سُورَةُ لقمان

"และเมื่อได้ถูกกล่าวแก่พวกเขา" หมายถึงแก่เหล่าผู้โต้เถียงในเรื่องการยึดมั่นในเอกภาพของอัลลอฮ์ "ว่าจงปฏิบัติตามสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ประทานลงมา" หมายถึงสิ่งที่ประทานแก่รอซูลของพระองค์จากบทบัญญัติอันบริสุทธิ์ "พวกเขากล่าวว่า แต่ทว่าเราจะปฏิบัติตามสิ่งที่เราพบบรรพบุรุษของเราปฏิบัติอยู่" หมายถึงพวกเขาไม่มีหลักฐานใดๆ นอกจากจะปฏิบัติตามบรรพบุรุษในอดีต อัลลอฮ์ตรัสว่า "หรือแม้ว่าบรรพบุรุษของพวกเขาไม่เข้าใจสิ่งใด และไม่ได้รับคำแนะนำทางที่ถูกต้อง" หมายถึงแล้วพวกเจ้าคิดอย่างไร โอ้ผู้ที่อ้างหลักฐานด้วยการกระทำของบรรพบุรุษของพวกเจ้า ว่าพวกเขาอยู่ในความหลงผิด และพวกเจ้าเป็นผู้สืบแทนพวกเขาในสิ่งที่พวกเขาเคยปฏิบัติอยู่ และด้วยเหตุนี้ อัลลอฮ์ตรัสว่า "หรือแม้ว่าชัยฏอนได้เชิญชวนพวกเขาไปสู่การลงโทษแห่งไฟอันลุกโชน"

พระองค์ตรัสว่า ทรงแจ้งข่าวเกี่ยวกับผู้ที่ยอมมอบใบหน้าของเขาแด่อัลลอฮฺ หมายถึง ผู้ที่ทำให้การงานของเขาบริสุทธิ์เพื่อพระองค์ และยอมจำนนต่อพระบัญชาของพระองค์ และปฏิบัติตามบทบัญญัติของพระองค์ และด้วยเหตุนี้พระองค์ตรัสว่า "และเขาเป็นผู้ทำดี" หมายถึง ในการงานของเขา โดยการปฏิบัติตามสิ่งที่พระองค์ทรงใช้ และละทิ้งสิ่งที่พระองค์ทรงห้าม "ดังนั้น เขาก็ยึดเหนี่ยววงแหวนอันมั่นคงแล้ว" หมายถึง เขาได้ยึดถือพันธสัญญาจากอัลลอฮฺที่มั่นคงว่า พระองค์จะไม่ทรงลงโทษเขา "และยังอัลลอฮฺคือบั้นปลายแห่งกิจการทั้งหลาย"

"และผู้ใดปฏิเสธศรัทธา ก็อย่าให้การปฏิเสธศรัทธาของเขา ทำให้เจ้าเศร้าโศกเสียใจ" หมายความว่า โอ้มุฮัมมัดเอ๋ย อย่าได้เศร้าโศกต่อพวกเขา ในการที่พวกเขาปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮ์ และสิ่งที่เจ้านำมา เพราะแท้จริงกำหนดการณ์ของอัลลอฮ์นั้นเป็นที่บังคับใช้ในพวกเขา และยังอัลลอฮ์นั้นคือการกลับไปของพวกเขา แล้วพระองค์จะทรงแจ้งให้พวกเขาทราบในสิ่งที่พวกเขาได้กระทำไว้ หมายความว่า พระองค์จะทรงตอบแทนพวกเขาตามที่พวกเขาได้กระทำไว้ "แท้จริงอัลลอฮ์นั้นทรงรอบรู้สิ่งที่อยู่ในทรวงอก" ดังนั้น ไม่มีสิ่งใดที่เร้นลับจะพ้นไปจากการรู้ของพระองค์ได้

แล้วอัลลอฮฺตรัสว่า "เราจะให้พวกเขาได้สนุกสนานชั่วครู่หนึ่ง" หมายถึงในโลกดุนยา จากนั้น "เราจะบังคับพวกเขา" คือเราจะผลักดันพวกเขา "ไปสู่การลงโทษอันรุนแรง" คือการลงโทษที่สาหัส ยากลำบาก และหนักหน่วงต่อจิตใจ ดังที่อัลลอฮฺตรัสว่า "แท้จริงบรรดาผู้ที่กุเรื่องเท็จต่ออัลลอฮฺนั้น พวกเขาจะไม่ได้รับความสำเร็จ (พวกเขาได้รับ) ความสำราญในโลกดุนยาเท่านั้น แล้วยังเรานั้นคือการกลับไปของพวกเขา แล้วเราจะให้พวกเขาลิ้มรสการลงโทษอันรุนแรง เนื่องจากสิ่งที่พวกเขาก่อการปฏิเสธ"

พระองค์ตรัสว่า ทรงแจ้งเกี่ยวกับพวกมุชริกเหล่านี้ว่า พวกเขารู้ว่าอัลลอฮฺทรงเป็นผู้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินแต่เพียงผู้เดียว ไม่มีภาคีใดๆร่วมกับพระองค์ แต่กระนั้นพวกเขากลับเคารพสักการะภาคีอื่นร่วมกับพระองค์ ทั้งที่พวกเขายอมรับว่าภาคีเหล่านั้นเป็นสิ่งที่พระองค์ทรงสร้างและเป็นกรรมสิทธิ์ของพระองค์ และด้วยเหตุนี้พระองค์จึงตรัสว่า "และหากเจ้าถามพวกเขาว่า ใครคือผู้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน แน่นอนพวกเขาจะกล่าวว่า อัลลอฮฺ จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) บรรดาการสรรเสริญเป็นของอัลลอฮฺ" หมายความว่า เมื่อหลักฐานได้ปรากฏชัดแก่พวกเจ้าโดยการยอมรับของพวกเจ้าเอง "แต่ทว่าส่วนมากของพวกเขาไม่รู้"

แล้วอัลลอฮฺตรัสว่า "อัลลอฮฺทรงเป็นเจ้าของสิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน" หมายความว่า สิ่งเหล่านั้นคือการสร้างของพระองค์ และเป็นกรรมสิทธิ์ของพระองค์ "แท้จริงอัลลอฮฺนั้นคือผู้ทรงมั่งคั่ง ผู้ทรงได้รับการสรรเสริญ" หมายความว่า พระองค์ทรงมั่งคั่ง ไม่ทรงต้องการสิ่งอื่นใด และทุกสิ่งต่างพึ่งพาพระองค์ พระองค์คือผู้ทรงได้รับการสรรเสริญในทุกสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง พระองค์ทรงได้รับการสรรเสริญในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ในการที่พระองค์ทรงสร้างและทรงกำหนดบทบัญญัติ และพระองค์คือผู้ทรงได้รับการสรรเสริญในกิจการทั้งมวล

