาวูด (อ.ล.) เคยกล่าวว่า: "สามประการหากมีอยู่ในผู้ใด ฉันจะชื่นชอบเขายิ่งนัก: ความพอประมาณทั้งในยามขัดสนและร่ำรวย, ความยุติธรรมทั้งในยามพอใจและโกรธ, และความยำเกรงทั้งในที่ลับและที่แจ้ง และสามประการหากมีอยู่ในผู้ใด มันจะทำลายเขา: ความตระหนี่ที่ถูกเชื่อฟัง, ความอยากตามใจที่ถูกปฏิบัติตาม, และการหลงตัวเองของบุคคล" และ "สี่ประการผู้ใดได้รับมัน เขาก็ได้รับความดีทั้งโลกนี้และโลกหน้า: ลิ้นที่รำลึก (ซิกร์), หัวใจที่ขอบคุณ (ชุโกรฺ), ร่างกายที่อดทน (ซอบัรฺ), และคู่ครองที่เป็นผู้ศรัทธา"

และบรรดาผู้รู้ภาษาอาหรับมีความเห็นต่างกันในความหมายของอักษร "ลาม" (ل) ในพระดำรัสที่ว่า: "وَأُمِرْتُ لأعْدِلَ بَيْنَكُمُ" (และฉันถูกใช้ให้เพื่อให้ฉันยุติธรรมระหว่างพวกท่าน) บางส่วนของนักไวยากรณ์ชาวบัศเราะฮฺกล่าวว่า: ความหมายของมันคือ "เพื่อ" (كي) ดังนั้น "และฉันถูกใช้ให้เพื่อให้ฉันยุติธรรม" และผู้อื่นกล่าวว่า: ความหมายของถ้อยคำคือ "และฉันถูกใช้ให้ให้มีความยุติธรรม" และคำสั่งใช้ (الأمر) นั้นตกอยู่บนสิ่งที่ตามมาหลังจากมัน และอักษร "ลาม" ใน "لأعدل" นั้นไม่ได้เป็นเงื่อนไข เขากล่าวว่า: "وَأُمِرْتُ" (และฉันถูกใช้ให้) สามารถตกอยู่บน "أن" (ว่า) และบน "كي" (เพื่อ) ได้ เช่น "أمرت أن أعبد" (ฉันถูกใช้ให้ว่าฉันจะต้องอิบาดะฮฺ) และ "كي أعبد" (เพื่อฉันจะได้อิบาดะฮฺ) และ "لأعبد" (เพื่อฉันจะได้อิบาดะฮฺ) เขากล่าวว่า: และเช่นเดียวกันทุกสิ่งที่เรียกร้องถึงอนาคต (طلب الاستقبال) ในนั้นจะมีแนวทางทั้งสามประการนี้

และความเห็นที่ถูกต้องในเรื่องนั้นตามความเห็นของฉันคือ คำสั่งใช้ (الأمر) นั้นเป็นปัจจัย (عامل) ในความหมายของ "لأعدل" เพราะความหมายของมันคือ "และฉันถูกใช้ให้ให้มีความยุติธรรมระหว่างพวกท่าน"

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "اللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ" (อัลลอฮฺคือพระเจ้าของเราและพระเจ้าของพวกท่าน) หมายความว่า: อัลลอฮฺทรงเป็นเจ้านายของเราและเจ้านายของพวกท่าน โอ้หมู่คณะทั้งหลายแห่งชาวคัมภีร์สองเล่ม คือเตารอตและอินญีล พระองค์ตรัสว่า: สำหรับเราคือการตอบแทนจากสิ่งที่เราได้แสวงหามาจากบรรดาการงาน และสำหรับพวกท่านคือการตอบแทนจากสิ่งที่พวกท่านได้แสวงหามาจากบรรดาการงานเหล่านั้น

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "لا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ" (ไม่มีการโต้แย้งระหว่างเรากับพวกท่าน) หมายความว่า: ไม่มีการวิวาทระหว่างเรากับพวกท่าน ดังที่: มุฮัมมัด บิน อัมร์ได้เล่าแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อบู อาศิมได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อีซาได้เล่าแก่เรา และอัล-ฮาริสได้กล่าวว่า: อัล-หะซันได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: วะรกออ์ได้เล่าแก่เราทั้งหมด จากอิบนุ อบี นุญัยฮฺ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "لا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُم" (ไม่มีการโต้แย้งระหว่างเรากับพวกท่าน) เขากล่าวว่า: ไม่มีการวิวาท