พระองค์ตรัสบอกถึงความยิ่งใหญ่ ความโอ่อ่า ความสง่างาม พระนามอันงดงาม คุณลักษณะอันสูงส่ง และพระดำรัสอันสมบูรณ์แบบของพระองค์ ซึ่งไม่มีใครสามารถรอบรู้ได้ และไม่มีมนุษย์ผู้ใดสามารถรู้ถึงการบันทึกและนับรวมมันได้ ดังที่ผู้นำแห่งมนุษย์และศาสนทูตคนสุดท้ายกล่าวว่า "ข้าพระองค์ไม่อาจนับคำสรรเสริญต่อพระองค์ พระองค์ทรงเป็นดังที่พระองค์ทรงสรรเสริญพระองค์เอง" ดังนั้นพระองค์จึงตรัสว่า "และหากว่าบนแผ่นดินนี้มีต้นไม้ทั้งหมดเป็นปากกา และทะเลเป็นน้ำหมึก และมีอีกเจ็ดทะเลเสริมให้มัน ก็มิอาจหมดสิ้นซึ่งพระดำรัสของอัลลอฮฺได้" หมายความว่า หากต้นไม้ทั้งหมดบนแผ่นดินถูกทำให้เป็นปากกา และทะเลถูกทำให้เป็นน้ำหมึก และมีอีกเจ็ดทะเลเสริมให้มัน แล้วใช้สิ่งเหล่านั้นบันทึกพระดำรัสของอัลลอฮฺซึ่งบ่งบอกถึงความยิ่งใหญ่ คุณลักษณะ และความสง่างามของพระองค์ ปากกาทั้งหลายก็จะหัก และน้ำทะเลก็จะหมดสิ้น แม้ว่าจะมีสิ่งที่คล้ายคลึงกันนั้นมาเสริมอีกก็ตาม การที่กล่าวถึงเจ็ดนั้นเป็นการกล่าวในเชิงอุปมาอย่างเกินจริง มิได้หมายความว่ามีทะเลอยู่เจ็ดแห่งที่ล้อมรอบโลกอยู่จริง ดังที่บางคนที่รับข้อมูลมาจากอิสรออีลียาต (เรื่องเล่าจากวงการอิสรอเอล) ซึ่งเราไม่ยืนยันและไม่ปฏิเสธมันกล่าวกัน แต่เป็นดังที่พระองค์ตรัสในโองการอื่นว่า "จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) หากมหาสมุทรเป็นน้ำหมึกสำหรับพระดำรัสแห่งพระเจ้าของฉัน แน่นอนมหาสมุทรจะหมดสิ้นก่อนที่พระดำรัสแห่งพระเจ้าของฉันจะหมดสิ้น ถึงแม้ว่าเราจะนำมาซึ่งสิ่งที่เท่าเทียมมันมาเสริมอีกก็ตาม" ดังนั้น ความหมายของพระดำรัสที่ว่า "ด้วยสิ่งที่เท่าเทียมมัน" นั้น มิได้หมายถึงเพียงอีกหนึ่งเท่านั้น แต่หมายถึงด้วยสิ่งที่เท่าเทียมมัน แล้วก็ด้วยสิ่งที่เท่าเทียมมัน แล้วก็ด้วยสิ่งที่เท่าเทียมมัน ต่อไปเรื่อยๆ เพราะไม่มีขีดจำกัดสำหรับสัญญาณและพระดำรัสของอัลลอฮฺ อัล-หะซัน อัล-บัศรีย์ กล่าวว่า หากต้นไม้บนแผ่นดินถูกทำให้เป็นปากกา และทะเลถูกทำให้เป็นน้ำหมึก แล้วอัลลอฮฺตรัสว่า แท้จริงบางส่วนจากกิจการของข้าคืออย่างนี้ และบางส่วนจากกิจการของข้าคืออย่างนี้ น้ำทะเลก็จะหมดสิ้นและปากกาทั้งหลายก็จะหัก กะอฺดะฮฺกล่าวว่า บรรดามุชริกีนกล่าวว่า นี่เป็นเพียงคำพูดที่ใกล้จะหมดสิ้นแล้ว ดังนั้นอัลลอฮฺจึงตรัสว่า "และหากว่าบนแผ่นดินนี้มีต้นไม้ทั้งหมดเป็นปากกา" หมายความว่า หากต้นไม้บนแผ่นดินเป็นปากกา และมีอีกเจ็ดทะเลร่วมกับทะเลนั้น สิ่งมหัศจรรย์แห่งพระเจ้าของฉัน พระปรีชาญาณ การสร้างสรรค์ และความรู้ของพระองค์ก็จะไม่หมดสิ้น

และอัร-รอบีอ์ บิน อันส ได้กล่าวว่า แท้จริงอุปมาของความรู้ของปวงบ่าวทั้งมวลในความรู้ของอัลลอฮฺนั้น เปรียบเสมือนหยดน้ำหนึ่งจากมหาสมุทรทั้งหลาย และอัลลอฮฺได้ทรงประทานอายะฮฺนี้ลงมา "และหากว่าที่อยู่ในแผ่นดินจากต้นไม้ทั้งหลายคือปากกา" (จนจบอายะฮฺ) โดยกล่าวว่า หากมหาสมุทรเป็นน้ำหมึกสำหรับบรรจุคำพูดของอัลลอฮฺ และต้นไม้ทั้งหลายเป็นปากกาทั้งหมด ปากกาก็ย่อมหัก หมึกน้ำจากมหาสมุทรก็ย่อมหมดสิ้น แต่คำพูดของอัลลอฮฺยังคงดำรงอยู่ ไม่มีสิ่งใดทำให้มันหมดสิ้นไปได้ เพราะแท้จริงไม่มีผู้ใดสามารถกำหนดขอบเขตความยิ่งใหญ่ของพระองค์ได้ และไม่มีผู้ใดสรรเสริญพระองค์อย่างสมควร จนกว่าพระองค์จะเป็นผู้ทรงสรรเสริญพระองค์เอง แท้จริงพระเจ้าของเราเป็นดังที่พระองค์ตรัส และเหนือกว่าสิ่งที่เรากล่าว และมีรายงานว่า อายะฮฺนี้ได้ถูกประทานลงมาเพื่อเป็นคำตอบแก่พวกยูดาห์ อิบนุ อิสฮากได้กล่าวว่า มุฮัมมัด บิน อะบี มุฮัมมัดได้รายงานแก่ฉัน จากสะอีด บิน จุบัยร์ หรือ อิกฺริมะฮฺ จากอิบนุ อับบาส ว่า บรรดาหัวหน้าผู้รู้ของยูดาห์ได้กล่าวแก่ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ที่มะดีนะฮฺว่า โอ้มุฮัมมัด ท่านเห็นคำกล่าวของท่านที่ว่า "และพวกท่านมิได้รับความรู้ใด ๆ เว้นแต่เพียงเล็กน้อย" นั้นหมายถึงพวกเราหรือหมายถึงกลุ่มชนของท่าน? ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม จึงกล่าวว่า "หมายถึงทั้งสองกลุ่ม" พวกเขากล่าวว่า ท่านมิได้อ่านในสิ่งที่ได้มีมายังท่านว่า แท้จริงพวกเราได้รับคัมภีร์เตารอต ซึ่งในนั้นมีคำอธิบายทุกสิ่งทุกอย่าง? ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม จึงกล่าวว่า "แท้จริงมันในความรู้ของอัลลอฮฺนั้นเป็นเพียงเล็กน้อย และที่อยู่กับพวกท่านจากสิ่งนั้นก็เพียงพอสำหรับพวกท่านแล้ว" และอัลลอฮฺได้ทรงประทานลงมาในสิ่งที่พวกเขาซักถามเกี่ยวกับเรื่องนั้นว่า "และหากว่าที่อยู่ในแผ่นดินจากต้นไม้ทั้งหลายคือปากกา" (จนจบอายะฮฺ) และเช่นเดียวกัน อิกฺริมะฮฺ และอัตอา บิน ยาซาร ได้รายงานไว้เช่นนี้ และสิ่งนี้บ่งชี้ว่าอายะฮฺนี้เป็นมะดะนียะฮฺ ไม่ใช่มักกียะฮฺ แต่ที่เป็นที่รู้จักกันดีคือมันเป็นมักกียะฮฺ และอัลลอฮฺนั้นทรงรู้ดียิ่ง และคำกล่าวของพระองค์ที่ว่า "แท้จริงอัลลอฮฺนั้นทรงเดชานุภาพ ทรงปรีชาญาณ" หมายถึง พระผู้ทรงเดชานุภาพ ผู้ทรงให้ทุกสิ่งมีเกียรติ และทรงพิชิตมัน และทรงครอบครองมัน ดังนั้นจึงไม่มีผู้ใดขัดขวางสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์ได้ ไม่มีผู้ใดขัดขวาง และไม่มีผู้ใดเปลี่ยนแปลงพระบัญชาของพระองค์ พระผู้ทรงปรีชาญาณในการสร้างของพระองค์ และพระบัญชาของพระองค์ และคำพูดของพระองค์ และการกระทำของพระองค์ และบทบัญญัติของพระองค์ และกิจการทั้งหลายของพระองค์

และพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า "พระองค์มิได้ทรงสร้างพวกเจ้า และมิได้ทรงให้พวกเจ้าฟื้นคืนชีพ เว้นแต่ดังชีวิตเดียว" หมายความว่า การที่พระองค์ทรงสร้างมนุษย์ทั้งหมด และทรงให้พวกเขาฟื้นคืนชีพในวันแห่งการตอบแทนนั้น เมื่อเทียบกับพระอานุภาพของพระองค์แล้ว ก็ประหนึ่งการสร้างชีวิตเดียวเท่านั้น การทั้งหมดนั้นเป็นเรื่องง่ายสำหรับพระองค์ "แท้จริงกิจการของพระองค์นั้น เมื่อพระองค์ทรงประสงค์สิ่งใด พระองค์ก็เพียงตรัสแก่สิ่งนั้นว่า จงเป็น แล้วมันก็เป็นขึ้น" และ "และกิจการของเรานั้นมิใช่อื่นใด เว้นแต่เพียงครั้งเดียว ดังพริบตา" หมายความว่า พระองค์มิได้ทรงบัญชาสิ่งใด เว้นแต่เพียงครั้งเดียวเท่านั้น แล้วสิ่งนั้นก็เกิดขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องทรงบัญชาซ้ำหรือย้ำอีก "ดังนั้น มันจึงเป็นการเป่าครั้งเดียวเท่านั้น แล้วพวกเขาก็อยู่บนพื้นดินอันว่างเปล่า" และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "แท้จริงอัลลอฮฺนั้นทรงได้ยิน ทรงเห็น" หมายความว่า ดังที่พระองค์ทรงได้ยินคำพูดของพวกเขา และทรงเห็นการกระทำของพวกเขา ซึ่งการได้ยินและการเห็นของพระองค์ต่อพวกเขานั้น ก็เช่นเดียวกับการได้ยินและการเห็นของพระองค์ต่อชีวิตเดียว ฉันใด พระอานุภาพของพระองค์ที่มีต่อพวกเขาก็เช่นเดียวกับพระอานุภาพของพระองค์ที่มีต่อชีวิตเดียว ฉันนั้น และด้วยเหตุนี้ พระองค์ผู้ทรงสูงส่งจึงตรัสว่า "พระองค์มิได้ทรงสร้างพวกเจ้า และมิได้ทรงให้พวกเจ้าฟื้นคืนชีพ เว้นแต่ดังชีวิตเดียว" เป็นต้น

พระผู้ทรงจำเริญสูงสุดทรงแจ้งว่า “พระองค์ทรงให้กลางคืนค่อยๆ คลืบคลานเข้าไปในกลางวัน” หมายถึงทรงนำบางส่วนจากกลางคืนเข้าไปในกลางวัน ทำให้กลางวันนั้นยาวขึ้นและกลางคืนนี้สั้นลง และนี่เกิดขึ้นในฤดูร้อนที่กลางวันยาวจนถึงขีดสุด จากนั้นก็เริ่มลดลง ทำให้กลางคืนยาวขึ้นและกลางวันสั้นลง และนี่เกิดขึ้นในฤดูหนาว “และทรงทำให้ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์เป็นประโยชน์ (แก่มนุษย์) แต่ละดวงโคจรไปจนถึงวาระที่กำหนดไว้” มีการกล่าวว่า จนถึงขีดจำกัดที่กำหนดไว้ และมีการกล่าวว่า จนถึงวันกิยามะฮฺ และทั้งสองความหมายนั้นถูกต้อง โดยมีหลักฐานสนับสนุนความหมายแรกจากหะดีษของอบูซัร ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ ซึ่งอยู่ในเศาะฮีหฺทั้งสอง (อัล-บุคอรียฺและมุสลิม) ว่า ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กล่าวว่า “โอ้ อบูซัร เธอรู้ไหมว่าดวงอาทิตย์นี้ไปที่ไหน?” ฉัน (อบูซัร) กล่าวว่า อัลลอฮฺและรอซูลของพระองค์ทรงรู้ดีกว่า ท่านกล่าวว่า “แท้จริงมันไปแล้วสุญูด (กราบ) ภายใต้บัลลังก์ (อัรชฺ) จากนั้นก็ขออนุญาตต่อพระเจ้าของมัน และใกล้ที่จะมีเสียงกล่าวแก่มันว่า ‘จงกลับไปยังสถานที่ที่เจ้ามาเถิด’”

และอิบนุ อบี ฮาติมได้รายงานว่า บิดาของฉันได้เล่าแก่เรา อบูศอลิหฺได้เล่าแก่เรา ยะฮฺยา บิน อัยยูบได้เล่าแก่เรา จากอิบนุ จุร็อยจ์ จากอัตอา บิน อบี รอบาฮฺ จากอิบนุ อับบาสว่า เขากล่าวว่า “ดวงอาทิตย์เปรียบเสมือนรางน้ำ (สากียะฮฺ) มันโคจรในเวลากลางวันบนท้องฟ้าในวงโคจรของมัน เมื่อมันลับขอบฟ้า มันก็โคจรในเวลากลางคืนในวงโคจรของมันใต้พื้นดิน จนกระทั่งมันขึ้นจากทิศตะวันออกของมัน” เขากล่าวว่า “และดวงจันทร์ก็เช่นเดียวกัน” สายรายงานนี้เศาะฮีหฺ (ถูกต้อง)

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า “และแท้จริงอัลลอฮฺนั้นทรงรู้ดียิ่งในสิ่งที่พวกเจ้ากระทำ” เช่นเดียวกับพระดำรัสที่ว่า “เจ้ามิรู้ดอกหรือว่า แท้จริงอัลลอฮฺทรงรู้สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน” ความหมายของนี้คือ พระองค์ผู้ทรงสูงส่งนั้นเป็นผู้สร้าง ผู้ทรงรอบรู้ในทุกสิ่งทุกอย่าง ดังพระดำรัสของอัลลอฮฺที่ว่า “อัลลอฮฺคือผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งเจ็ดชั้น และจากแผ่นดินก็เช่นเดียวกัน” เป็นต้น

นั่นเพราะอัลลอฮฺคือผู้ทรงสัจจะ และสิ่งที่พวกเขาวิงวอนขออื่นจากพระองค์นั้นคือความเท็จ" หมายความว่า แท้จริงพระองค์ทรงแสดงสัญญาณทั้งหลายของพระองค์แก่พวกเจ้า เพื่อพวกเจ้าจะได้ใช้สัญญาณเหล่านั้นเป็นข้อพิสูจน์ว่า พระองค์คือผู้ทรงสัจจะ หมายถึง ผู้ทรงดำรงอยู่โดยแท้จริง พระเจ้าผู้ทรงสัจจะ และทุกสิ่งที่มิใช่พระองค์นั้นคือความเท็จ เพราะแท้จริงพระองค์ทรงเป็นผู้ทรงพอเพียงจากสิ่งอื่นใด และทุกสิ่งล้วนขัดสนต่อพระองค์ เพราะทุกสิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้นทั้งหมดคือสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง และเป็นบ่าวของพระองค์ ไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเขาสามารถจะเคลื่อนย้ายอะตอมหนึ่งได้นอกจากด้วยการอนุมัติของพระองค์ และแม้ว่าชาวโลกทั้งหมดจะร่วมกันเพื่อสร้างแมลงวันหนึ่งตัว พวกเขาก็จะไม่สามารถทำได้ ด้วยเหตุนี้พระองค์ผู้ทรงสูงส่งจึงตรัสว่า "นั่นเพราะอัลลอฮฺคือผู้ทรงสัจจะ และสิ่งที่พวกเขาวิงวอนขออื่นจากพระองค์นั้นคือความเท็จ และเพราะอัลลอฮฺคือผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงยิ่งใหญ่" หมายถึง ผู้ทรงสูงส่งซึ่งไม่มีผู้ใดสูงส่งยิ่งไปกว่าพระองค์ ผู้ทรงยิ่งใหญ่ซึ่งพระองค์ทรงยิ่งใหญ่กว่าทุกสิ่ง ทุกสิ่งจึงเป็นผู้สยบและต่ำต้อยเมื่อเทียบกับพระองค์

พระองค์ผู้ทรงสูงสุดทรงแจ้งว่า พระองค์คือผู้ทรงทำให้ทะเลราบเรียบ เพื่อให้เรือแล่นไปตามนั้นด้วยพระบัญชาของพระองค์ หมายถึง ด้วยความกรุณาและการทำให้ราบเรียบของพระองค์ เพราะหากปราศจากสิ่งที่พระองค์ทรงกำหนดไว้ในน้ำซึ่งมีพลังในการรองรับเรือแล้ว เรือก็ย่อมไม่สามารถแล่นได้ และด้วยเหตุนี้ พระองค์จึงตรัสว่า "เพื่อพระองค์จะได้ทรงแสดงให้พวกเจ้าเห็นจากสัญญาณทั้งหลายของพระองค์" หมายถึง จากอำนาจแห่งเดชานุภาพของพระองค์ "แท้จริงในการนั้นย่อมมีสัญญาณทั้งหลายสำหรับผู้ที่อดทนอย่างมาก ผู้ขอบคุณอย่างมาก" หมายถึง ผู้อดทนในยามยากลำบาก ผู้ขอบคุณในยามสุขสบาย