ยูนุสได้เล่าแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อิบนุ วะฮับได้แจ้งแก่เรา เขากล่าวว่า: อิบนุ ซัยด์ได้กล่าว เกี่ยวกับพระดำรัสของอัลลอฮฺผู้ทรงอำนาจผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "لا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ" (ไม่มีการโต้แย้งระหว่างเรากับพวกท่าน) หมายความว่า ไม่มีการวิวาทระหว่างเรากับพวกท่าน และเขาได้อ่าน (อายะฮฺอื่นที่ว่า): "وَلا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ" (และพวกเจ้าอย่าโต้เถียงกับบรรดาชนผู้ได้รับคัมภีร์ นอกจากด้วยวิธีที่ดีกว่า) ... จนสุดอายะฮฺ

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "اللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا" (อัลลอฮฺจะทรงรวบรวมระหว่างเรา) หมายความว่า: อัลลอฮฺจะทรงรวบรวมระหว่างเราในวันกิยามะฮฺ แล้วพระองค์จะทรงตัดสินระหว่างเราด้วยความยุติธรรม ในสิ่งที่เราขัดแย้งกันในเรื่องนั้น

"وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ" (และยังพระองค์คือการกลับไป) หมายความว่า: และยังพระองค์คือการกลับไปและสถานที่กลับหลังจากความตายของเรา

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "และบรรดาผู้โต้แย้งในเรื่องของอัลลอฮฺ หลังจากที่พระองค์ทรงได้รับการตอบรับแล้ว (หมายถึง ศาสนาของพระองค์ได้รับการยอมรับ) การโต้แย้งของพวกเขานั้นไร้ผล ณ พระเจ้าของพวกเขา และพวกเขาจะได้รับความกริ้วโกรธ และสำหรับพวกเขาคือการลงโทษอันรุนแรง" (อายะฮฺ 16)

พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: และบรรดาผู้ที่โต้เถียงในศาสนาของอัลลอฮฺ ซึ่งพระองค์ทรงส่งศาสนาด้วยนะบีของพระองค์คือมุฮัมมัด ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม หลังจากที่ผู้คนได้ตอบรับ (ศาสนานั้น) แล้ว และได้เข้ามาอยู่ในศาสนาจากหมู่ผู้ที่ได้รับมรดกคัมภีร์ (คือชาวคัมภีร์) "การโต้แย้งของพวกเขานั้นไร้ผล" หมายถึง การโต้เถียงของพวกเขาในการโต้แย้งนั้นเป็นโมฆะ ไร้ผล ณ พระเจ้าของพวกเขา "และพวกเขาจะได้รับความกริ้วโกรธ" หมายถึง และสำหรับพวกเขาคือความกริ้วโกรธจากอัลลอฮฺ และสำหรับพวกเขาในปรโลกคือการลงโทษอันรุนแรง ซึ่งคือการลงโทษในไฟนรก

และมีรายงานว่า อายะฮฺนี้ได้ประทานลงมาเกี่ยวกับกลุ่มชนจากพวกยิวที่โต้เถียงกับบรรดาเศาะหาบะฮฺของรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ในศาสนาของพวกเขา (มุสลิม) และพวกเขาหวังจะหันเหพวกเขาออกจากศาสนา และทำให้พวกเขากลับจากการอิสลามสู่การปฏิเสธศรัทธา

* การบันทึกคำรายงานจากผู้ที่ได้กล่าวถึงเรื่องนั้น:

มุฮัมมัด บิน ซะอัดได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: ลุงของฉันได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้เล่าถึงฉัน จากบิดาของเขา จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และบรรดาผู้โต้แย้งในเรื่องของอัลลอฮฺ หลังจากที่พระองค์ทรงได้รับการตอบรับแล้ว การโต้แย้งของพวกเขานั้นไร้ผล ณ พระเจ้าของพวกเขา และพวกเขาจะได้รับความกริ้วโกรธ และสำหรับพวกเขาคือการลงโทษอันรุนแรง" เขากล่าวว่า: พวกเขาคือชาวคัมภีร์ พวกเขาเคยโต้เถียงกับมุสลิม และหันเหพวกเขาจากทางนำ หลังจากที่พวกเขา (มุสลิม) ได้ตอบรับอัลลอฮฺแล้ว และเขากล่าวว่า: พวกเขาคือผู้หลงผิด ซึ่งการตอบรับ (จากบางกลุ่ม) ได้มีแก่พวกเขาในความหลงผิดของพวกเขา และพวกเขารอคอยว่ายุคอวิชญาน (ก่อนอิสลาม) จะกลับมาหาพวกเขา