แล้วอัลลอฮฺตรัสว่า "และเมื่อคลื่นกลบพวกเขาเสมือนหมู่เมฆ" หมายถึง เสมือนภูเขาและเมฆ "พวกเขาวิงวอนต่ออัลลอฮฺโดยบริสุทธิ์ใจต่อพระองค์ในศาสนา" ดังที่อัลลอฮฺตรัสว่า "และเมื่อความทุกข์ยากประสบแก่พวกเจ้าในทะเล ผู้ที่พวกเจ้าเรียกร้องก็หายไป นอกจากพระองค์เท่านั้น" และอัลลอฮฺตรัสว่า "และเมื่อพวกเขาได้ขึ้นเรือ" เป็นต้น อัลลอฮฺตรัสว่า "แล้วเมื่อพระองค์ทรงช่วยพวกเขาให้ขึ้นบก ก็มีในหมู่พวกเขาผู้ที่เดินทางสายกลาง" มุญาฮิดกล่าวว่า หมายถึง ผู้ปฏิเสธศรัทธา ราวกับว่าเขาอธิบายคำว่า "ผู้เดินทางสายกลาง" ในที่นี้หมายถึงผู้ปฏิเสธ ดังที่อัลลอฮฺตรัสว่า "แล้วเมื่อพระองค์ทรงช่วยพวกเขาให้ขึ้นบก ดูเถิด พวกเขาตั้งภาคีขึ้นอีก" และอิบนุ ซัยด์กล่าวว่า เขาคือผู้ที่ปฏิบัติพอประมาณ และสิ่งที่อิบนุ ซัยด์กล่าวนี้คือความหมายที่ต้องการในพระดำรัสของอัลลอฮฺที่ว่า "แล้วในหมู่พวกเขามีผู้ที่อธรรมต่อตัวเอง และในหมู่พวกเขามีผู้ที่เดินทางสายกลาง" เป็นต้น ดังนั้น "ผู้เดินทางสายกลาง" ในที่นี้คือผู้ที่ปฏิบัติพอประมาณ และเป็นไปได้ว่าความหมายที่ต้องการในที่นี้ก็เช่นเดียวกัน และเป็นการตำหนิผู้ที่ได้เห็นความน่ากลัวเหล่านั้นและเรื่องใหญ่หลวงต่างๆ และสัญญาณอันชัดเจนในทะเล แล้วหลังจากที่พระองค์ทรงประทานความกรุณาแก่เขาโดยให้รอดพ้น สมควรที่เขาจะตอบแทนสิ่งนั้นด้วยการปฏิบัติที่สมบูรณ์และสม่ำเสมอในการอิบาดะฮฺ และรีบเร่งสู่ความดีทั้งหลาย ดังนั้นผู้ที่พอประมาณหลังจากนั้นก็คือผู้ที่ย่อท้อในสภาพเช่นนี้ และอัลลอฮฺทรงรู้ดียิ่ง และพระดำรัสของอัลลอฮฺที่ว่า "และไม่มีผู้ใดปฏิเสธสัญญาณทั้งหลายของเรานอกจากผู้ทรยศผู้เนรคุณทั้งสิ้น" ดังนั้น "ผู้ทรยศ" คือผู้ละเมิดสัญญา ดังที่มุญาฮิด อัลหะซัน กะตาดะฮฺ และมาลิก จากซัยด์ บิน อัสลัม กล่าวไว้ และเขาคือผู้ที่ทุกครั้งที่ให้สัญญาก็ทำลายสัญญาของเขา และ "อัล-คิตร" คือการละเมิดสัญญาอย่างสมบูรณ์และรุนแรงที่สุด อุมัร บิน มะอฺดี กะริบ กล่าวว่า และแท้จริงหากท่านเห็นอบู อุมัยร์ ท่านก็จะเต็มมือท่านด้วยการละเมิดสัญญาและการทรยศ และพระดำรัสที่ว่า "ผู้เนรคุณ" หมายถึง ผู้ปฏิเสธความโปรดปราน ไม่ขอบคุณมัน แต่กลับลืมมันและไม่รำลึกถึงมัน

พระองค์ผู้ทรงสูงสุดตรัสเตือนมนุษย์ถึงวันแห่งการฟื้นคืนชีพ และทรงบัญชาให้พวกเขายำเกรงพระองค์ หวาดกลัวต่อพระองค์ และเกรงกลัววันกิยามะฮ์ ซึ่ง "ไม่มีผู้ใดจะชดใช้แทนผู้ใดได้" หมายความว่า หากพ่อต้องการไถ่บุตรของตนด้วยตัวเขาเอง ก็จะไม่ถูกรับไว้ เช่นเดียวกัน หากบุตรต้องการไถ่พ่อของตนด้วยตัวเขาเอง ก็จะไม่ถูกรับเช่นกัน จากนั้นพระองค์ทรงย้อนกลับมาสั่งสอนพวกเขาด้วยพระดำรัสที่ว่า "ดังนั้นอย่าให้ชีวิตในโลกนี้หลอกลวงพวกเจ้า" หมายความว่า อย่าให้มันทำให้พวกเจ้าปล่อยตัวอยู่กับความสงบสุขในโลกนี้จนลืมบ้านหลังสุดท้าย (ปรโลก) "และอย่าให้ผู้หลอกลวงหลอกลวงพวกเจ้าด้วยพระนามของอัลลอฮ์" หมายถึงชัยฏอน ดังที่อิบนุ อับบาส มุญาฮิด อัฎ-เฎาะฮาก และกะอ์บะฮ์ได้กล่าวไว้ แท้จริงมันหลอกลวงลูกหลานอดัม มันให้คำมั่นสัญญาและสร้างความหวังให้พวกเขา แต่ไม่มีสิ่งใดจากสิ่งที่มันสัญญาเลย ตรงกันข้าม มันเป็นดังที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงสุดตรัสว่า "มันให้คำมั่นสัญญาแก่พวกเขาและสร้างความหวังให้พวกเขา และชัยฏอนนั้นมิได้ให้คำมั่นสัญญาแก่พวกเขา นอกจากการหลอกลวงเท่านั้น" วะฮ์บ์ บิน มุนับบิฮ์ได้กล่าวว่า อุซัยร์ (อะลัยฮิสสลาม) กล่าวว่า "เมื่อฉันเห็นความวิบัติของกลุ่มชนของฉัน ความเศร้าโศกของฉันก็รุนแรงขึ้น ความกังวลของฉันก็เพิ่มพูน และการนอนหลับของฉันก็ถูกรบกวน ฉันจึงวิงวอนต่อพระเจ้าของฉัน ฉันละหมาดและถือศีลอด ขณะที่ฉันกำลังร้องไห้ในการวิงวอนนั้น ทูตสวรรค์ก็มายังฉัน ฉันจึงกล่าวแก่เขาว่า จงบอกฉันเถิด วิญญาณของผู้ทรงธรรมจะช่วยเหลือผู้อยุติธรรมได้หรือไม่? หรือพ่อจะช่วยลูกได้หรือไม่? เขากล่าวว่า แท้จริงวันกิยามะฮ์นั้นเป็นวันแห่งการตัดสิน มีกษัตริย์ผู้ทรงอำนาจปรากฏอยู่ โดยไม่มีข้อผ่อนผันใดๆ ไม่มีผู้ใดจะพูดในวันนั้นนอกจากด้วยอนุมัติจากพระผู้ทรงกรุณาปรานี ไม่มีการรับเอาพ่อแทนลูก ไม่มีการรับเอาลูกแทนพ่อ ไม่มีการรับเอาพี่น้องแทนพี่น้อง ไม่มีการรับเอาบ่าวแทนนาย ไม่มีผู้ใดจะสนใจใยดีต่อผู้อื่น ไม่มีผู้ใดจะเศร้าโศกต่อความเศร้าโศกของผู้อื่น ไม่มีผู้ใดจะเมตตาผู้อื่น ทุกคนต่างหวาดหวั่นต่อตัวของเขาเอง และจะไม่มีมนุษย์คนใดถูกรับแทนมนุษย์อีกคนหนึ่ง ทุกคนต่างกังวลต่อความกังวลของตน ร้องไห้ต่อภาระของตน และแบกภาระความผิดของตน โดยไม่มีผู้ใดแบกภาระความผิดของตนไปพร้อมกับเขา" อิบนุ อบี ฮาติมได้บันทึกไว้

นี่คือกุญแจแห่งความเร้นลับซึ่งอัลลอฮฺตะอาลาทรงยึดครองความรู้เกี่ยวกับมันไว้โดยเฉพาะ ดังนั้นจึงไม่มีผู้ใดรู้มันนอกจากหลังจากที่พระองค์ตะอาลาทรงแจ้งให้เขาทราบ ดังนั้นความรู้เกี่ยวกับเวลาของวันกิยามะฮฺนั้น ไม่มีนบีที่ถูกส่งมาและไม่มีมะลักที่อยู่ใกล้ชิดคนใดรู้มัน "ไม่มีผู้ใดจะเปิดเผยเวลาของมันได้นอกจากพระองค์" และเช่นเดียวกัน การประทานฝนลงมานั้น ไม่มีผู้ใดรู้มันนอกจากอัลลอฮฺ แต่เมื่อพระองค์ทรงบัญชาเกี่ยวกับมัน มะลักที่ถูกมอบหมายให้ดูแลเรื่องนั้น และผู้ที่อัลลอฮฺทรงประสงค์จากปวงบ่าวของพระองค์ก็จะรู้มัน และเช่นเดียวกัน ไม่มีผู้ใดรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูกในสิ่งที่พระองค์ตะอาลาทรงประสงค์จะสร้างมันนอกจากพระองค์ แต่เมื่อพระองค์ทรงบัญชาให้มันเป็นชายหรือหญิง หรือผู้เคราะห์ร้ายหรือผู้โชคดี มะลักที่ถูกมอบหมายให้ดูแลเรื่องนั้น และผู้ที่อัลลอฮฺทรงประสงค์จากปวงบ่าวของพระองค์ก็จะรู้มัน และเช่นเดียวกัน ไม่มีชีวิตใดรู้ว่าพรุ่งนี้มันจะแสวงหาสิ่งใด "ทั้งในโลกดุนยาของมันและอาคิเราะฮฺของมัน" "และไม่มีชีวิตใดรู้ว่ามันจะตาย ณ แผ่นดินใด" ไม่ว่าจะในเมืองของมันหรืออื่นใด จากเมืองใดๆ ของอัลลอฮฺก็ตาม ไม่มีผู้ใดมีความรู้ในเรื่องนั้น และนี่คล้ายคลึงกับพระดำรัสของอัลลอฮฺตะอาลาที่ว่า "และที่พระองค์นั้นมีกุญแจแห่งความเร้นลับ ไม่มีผู้ใดรู้มันนอกจากพระองค์" อายะฮฺดังกล่าว และมีซุนนะฮฺระบุว่าสิ่งทั้งห้านี้คือกุญแจแห่งความเร้นลับ

อิมามอะหมัดกล่าวว่า: ได้รายงานแก่เราโดยซัยด์ บิน อัลฮับบาบ ได้รายงานแก่ฉันโดยฮุซัยน์ บิน วาฟิด ได้รายงานแก่ฉันโดยอับดุลลอฮฺ บิน บุร็อยดะฮฺ ฉันได้ยินอบูบุร็อยดะฮฺกล่าวว่า: ฉันได้ยินเราะซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กล่าวว่า "ห้าสิ่งที่ไม่มีผู้ใดรู้มันนอกจากอัลลอฮฺผู้ทรงอำนาจผู้ทรงเกรียงไกร" "แท้จริงอัลลอฮฺนั้น ณ ที่พระองค์มีความรู้เรื่องวันกิยามะฮฺ และทรงประทานฝนลงมา และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก และไม่มีชีวิตใดรู้ว่าพรุ่งนี้มันจะแสวงหาสิ่งใด และไม่มีชีวิตใดรู้ว่ามันจะตาย ณ แผ่นดินใด แท้จริงอัลลอฮฺนั้นเป็นผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่ง" ฮะดีษนี้สายรายงานเศาะฮีห์ แต่พวกเขา (อัลบุคอรียฺและมุสลิม) ไม่ได้บันทึกไว้

"ฮะดีษของอิบนุอุมัร" อิมามอะหมัดกล่าวว่า: ได้รายงานแก่เราโดยวะกีอฺ ได้รายงานแก่เราโดยสุฟยาน จากอับดุลลอฮฺ บิน ดีนาร จากอิบนุอุมัร กล่าวว่า: เราะซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กล่าวว่า "กุญแจแห่งความเร้นลับมีห้าประการ ไม่มีผู้ใดรู้มันนอกจากอัลลอฮฺ" "แท้จริงอัลลอฮฺนั้น ณ ที่พระองค์มีความรู้เรื่องวันกิยามะฮฺ และทรงประทานฝนลงมา และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก และไม่มีชีวิตใดรู้ว่าพรุ่งนี้มันจะแสวงหาสิ่งใด และไม่มีชีวิตใดรู้ว่ามันจะตาย ณ แผ่นดินใด แท้จริงอัลลอฮฺนั้นเป็นผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่ง" อัลบุคอรียฺบันทึกแต่เพียงผู้เดียว โดยได้รายงานไว้ในหนังสืออัล-อิสติสกาอฺ ในเศาะฮีห์ของท่าน จากมุฮัมมัด บิน ยูซุฟ อัล-ฟิรยาบี จากสุฟยาน บิน ซะอีด อัษ-เษารียฺ ด้วยสายรายงานนี้ และท่านได้รายงานไว้ในหนังสือตัฟซีรจากอีกสายรายงานหนึ่ง โดยกล่าวว่า: ได้รายงานแก่เราโดยยะห์ยา บิน สุลัยมาน ได้รายงานแก่เราโดยอิบนุ วะฮับ ได้รายงานแก่ฉันโดยอุมัร บิน มุฮัมมัด บิน ซัยด์ บิน อับดุลลอฮฺ บิน อุมัร ว่า บิดาของเขาได้รายงานแก่เขาว่า อับดุลลอฮฺ บิน อุมัร กล่าวว่า: นบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กล่าวว่า "กุญแจแห่งความเร้นลับมีห้าประการ" แล้วท่านก็ได้อ่านว่า "แท้จริงอัลลอฮฺนั้น ณ ที่พระองค์มีความรู้เรื่องวันกิยามะฮฺ และทรงประทานฝนลงมา และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก" อัลบุคอรียฺบันทึกแต่เพียงผู้เดียวเช่นกัน

และอิมามอะหมัดได้รายงานไว้จากกันดัร จากชุอ์บะฮ์ จากอุมัร บิน มุฮัมมัด โดยเขาได้ยินบิดาของเขาบรรยายจากอิบนุ อุมัร จากท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ว่า ท่านได้ถูกประทานมาซึ่งกุญแจของทุกสิ่งเว้นแต่ห้าประการ "แท้จริง อัลลอฮ์นั้น ณ ที่พระองค์คือความรู้แห่งวันกิยามะฮ์ และทรงประทานฝนลงมา และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก และชีวิตใดจะรู้ไม่ได้ว่าพรุ่งนี้เขาจะแสวงหาอะไร และชีวิตใดจะรู้ไม่ได้ว่าเขาจะตาย ณ แผ่นดินใด แท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงรู้ ผู้ทรงตระหนัก" "หะดีษของอิบนุ มัสอูด" เราะฎิยัลลอฮุ อันฮุ อิมามอะหมัดกล่าวว่า: ได้รายงานแก่เราโดยยะห์ยา จากชุอ์บะฮ์ ได้บอกแก่ฉันโดยอัมร์ บิน มุรเราะฮ์ จากอับดุลลอฮ์ บิน สะละมะฮ์ เขากล่าวว่า: อับดุลลอฮ์ (อิบนุ มัสอูด) กล่าวว่า: นบีของพวกท่าน ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้ถูกประทานกุญแจของทุกสิ่ง นอกจากห้าประการ "แท้จริง อัลลอฮ์นั้น ณ ที่พระองค์คือความรู้แห่งวันกิยามะฮ์ และทรงประทานฝนลงมา และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก และชีวิตใดจะรู้ไม่ได้ว่าพรุ่งนี้เขาจะแสวงหาอะไร และชีวิตใดจะรู้ไม่ได้ว่าเขาจะตาย ณ แผ่นดินใด แท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงรู้ ผู้ทรงตระหนัก" และเช่นเดียวกันได้รายงานไว้จากมุฮัมมัด บิน ญะอ์ฟัร จากชุอ์บะฮ์ จากอัมร์ บิน มุรเราะฮ์ ด้วยสายรายงานนี้ และได้เพิ่มท้ายไว้ว่า: เขากล่าวว่า ฉันได้ถามเขาว่า: ท่านได้ยินมันจากอับดุลลอฮ์ (อิบนุ มัสอูด) ด้วยตนเองหรือ? เขาตอบว่า: ใช่ มากกว่าห้าสิบครั้ง และยังได้รายงานไว้จากวะกีอ์ จากมิสอัร จากอัมร์ บิน มุรเราะฮ์ ด้วยสายรายงานนี้ และสายรายงานนี้เป็นสายรายงานหะซัน ตามเงื่อนไขของอัสซุนัน แต่พวกเขา (ผู้รวบรวมหะดีษหลัก) ไม่ได้บันทึกไว้ "หะดีษของอบู ฮุร็อยเราะฮ์" อัลบุคอรีย์กล่าวเมื่ออธิบายอายะฮ์นี้ว่า: ได้รายงานแก่เราโดยอิสฮาก จากญะรีร จากอบู หัยยาน จากอบู ซุรอ์อะฮ์ จากอบู ฮุร็อยเราะฮ์ เราะฎิยัลลอฮุ อันฮุ ว่า ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม วันหนึ่งได้ประจักษ์แก่ผู้คน ทันใดนั้นมีชายคนหนึ่งเดินมาหาท่าน เขากล่าวว่า: โอ้ท่านรอซูลุลลอฮ์ อะไรคืออีมาน? ท่านตอบว่า: "อีมานคือการที่เจ้าเชื่อมั่นต่ออัลลอฮ์ และมะลาอิกะฮ์ของพระองค์ และบรรดาคัมภีร์ของพระองค์ และบรรดารอซูลของพระองค์ และการพบกับพระองค์ และเจ้าเชื่อมั่นต่อการฟื้นคืนชีพครั้งสุดท้าย" เขากล่าวว่า: โอ้ท่านรอซูลุลลอฮ์ อะไรคืออิสลาม? ท่านตอบว่า: "อิสลามคือการที่เจ้าเคารพภักดีต่ออัลลอฮ์ โดยไม่ตั้งภาคีใดๆ ต่อพระองค์ และเจ้าจัดตั้งการละหมาด และเจ้าจ่ายซะกาตที่ถูกบัญญัติ และเจ้าถือศีลอดในเดือนรอมฎอน" เขากล่าวว่า: โอ้ท่านรอซูลุลลอฮ์ อะไรคืออิสฮาน? ท่านตอบว่า: "อิสฮานคือการที่เจ้าเคารพภักดีต่ออัลลอฮ์ ประหนึ่งว่าเจ้าเห็นพระองค์ และหากเจ้าไม่เห็นพระองค์ แท้จริงพระองค์ทรงเห็นเจ้า" เขากล่าวว่า: โอ้ท่านรอซูลุลลอฮ์ เมื่อใดวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้น? ท่านตอบว่า: "ผู้ถูกถามเกี่ยวกับมันไม่รู้ดีไปกว่าผู้ถาม แต่ฉันจะบอกเจ้าเกี่ยวกับสัญญาณต่างๆ ของมัน: เมื่อทาสหญิงให้กำเนิดนายของนาง นั่นคือหนึ่งจากสัญญาณของมัน และเมื่อผู้เท้าเปล่าผู้เปลือยกายเป็นผู้นำของผู้คน นั่นคือหนึ่งจากสัญญาณของมัน ในห้าประการที่ไม่มีใครรู้มันนอกจากอัลลอฮ์"