มุฮัมมัด บิน อัมร์ได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: อบู อาศิมได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: อีซาได้เล่าถึงเรา และอัล-ฮาริสได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: อัล-ฮะซันได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: วะรกาอ์ได้เล่าถึงเราทั้งหมด จากอิบนุ อบี นุญัยฮ์ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับ (อายะฮฺ) "และบรรดาผู้โต้แย้งในเรื่องของอัลลอฮฺ หลังจากที่พระองค์ทรงได้รับการตอบรับแล้ว" เขากล่าวว่า: บางชายได้หวังว่ายุคอวิชญานจะหวนกลับมา

มุฮัมมัด บิน อัล-มุษันนาได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: มุฮัมมัด บิน ญะอ์ฟัรได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ชุอ์บะฮ์ได้เล่าถึงเรา จากมันศูร จากมุญาฮิด ว่าเขากล่าวเกี่ยวกับอายะฮฺนี้ "และบรรดาผู้โต้แย้งในเรื่องของอัลลอฮฺ หลังจากที่พระองค์ทรงได้รับการตอบรับแล้ว" เขากล่าวว่า: หลังจากที่ผู้คนได้เข้ารับอิสลามแล้ว

อิบนุ อับดิล อะอ์ลาได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: อิบนุ ษัวร์ได้เล่าถึงเรา จากมะอ์มัร จากกะตาดะฮ์ เกี่ยวกับ (อายะฮฺ) "และบรรดาผู้โต้แย้งในเรื่องของอัลลอฮฺ หลังจากที่พระองค์ทรงได้รับการตอบรับแล้ว การโต้แย้งของพวกเขานั้นไร้ผล ณ พระเจ้าของพวกเขา" เขากล่าวว่า: พวกเขาคือยิวและนะศอรา พวกเขากล่าวว่า: คัมภีร์ของเรามาก่อนคัมภีร์ของพวกท่าน และนะบีของเรามาก่อนนะบีของพวกท่าน และเราดีกว่าพวกท่าน

บิชร์ได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ยะซีดได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ซะอีดได้เล่าถึงเรา จากกะตาดะฮ์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: "และบรรดาผู้โต้แย้งในเรื่องของอัลลอฮฺ หลังจากที่พระองค์ทรงได้รับการตอบรับแล้ว การโต้แย้งของพวกเขานั้นไร้ผล..."

อายะฮฺนี้ (อิบนุ ซัยด์) กล่าวว่า: พวกเขาได้แก่ยิวและคริสต์ ได้โต้เถียงกับบรรดาเศาะหาบะฮฺของนะบีของอัลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม โดยกล่าวว่า: คัมภีร์ของเรามาก่อนคัมภีร์ของพวกท่าน และนะบีของเรามาก่อนนะบีของพวกท่าน และเรามีสิทธิ์ในอัลลอฮฺมากกว่าพวกท่าน

ยูนุสได้เล่าให้ฉันฟังว่า: อิบนุ วะฮับได้แจ้งให้เราทราบว่า: อิบนุ ซัยด์ได้กล่าวในคำกล่าวของพระองค์ (وَالَّذِينَ يُحَاجُّونَ فِي اللَّهِ) ... จนจบอายะฮฺ โดยกล่าวว่า: พระองค์ทรงห้ามเขา (มุฮัมมัด) จากการโต้เถียง

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "อัลลอฮฺคือผู้ทรงประทานคัมภีร์ด้วยความจริง และตราชู และอะไรเล่าจะทำให้เจ้ารู้ได้ บางทีวันอวสานนั้นอาจใกล้แล้ว" (17)

พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: (อัลลอฮฺคือผู้ทรงประทาน) คัมภีร์นี้ หมายถึงอัลกุรอาน (ด้วยความจริงและตราชู) กล่าวคือ และทรงประทานตราชูซึ่งคือความยุติธรรม เพื่อให้ตัดสินระหว่างมนุษย์ด้วยความเที่ยงธรรม และให้ตัดสินพวกเขาด้วยกฎเกณฑ์ของอัลลอฮฺที่พระองค์ทรงสั่งใช้ในคัมภีร์ของพระองค์

และตามที่เราได้กล่าวในเรื่องนั้น บรรดาผู้รู้ตัฟซีรก็ได้กล่าวเช่นเดียวกัน

* กล่าวถึงผู้ที่ได้กล่าวเช่นนั้น:

มุฮัมมัด บิน อัมร์ได้เล่าแก่ฉัน เขากล่าวว่า: อบู อาศิมได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อีซาได้เล่าแก่เรา และอัลฮาริษได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อัลฮะซันได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: วะรกอได้เล่าแก่เราทั้งหมด จากอิบนุ อบี นุญัยฮ์ จากมุญาฮิด เกี่ยวกับคำกล่าวของพระองค์ที่ว่า: (ทรงประทานคัมภีร์ด้วยความจริงและตราชู) เขากล่าวว่า: ความยุติธรรม

อิบนุ อับดิลอะอฺลาได้เล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อิบนุ เษาร์ได้เล่าแก่เรา จากมะอฺมัร จากกะตาดะฮ์ เกี่ยวกับคำกล่าวของพระองค์ที่ว่า: (ผู้ทรงประทานคัมภีร์ด้วยความจริงและตราชู) เขากล่าวว่า: ตราชูคือความยุติธรรม

และคำกล่าวของพระองค์ที่ว่า: (และอะไรเล่าจะทำให้เจ้ารู้ได้ บางทีวันอวสานนั้นอาจใกล้แล้ว) พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: และสิ่งใดเล่าจะทำให้เจ้ารู้และทำให้เจ้าเรียนรู้ บางทีวันอวสานซึ่งวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นนั้นอาจใกล้แล้ว

( يَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِهَا ) : กล่าวคือ ข้าแต่มุฮัมมัด ผู้ที่มิได้เชื่อมั่นในการมาของมัน (วันกิยามะฮ์) ต่างหากที่เร่งเร้าเจ้าให้มันมาถึง โดยพวกเขาคิดว่า มันจะไม่เกิดขึ้น
( وَالَّذِينَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْهَا ) : กล่าวคือ และบรรดาผู้ที่ศรัทธาในการมาของมัน และเชื่อมั่นในสัญญาของอัลลอฮ์ต่อพวกเขาเรื่องการชุมนุมในวันนั้น ( مُشْفِقُونَ مِنْهَا ) : กล่าวคือ พวกเขาตื่นตระหนกหวาดหวั่นต่อการมาของมัน หวาดกลัวต่อการเกิดขึ้นของมัน เพราะพวกเขาไม่รู้ว่าอัลลอฮ์จะทรงทำอย่างไรกับพวกเขาในวันนั้น
( وَيَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُّ ) : กล่าวคือ และพวกเขามีความเชื่อมั่นว่า การมาของมันเป็นความจริงอันแน่นอน พวกเขาไม่สงสัยในการมาของมัน
( أَلا إِنَّ الَّذِينَ يُمَارُونَ فِي السَّاعَةِ ) : อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า พึงรู้เถิด แท้จริงบรรดาผู้ที่โต้เถียงเกี่ยวกับวันกิยามะฮ์และโต้แย้งในเรื่องนั้น ( لَفِي ضَلالٍ بَعِيدٍ ) : กล่าวคือ พวกเขาอยู่ในการหันเหออกจากทางนำอย่างแท้จริง และการหลงผิดจากทางแห่งสัจธรรมและความถูกต้องอันไกลลิบจากความถูกต้อง

คำอธิบายในความหมายของพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า: "อัลลอฮฺนั้นทรงละเอียดอ่อนต่อปวงบ่าวของพระองค์ พระองค์ทรงประทานปัจจัยยังชีพแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และพระองค์นั้นทรงพลัง ทรงอำนาจ" (19)
พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: อัลลอฮฺทรงเป็นผู้มีพระกรุณาธิคุณอันละเอียดอ่อนต่อปวงบ่าวของพระองค์ พระองค์ทรงประทานปัจจัยยังชีพแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ โดยทรงให้กว้างขวางแก่เขา และทรงให้คับแคบแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์จากพวกเขา
"และพระองค์นั้นทรงพลัง" คือ ผู้ซึ่งไม่มีผู้มีพลังใดจะเอาชนะพระองค์ได้ เนื่องจากความแข็งแกร่งของพระองค์ และไม่มีผู้ใดจะรอดพ้นได้เมื่อพระองค์ทรงต้องการลงโทษเขาด้วยอำนาจของพระองค์
"ทรงอำนาจ" ในการลงโทษ เมื่อพระองค์ทรงลงโทษบรรดาผู้ฝ่าฝืนพระองค์