แท้จริง อัลลอฮฺทรงรอบรู้ถึงวาระแห่งวันกิยามะฮฺ และทรงประทานฝน และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก” อายะฮฺ จากนั้นชายคนนั้นก็จากไป ท่านนบีจึงกล่าวว่า “จงเรียกเขากลับมา” พวกเขาจึงพยายามเรียกเขากลับ แต่ไม่เห็นอะไรเลย ท่านนบีจึงกล่าวว่า “นี่คือญิบรีล มาเพื่อสอนมนุษย์เกี่ยวกับศาสนาของพวกเขา” และอัล-บุคอรียฺได้รายงานไว้เช่นกันในหนังสืออัล-อีมาน และมุสลิมรายงานจากหลายสายสืบจากอบู ฮัยยาน และเราได้อธิบายเรื่องนี้ไว้แล้วในตอนต้นของคำอธิบายอัล-บุคอรียฺ และเราได้กล่าวถึงหะดีษของอามิรุลมุอฺมินีน อุมัร บิน อัล-ค็อฏฏ็อบ ในเรื่องนั้นโดยละเอียด ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสิ่งที่มุสลิมรายงานไว้เป็นการเฉพาะ

“หะดีษของอิบนุ อับบาส” อิมามอะหมัดกล่าวว่า: อบุน นัฎรฺได้บอกเล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อับดุลฮะมีดได้บอกเล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: บะฮฺซฺได้บอกเล่าแก่เรา เขากล่าวว่า: อับดุลลอฮฺ บิน อับบาส เราะฎิยัลลอฮฺ อันฮุมา กล่าวว่า: ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮฺ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้นั่งในที่หนึ่ง แล้วญิบรีลก็มาหาท่าน และนั่งต่อหน้าท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮฺ อะลัยฮิ วะสัลลัม โดยวางมือทั้งสองของเขาบนเข่าทั้งสองของท่านนบี แล้วกล่าวว่า โอ้ท่านรอซูลุลลอฮฺ อิสลามคืออะไร? ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮฺ อะลัยฮิ วะสัลลัม กล่าวว่า “อิสลามคือการที่เจ้าสวามิภักดิ์ใบหน้าของเจ้าแด่อัลลอฮฺผู้ทรงเกรียงไกร และเจ้าต้องปฏิญาณว่าไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮฺเพียงองค์เดียว ไม่มีภาคีใดๆ สำหรับพระองค์ และมุฮัมมัดเป็นบ่าวและรอซูลของพระองค์” เขากล่าวว่า ถ้าข้าพระองค์ทำเช่นนั้นแล้ว ข้าพระองค์ได้เป็นมุสลิมแล้วใช่ไหม? ท่านกล่าวว่า “ถ้าเจ้าทำเช่นนั้นแล้ว เจ้าก็ได้เป็นมุสลิมแล้ว” เขากล่าวว่า โอ้ท่านรอซูลุลลอฮฺ ขอท่านโปรดบอกข้าพระองค์ว่า อีมานคืออะไร? ท่านกล่าวว่า “อีมานคือการที่เจ้าศรัทธาต่ออัลลอฮฺ และวันอาคิเราะฮฺ และบรรดามลาอิกะฮฺ และบรรดาคัมภีร์ และบรรดานบี และเจ้าศรัทธาต่อความตาย และชีวิตหลังความตาย และเจ้าศรัทธาต่อสวนสวรรค์และนรก และการชำระบัญชี และตราชู และเจ้าศรัทธาต่อกำหนดสภาวะทั้งหมด ทั้งความดีและความร้ายของมัน” เขากล่าวว่า ถ้าข้าพระองค์ทำเช่นนั้นแล้ว ข้าพระองค์ได้เป็นผู้ศรัทธาแล้วใช่ไหม? ท่านกล่าวว่า “ถ้าเจ้าทำเช่นนั้นแล้ว เจ้าก็ได้เป็นผู้ศรัทธาแล้ว” เขากล่าวว่า โอ้ท่านรอซูลุลลอฮฺ ขอท่านโปรดบอกข้าพระองค์ว่า อิห์ซานคืออะไร? ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮฺ อะลัยฮิ วะสัลลัม กล่าวว่า “อิห์ซานคือการที่เจ้าปรนนิบัติเพื่ออัลลอฮฺ ประหนึ่งว่าเจ้าเห็นพระองค์ และหากเจ้าไม่เห็นพระองค์ แท้จริงพระองค์ทรงเห็นเจ้า” เขากล่าวว่า โอ้ท่านรอซูลุลลอฮฺ ขอท่านโปรดบอกข้าพระองค์ว่า วันกิยามะฮฺจะเกิดขึ้นเมื่อใด? ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮฺ อะลัยฮิ วะสัลลัม กล่าวว่า “มัน – มหาบริสุทธิ์แห่งอัลลอฮฺ – อยู่ในห้าสิ่ง ซึ่งไม่มีใครรู้สิ่งเหล่านั้นนอกจากอัลลอฮฺ ‘แท้จริง อัลลอฮฺทรงรอบรู้ถึงวาระแห่งวันกิยามะฮฺ และทรงประทานฝน และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก และชีวิตใดจะรู้ได้ว่าพรุ่งนี้ชีวิตนั้นจะแสวงหาสิ่งใด และชีวิตใดจะรู้ได้ว่าดินแดนใดที่ชีวิตนั้นจะตายในนั้น แท้จริงอัลลอฮฺเป็นผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักดี’ แต่หากเจ้าปรารถนา ฉันจะบอกเจ้าเกี่ยวกับสัญญาณต่างๆ ของมันก่อนหน้านั้น” เขากล่าวว่า ใช่แล้ว โอ้ท่านรอซูลุลลอฮฺ ขอท่านโปรดบอกข้าพระองค์เถิด

ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กล่าวว่า "เมื่อเจ้าเห็นทาสหญิงให้กำเนิดนายของนาง หรือนายของนาง และเจ้าเห็นบรรดาผู้สร้างอาคารแข่งกันสร้างอาคารให้สูงขึ้น และเจ้าเห็นผู้เท้าเปล่าผู้หิวโหยผู้ยากไร้เป็นผู้นำของมนุษย์ นั่นคือส่วนหนึ่งจากสัญญาณแห่งวันกิยามะฮ์และเครื่องหมายของมัน" มีผู้ถามว่า โอ้ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม แล้วใครคือบรรดาผู้สร้างอาคาร ผู้เท้าเปล่าผู้หิวโหยผู้ยากไร้เล่า? ท่านตอบว่า "คือชาวอาหรับ" ฮะดีษนี้เป็นฮะดีษเฆาะรีบ (แปลก) และพวกเขา (บรรดาผู้รวบรวมฮะดีษหลัก) ไม่ได้บันทึกไว้ "ฮะดีษของชายคนหนึ่งจากเผ่าอามิร" อิมามอะหมัดได้รายงานว่า มุฮัมมัด บิน ญะอ์ฟัรได้บอกเล่าถึงเรา เขากล่าวว่า ชุอ์บะฮ์ได้บอกเล่าถึงเรา จาก มันซูร จาก ริบอี บิน ฮิรอช จาก ชายคนหนึ่งจากเผ่าบนี อามิร ว่า เขาได้ขออนุญาตเข้าเฝ้านบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม โดยกล่าวว่า "ฉันจะเข้าไปได้ไหม?" ดังนั้นนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม จึงกล่าวแก่คนรับใช้ของท่านว่า "จงออกไปหาเขาเถิด เพราะเขาไม่รู้จักการขออนุญาตที่ดี จงกล่าวแก่เขาว่า จงกล่าวว่า อัสสลามุอะลัยกุม ฉันจะเข้าได้ไหม?" ชายผู้นั้นกล่าวว่า ฉันได้ยินท่านกล่าวเช่นนั้น ฉันจึงกล่าวว่า อัสสลามุอะลัยกุม ฉันจะเข้าได้ไหม? ท่านจึงอนุญาตให้ฉัน ฉันจึงเข้าไปและกล่าวว่า ท่านนำอะไรมาให้พวกเรา? ท่านกล่าวว่า "ฉันมิได้นำสิ่งใดมาให้พวกเจ้าเว้นแต่สิ่งที่ดี ฉันนำมาให้พวกเจ้าเพื่อพวกเจ้าจะได้อิบาดะฮ์ต่ออัลลอฮ์เพียงองค์เดียว ไม่มีภาคีใดๆ สำหรับพระองค์ และพวกเจ้าจะได้ละทิ้งอัลลาตและอัลอุซซา และพวกเจ้าจะได้ละหมาดในเวลากลางคืนและกลางวันห้าเวลา และพวกเจ้าจะได้ถือศีลอดในหนึ่งปีหนึ่งเดือน และพวกเจ้าจะได้ทำหัจญ์ที่บัยต์ (กะอ์บะฮ์) และพวกเจ้าจะนำซะกาตจากผู้ร่ำรวยในหมู่พวกเจ้าแล้วนำไปคืนแก่ผู้ยากจนในหมู่พวกเจ้า" ชายผู้นั้นกล่าวว่า แล้วมีสิ่งใดจากความรู้ที่เหลืออยู่ซึ่งท่านไม่รู้บ้างไหม? ท่านกล่าวว่า "แท้จริงอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรได้ทรงสอนฉันในสิ่งที่ดี และแท้จริงส่วนหนึ่งจากความรู้มีสิ่งที่ไม่มีใครรู้เว้นแต่อัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรเท่านั้น คือห้าประการ "แท้จริงอัลลอฮ์นั้น ณ ที่พระองค์คือความรู้แห่งวันกิยามะฮ์ และทรงให้ฝนตกลงมา และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก" อายะฮ์นี้" และสายรายงานนี้เป็นสายรายงานที่เศาะฮีฮ์ และอิบนุ อะบี นะญีฮ์ได้รายงานจาก มุญาฮิด ว่า มีชายคนหนึ่งจากชาวบะดะวียะฮ์ (ชนบท) มาแล้วกล่าวว่า แท้จริงภรรยาของฉันตั้งครรภ์ ดังนั้นจงบอกฉันเถิดว่า นางจะให้กำเนิดอะไร และดินแดนของเรากำลังแห้งแล้ง ดังนั้นจงบอกฉันเถิดว่าเมื่อใดฝนจะตกลง และฉันรู้แล้วว่าเมื่อใดฉันเกิด ดังนั้นจงบอกฉันเถิดว่าเมื่อใดฉันจะตาย ดังนั้นอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรจึงได้ทรงประทานลงมาว่า "แท้จริงอัลลอฮ์นั้น ณ ที่พระองค์คือความรู้แห่งวันกิยามะฮ์ - จนจบอายะฮ์ - ผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักดี" มุญาฮิดกล่าวว่า และนั่นคือกุญแจทั้งหลายแห่งสิ่งเร้นลับซึ่งอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งได้ตรัสว่า "และ ณ ที่พระองค์คือกุญแจทั้งหลายแห่งสิ่งเร้นลับ ไม่มีใครรู้สิ่งเหล่านั้นนอกจากพระองค์" อิบนุ อะบี ฮาติมและอิบนุ ญะรีร์ได้รายงานไว้

และอัชชะอ์บีย์ได้รายงานจากมัสรูก จากอาอิชะฮ์ เราะฎิยัลลอฮุอันฮา ว่าเธอกล่าวว่า: ผู้ใดบอกท่านว่าเขารู้สิ่งที่เกิดขึ้นในวันพรุ่งนี้ เขาได้กล่าวเท็จแล้ว จากนั้นเธอได้อ่าน (อายะฮ์ที่ว่า) "และชีวิตใดจะรู้ได้ว่าพรุ่งนี้ชีวิตนั้นจะแสวงหาสิ่งใด" และพระดำรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า "และชีวิตใดจะรู้ได้ว่าชีวิตนั้นจะตาย ณ แผ่นดินใด" กะอ์ดะฮ์กล่าวว่า เป็นสิ่งต่างๆ ที่อัลลอฮ์ทรงสงวนไว้เฉพาะพระองค์ โดยมิได้เปิดเผยสิ่งเหล่านั้นแก่มะลักที่ใกล้ชิด หรือนะบีที่ถูกส่งมาคนใด "แท้จริงอัลลอฮ์นั้น ณ พระองค์คือความรู้แห่งวันอวสาน" ดังนั้น ไม่มีมนุษย์คนใดรู้ว่าวันอวสานจะเกิดขึ้นเมื่อใด ในปีใด หรือเดือนใด หรือเวลากลางคืนหรือกลางวัน "และทรงให้ฝนตกลงมา" ไม่มีใครรู้ว่าเมื่อใดฝนจะตกลงมา ในเวลากลางคืนหรือกลางวัน "และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก" ไม่มีใครรู้ว่าสิ่งที่อยู่ในมดลูกคืออะไร เป็นชายหรือหญิง ผิวแดงหรือดำ และเป็นเช่นใด "และชีวิตใดจะรู้ได้ว่าพรุ่งนี้ชีวิตนั้นจะแสวงหาสิ่งใด" เป็นความดีหรือความชั่ว และเจ้าไม่รู้ โอ้ลูกหลานอาดัม ว่าเจ้าจะตายเมื่อใด บางทีเจ้าอาจตายในวันพรุ่งนี้ บางทีเจ้าอาจประสบเคราะห์กรรมในวันพรุ่งนี้ "และชีวิตใดจะรู้ได้ว่าชีวิตนั้นจะตาย ณ แผ่นดินใด" หมายความว่า ไม่มีมนุษย์คนใดรู้ว่าที่พักผ่อนสุดท้ายของเขาบนแผ่นดินอยู่ที่ใด ในทะเลหรือบนบก ในที่ราบหรือบนภูเขา และมีหะดีษรายงานมาว่า "เมื่ออัลลอฮ์ทรงประสงค์จะให้บ่าวคนหนึ่งตายในแผ่นดินใด พระองค์จะทรงทำให้เขามีความต้องการไปยังแผ่นดินนั้น" อัลฮาฟิซ อบุลกอซิม อัฏ-เฏาะบะรานีย์ได้กล่าวในอัลมุอ์ญัมอัลกะบีรของท่าน ในมุสนัดของอุซามะฮ์ บิน ไซด์ ว่า: ท่านได้บอกเล่าแก่เราว่า อิสฮาก บิน อิบรอฮีมได้บอกเล่าแก่เราว่า อับดุรเราะซซากได้บอกเล่าแก่เราว่า มะอ์มัรได้รายงานจากอัยยูบ จากอบิลมะลีฮ จากอุซามะฮ์ บิน ไซด์ กล่าวว่า: ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กล่าวว่า "อัลลอฮ์มิได้ทรงกำหนดการตายของบ่าวในแผ่นดินใด เว้นแต่พระองค์จะทรงทำให้เขามีความต้องการไปยังแผ่นดินนั้น" และอับดุลลอฮ์ บิน อัล-อิมาม อาหมัดได้กล่าวว่า: อบูบักร์ บิน อบี ชัยบะฮ์ได้บอกเล่าแก่เราว่า อบูดาวูด อัล-ฮัฟรีย์ได้บอกเล่าแก่เราว่า สุฟยานได้รายงานจาก อบูอิสฮาก จาก มัฏ็ร บิน อุกามิส กล่าวว่า: ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กล่าวว่า "เมื่ออัลลอฮ์ทรงกำหนดการตายของบ่าวในแผ่นดินใด พระองค์จะทรงทำให้เขามีความต้องการไปยังแผ่นดินนั้น" และเช่นเดียวกัน อัต-ติรมีซีย์ได้รายงานในบทอัล-ก็อดัร จากหะดีษของสุฟยาน อัษ-เษารีย์ ด้วยสายรายงานนี้ แล้วกล่าวว่า หะดีษนี้หะซัน ฆะรีบ และไม่รู้จักมัฏ็รจากนะบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม นอกเหนือจากหะดีษนี้ และอบูดาวูดได้รายงานในอัล-มะราซิล ดังนั้น อัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง และอัล-อิมาม อาหมัดได้กล่าวว่า: อิสมาอีลได้บอกเล่าแก่เราว่า อัยยูบได้รายงานจาก อบิลมะลีฮ บิน อุซามะฮ์ จาก อบูอิซซะฮ์ กล่าวว่า: ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กล่าวว่า "เมื่ออัลลอฮ์ทรงประสงค์จะรับเอาวิญญาณของบ่าวในแผ่นดินใด พระองค์จะทรงทำให้เขามีความต้องการในแผ่นดินนั้น - หรือกล่าวว่า ไปยังแผ่นดินนั้น" และอบูอิซซะฮ์คนนี้คือ บะชชาร บิน อุบัยดิลลอฮ์ และมีผู้กล่าวว่า บิน อับดิลฮุซลีย์ และอัต-ติรมีซีย์ได้นำเสนอจากหะดีษของอิสมาอีล บิน อิบรอฮีม ซึ่งคือ อิบนุ อุลัยยะฮ์ และกล่าวว่า หะดีษนี้เศาะฮีห