(ผู้ใดปรารถนาผลตอบแทนแห่งปรโลก เราจะเพิ่มพูนแก่เขาในผลตอบแทนของเขา) พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า: ผู้ใดปรารถนาด้วยการงานของเขาเพื่อปรโลก เราจะเพิ่มพูนแก่เขาในผลตอบแทนของเขา: กล่าวคือ เราจะเพิ่มพูนแก่เขาในการงานดีของเขา ดังนั้นเราจะทำให้เขาได้รับสิบเท่าจากหนึ่งการงาน จนถึงสิ่งที่พระเจ้าของเราทรงประสงค์แห่งการเพิ่มพูน (และผู้ใดปรารถนาผลตอบแทนแห่งโลกนี้ เราจะประทานแก่เขาจากสิ่งนั้น) กล่าวคือ: และผู้ใดปรารถนาด้วยการงานของเขาเพื่อโลกนี้ และเพื่อโลกนี้เขาตะเกียกตะกาย ไม่ใช่เพื่อปรโลก เราจะประทานแก่เขาจากสิ่งนั้นซึ่งเราได้กำหนดไว้สำหรับเขาจากสิ่งนั้น และตามที่เราได้กล่าวในเรื่องนั้น บรรดาผู้รู้ตัฟซีรก็ได้กล่าวเช่นเดียวกัน

* กล่าวถึงผู้ที่ได้กล่าวเช่นนั้น:
มุฮัมมัด บิน ซะอัดได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: ลุงของฉันได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: บิดาของฉันได้เล่าถึงฉัน จากบิดาของเขา จากอิบนุ อับบาส เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: (ผู้ใดปรารถนาผลตอบแทนแห่งปรโลก เราจะเพิ่มพูนแก่เขาในผลตอบแทนของเขา) ... จนถึง (และสำหรับเขาในปรโลกนั้นจะไม่มีส่วนได้ใดๆ) เขากล่าวว่า: กล่าวคือ: ผู้ใดที่ทำงานเพื่อโลกนี้เท่านั้น เราจะประทานสิ่งนั้นแก่เขา

บิชร์ได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ยาซีดได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: ซะอีดได้เล่าถึงเรา จากกะตาดะฮ์ เกี่ยวกับ (ผู้ใดปรารถนาผลตอบแทนแห่งปรโลก เราจะเพิ่มพูนแก่เขาในผลตอบแทนของเขา และผู้ใดปรารถนาผลตอบแทนแห่งโลกนี้) ... อายะฮ์นี้ กล่าวว่า: ผู้ใดให้ความสำคัญแก่โลกนี้ของเขายิ่งกว่าปรโลกของเขา เราจะไม่ทำให้เขามีส่วนได้ในปรโลกใดๆ นอกจากนรก และเราจะไม่เพิ่มพูนแก่เขาด้วยสิ่งนั้นจากโลกนี้สิ่งใด นอกจากปัจจัยยังชีพที่ได้ถูกกำหนดเสร็จสิ้นและแบ่งปันไว้สำหรับเขาแล้ว

ยูนุสได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: อิบนุ วะฮ์บ์ได้แจ้งแก่เรา โดยกล่าวว่า: อิบนุ ซัยด์ได้กล่าว เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: (ผู้ใดปรารถนาผลตอบแทนแห่งปรโลก เราจะเพิ่มพูนแก่เขาในผลตอบแทนของเขา) เขากล่าวว่า: ผู้ใดปรารถนาปรโลกและการงานของปรโลก เราจะเพิ่มพูนแก่เขาในการงานของเขา (และผู้ใดปรารถนาผลตอบแทนแห่งโลกนี้ เราจะประทานแก่เขาจากสิ่งนั้น) ... จนสุดอายะฮ์ เขากล่าวว่า: ผู้ใดปรารถนาด้วยการงานของเขาเพื่อโลกนี้ เราจะประทานสิ่งนั้นแก่เขา และเราจะไม่ทำให้เขามีส่วนได้ใดๆ ในปรโลก "อัล-ฮัรษ์" (การเพาะปลูก) หมายถึงการงาน ผู้ใดทำงานเพื่อปรโลก อัลลอฮ์จะประทานแก่เขา และผู้ใดทำงานเพื่อโลกนี้ อัลลอฮ์จะประทานแก่เขา

มุฮัมมัดได้เล่าถึงฉัน โดยกล่าวว่า: อะห์มัดได้เล่าถึงเรา โดยกล่าวว่า: อัสบาฏได้เล่าถึงเรา จากอัส-ซุดดีย์ เกี่ยวกับพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: (ผู้ใดปรารถนาผลตอบแทนแห่งปรโลก เราจะเพิ่มพูนแก่เขาในผลตอบแทนของเขา) เขากล่าวว่า: ผู้ใดปรารถนาการงานแห่งปรโลก เราจะเพิ่มพูนแก่เขาในการงานของเขา และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า: (และสำหรับเขาในปรโลกนั้นจะไม่มีส่วนได้ใดๆ) เขากล่าวว่า: สำหรับผู้ปฏิเสธศรัทธานั้นคือการลงโทษอันเจ็บปวด