และอิบนุ อบี ฮาติมได้กล่าวว่า: ได้เล่าแก่เราอะหมัด บิน อุษ็อม อัลอัศฟะฮานี ได้เล่าแก่เราอัลมุอัมมัล บิน อิสมาอีล ได้เล่าแก่เราอุบัยดุลลอฮฺ บิน อบี ฮุมัยด์ จากอบิลมะลีห จากอบี อิซซะฮ์ อัลฮุซะลี กล่าวว่า: ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้กล่าวว่า "เมื่ออัลลอฮฺทรงประสงค์ที่จะให้บ่าวคนหนึ่งตายในดินแดนใด พระองค์จะทรงทำให้เขามีความต้องการที่จะไปที่นั่น และเขาจะไม่สิ้นสุด (ความต้องการนั้น) จนกว่าจะได้ไปถึงที่นั่น" แล้วท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ก็ได้อ่านอายะฮฺที่ว่า "แท้จริง อัลลอฮฺนั้น ณ ที่พระองค์มีความรู้เรื่องวันกิยามะฮฺ... จนถึง... พระองค์เป็นผู้ทรงรู้ ผู้ทรงตระหนักดี"

**หะดีษอีกบทหนึ่ง**
อัลฮาฟิซ อบูบักร์ อัลบัซซาร กล่าวว่า: ได้เล่าแก่เราอะหมัด บิน ซาบิต อัลญะฮฺดะรี และมุฮัมมัด บิน ยะห์ยา อัลก็อฏออี ทั้งสองกล่าวว่า: ได้เล่าแก่เราอุมัร บิน อะลี ได้เล่าแก่เราอิสมาอีล จากก็อยส์ จากอับดุลลอฮฺ กล่าวว่า: ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม ได้กล่าวว่า "เมื่ออัลลอฮฺทรงประสงค์ที่จะให้บ่าวคนหนึ่งตายในดินแดนใด พระองค์จะทรงทำให้เขามีความต้องการที่จะไปที่นั่น" แล้วอัลบัซซารกล่าวว่า: และหะดีษบทนี้ เราไม่รู้ว่ามีผู้ใดรายงานโดยยกขึ้นถึงท่านนบี นอกจากอุมัร บิน อะลี อัลมักดะมี

และอิบนุ อบิดดุนยา กล่าวว่า: ได้เล่าแก่ฉันสุไลมาน บิน อบี มุซัยยิห์ กล่าวว่า: มุฮัมมัด บิน อัลฮะกัม ได้อ่านบทกลอนของอัลอะอฺชา อัลฮัมดานี ให้ฉันฟังว่า:
"และเขาไม่ได้สะสมเสบียงจากสิ่งที่เขาเคยรวบรวมไว้
นอกจากน้ำหอม (สำหรับศพ) ในวันแห่งการพลัดพราก พร้อมกับผ้าผืนหนึ่ง
และนอกจากกลิ่นหอมจากไม้ที่จุดไฟให้เขา
และนั่นคือเสบียงเพียงเล็กน้อยสำหรับผู้ที่กำลังจากไป
อย่าเศร้าโศกต่อสิ่งใดเลย เพราะทุกหนุ่มชาย
มุ่งสู่ความตายของเขาอย่างรวดเร็วที่คอ (หมายถึงใกล้จะถึง)
และทุกผู้ที่คิดว่าความตายจะพลาดเขาไป
กำลังหลอกลวงตัวเองด้วยเหตุผลอันโง่เขลา
ในเมืองใดก็ตามที่กำหนดความตายของเขาไว้
หากเขาไม่ไปยังที่นั่นด้วยความเต็มใจ เขาจะถูกนำไป"

อัลฮาฟิซ อิบนุ อะซากิร ระบุเรื่องนี้ในชีวประวัติของอับดุรเราะฮฺมาน บิน อับดิลลาฮฺ บิน อัลฮาริษ ซึ่งเขาคืออัลอะอฺชา อัลฮัมดานี และอัชชะอฺบีเป็นสามีของน้องสาวเขา และเขาก็เป็นสามีของน้องสาวของอัชชะอฺบีด้วยเช่นกัน เขาเคยเป็นผู้แสวงหาความรู้และศึกษาวิชาฟิกห์ แล้วจึงเปลี่ยนไปประกอบอาชีพกวีนิพนธ์จนเป็นที่รู้จัก และอิบนุ มาญะฮฺได้รายงานจากอะหมัด บิน ซาบิต และอุมัร บิน ชัยบะฮฺ ทั้งสองจากอุมัร บิน อุกเราะมะฮฺ โดยยกขึ้นถึงท่านนบีว่า "เมื่อกำหนดอายุของคนใดในหมู่พวกท่านอยู่ในดินแดนหนึ่ง ความต้องการที่จะไปที่นั่นก็จะมาหาเขา และเมื่อเขาไปถึงขอบเขตที่สุดของร่องรอย (ความพยายาม) ของเขา อัลลอฮฺ อัซซะวะญัล ก็จะให้เขาตาย แล้วแผ่นดินจะกล่าวในวันกิยามะฮฺว่า โอ้พระเจ้าของข้า นี่คือสิ่งที่พระองค์ทรงฝากไว้กับข้า"

อัฏ-เฏาะบะรานี กล่าวว่า: ได้เล่าแก่เราอิสฮาก บิน อิบรอฮีม ได้เล่าแก่เราอับดุรเราะซซาก ได้เล่าแก่เรามะอฺมัร จากอัยยูบ จากอบิลมะลีห จากอุซามะฮฺ ว่า ท่านรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิ วะสัลลัม กล่าวว่า "อัลลอฮฺไม่ทรงกำหนดที่ตายของบ่าวคนใดในดินแดนใด นอกจากพระองค์จะทรงทำให้เขามีความต้องการที่จะไปที่นั่น"

นี่คือจุดจบของการตัฟซีรซูเราะฮฺลุกมาน และการสรรเสริญเป็นของอัลลอฮฺ พระเจ้าแห่งสากลโลก และอัลลอฮฺนั้นเพียงพอสำหรับเรา และพระองค์คือผู้ทรงอุปถัมภ์อันดีเลิศ